هوش مصنوعی و روانشناسی خلاقیت | تاثیر هوش مصنوعی بر خلاقیت / هوش مصنوعی دارد ایده‌های همه را شبیه هم می‌ کند + پیدا کردن ایده‌ های عالی برای رهایی از دام هوش مصنوعی

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر؛ هوش مصنوعی کار شما را آسان‌تر می‌کند؛ اما در عین حال باعث می‌شود مثل همه افراد دیگر حرف بزنید. هوش مصنوعی کم‌کم دارد خلاقیت انسان را از بین می‌برد. در دنیای امروز، برای پیدا کردن ایده‌های عالی باید به خودتان تکیه کنید. ویژگی‌هایی که مخصوص انسان هستند، مثل شوخ‌طبعی، همدلی و شجاعت، می‌توانند کمک کنند در میان انبوه محتواهای تولیدشده با هوش مصنوعی، متفاوت و برجسته باشید.

اگر پنج پیشنهاد کاری آخری را که روی میزتان آمده، یا پنج ایمیل آخری را که فرستاده‌اید، یا مقاله‌ای را که از شما خواسته‌اند درباره وضعیت بازار بنویسید، کنار هم بگذارید، احتمالاً همه‌شان شیک و مرتب به نظر می‌رسند. احتمالاً کاملاً پرداخت‌شده و حرفه‌ای هستند. منظم، هدفمند و پخته به نظر می‌رسند.

حتی ممکن است فکر کنید بالاخره دارید کار با هوش مصنوعی در محیط کار را یاد می‌گیرید. اعتمادبه‌نفستان هم شاید حسابی بالا رفته باشد. اما درست زیر این ظاهر خوب، چیزی پنهان است.

کار شما هیچ‌وقت به این اندازه خوب به نظر نمی‌رسیده، اما هیچ‌وقت هم تا این حد شبیه کار دیگران نبوده است. دیگر نمی‌توانید تشخیص دهید کدام بخش از کار واقعاً متعلق به شماست و کدام بخش می‌توانست کار شخص دیگری باشد. مشکل هوش مصنوعی همین است.

هوش مصنوعی باعث می‌شود تقریباً همه‌چیز کم‌وبیش شبیه هم به نظر برسد.

پژوهش‌های من مرا به مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۴ در مجله Science Advances رساند. آنیل دوشی از دانشگاه کالج لندن و الیور هاوزر از دانشگاه اکستر از ۳۰۰ نفر خواستند داستان‌های کوتاه بنویسند.

به بعضی از آن‌ها ایده داستان را هوش مصنوعی داده بود و بعضی دیگر بدون کمک هوش مصنوعی کارشان را شروع کردند.

داستان‌هایی که با کمک هوش مصنوعی نوشته شده بودند، خلاقانه‌تر ارزیابی شدند و نویسندگانی که در ابتدا خلاقیت کمتری داشتند، بیشترین پیشرفت را نشان دادند.

اما نکته جالب اینجاست: آن داستان‌ها بیشتر از داستان‌های دیگر شبیه یکدیگر بودند!

هنوز قانع نشده‌اید؟ در مطالعه‌ای که در سال ۲۰۲۶ در مجله PNAS Nexus منتشر شد، امیلی ونگر از دانشگاه دوک و یوعد کنت از مؤسسه فناوری اسرائیل، آزمون‌های استاندارد خلاقیت را روی ۲۲ مدل هوش مصنوعی و بیش از ۱۰۰ انسان اجرا کردند.

نتیجه چه بود؟ پاسخ‌های مدل‌های هوش مصنوعی بسیار بیشتر از پاسخ‌های انسان‌ها شبیه یکدیگر بودند.

چرا این اتفاق می‌افتد؟ در سال ۱۹۷۴، دو چهره سرشناس علم روان‌شناسی، آموس تورسکی و دانیل کانمن، که آن زمان در دانشگاه عبری اورشلیم بودند، در مجله Science نشان دادند که اولین عددی که می‌بینیم، قضاوت ما را به سمت خودش می‌کشد.

آن‌ها این پدیده را اثر لنگر نامیدند.

در آزمایش معروف آن‌ها، افراد شاهد بودند که یک چرخ شانس روی عددی متوقف می‌شود. سپس از آن‌ها خواسته می‌شد حدس بزنند چه درصدی از اعضای سازمان ملل را کشورهای آفریقایی تشکیل می‌دهند. وقتی چرخ روی عدد ۱۰ متوقف می‌شد، حدس معمول افراد ۲۵ درصد بود. وقتی روی ۶۵ می‌ایستاد، حدس معمول به ۴۵ درصد می‌رسید.

اولین پاسخ بر ذهن ما «غلبه می‌کند»، حتی وقتی آن پاسخ کاملاً تصادفی باشد.

امروز هوش مصنوعی همان اولین پاسخ را به میلیون‌ها نفر از ما می‌دهد؛ همان اولین لنگر ذهنی. بنابراین عجیب نیست که ما را به سمت محتوای بی‌روح و تکراری و ایده‌های شبیه به هم سوق دهد.

اما هنوز امید وجود دارد. در ادامه، سه کاری را می‌گویم که می‌توانید انجام دهید تا ایده‌هایتان شبیه ایده‌های دیگران نشود و بتوانید در میان همکارانی که به هوش مصنوعی وابسته‌اند، بسیار بالاتر از بقیه بدرخشید:

۱. جهانی را ببینید که می‌تواند وجود داشته باشد

در کتاب پرفروش خودم، ذهنیت خالق (The Creator Mindset)، درباره دیدن جهانی می‌نویسم که می‌تواند وجود داشته باشد، نه فقط جهانی که اکنون وجود دارد.

هوش مصنوعی بر اساس جهانی ساخته شده که همین حالا وجود دارد. چیزهایی را که قبلاً نوشته شده‌اند خوانده و سپس محتمل‌ترین نسخه آن‌ها را به شما تحویل می‌دهد.

برای یک ایمیل معمولی، این کاملاً مناسب است.

اما برای ایده‌ای که قرار است ایده خود شما باشد، مشکل‌ساز است.

پس این نکته را امتحان کنید: قبل از اینکه پنجره گفت‌وگو با هوش مصنوعی را باز کنید، پاسخ خودتان را بنویسید.

سه خط اولیه و خام کافی است و حتی اشکالی ندارد که بد باشند. اتفاقاً باید بد باشند! این فقط یک تمرین کم‌ریسک است. بعد از آن، سراغ هوش مصنوعی بروید تا ایده‌هایتان را بهتر و کامل‌تر کند.

حالا که خودتان لنگر اولیه را تعیین کرده‌اید، بگذارید ماشین برای شما کار کند، نه اینکه شما برای آن کار کنید.

۲. ریسک کنید

یکی از ابزارهایی که در کتاب جدیدم، ذهنیت راه‌حل (The Solution Mindset)، معرفی کرده‌ام، گفتنش ساده اما انجام دادنش سخت است:

ریسک کنید.

سخت است، چون انتخاب امن معمولاً همان انتخابی است که همه دیگران هم انجام می‌دهند.

مایکل بار-الی و همکارانش در دانشگاه بن‌گوریون نگب و دانشگاه عبری اورشلیم، در مطالعه‌ای که در سال ۲۰۰۷ در Journal of Economic Psychology منتشر شد، ۲۸۶ ضربه پنالتی از لیگ‌های برتر فوتبال را بررسی کردند.

بهترین شانس دروازه‌بان برای مهار ضربه این است که وسط دروازه بماند.

با این حال، دروازه‌بان‌ها به‌ندرت این کار را می‌کنند.

آن‌ها به سمت چپ یا راست شیرجه می‌روند، چون از دروازه‌بان انتظار می‌رود همین کار را بکند؛ ضمن اینکه شیرجه زدن هیجان‌انگیز است و وقتی یک ضربه پنالتی گل می‌شود، اگر فقط وسط دروازه ایستاده باشید، شکست somehow بیشتر به چشم می‌آید.

پاسخ هوش مصنوعی هم همان شیرجه زدن است. هر بار. به هر شکل. شیرجه بزن.

این همان حرکت مورد انتظار است؛ حرکتی که بابت انجام ندادنش کسی سرزنشتان نمی‌کند.

پس وقتی چند گزینه پیش رویتان قرار دارد، از خودتان بپرسید: کدام انتخاب مردم را غافلگیر می‌کند؟

در این مورد، وسط دروازه بمانید. گزینه‌ای را انتخاب کنید که ممکن است شکست بخورد. بعد آن را در مقیاسی کوچک و با هزینه کم امتحان کنید؛ طوری که اگر اشتباه کردید، هزینه‌اش یک روز یا یک هفته باشد، نه یک سال.

۳. با شوخ‌طبعی، همدلی و شجاعت پیش بروید

مفهوم دیگری که زیاد از آن استفاده می‌کنم، سه ویژگی است که بیشتر مردم هیچ‌وقت آن‌ها را به خلاقیت در محیط کار ربط نمی‌دهند: شوخ‌طبعی، همدلی و شجاعت.

این‌ها همچنین سه چیزی هستند که یک ماشین نمی‌تواند از تجربه شخصی به دست بیاورد. و مردم می‌توانند این تفاوت را تشخیص دهند.

در سال ۲۰۲۵، ماتان روبین و آنات پری از دانشگاه عبری اورشلیم، به همراه همکارانشان، نتایج ۹ مطالعه با مشارکت ۶۲۸۲ نفر را در مجله Nature Human Behavior منتشر کردند.

شرکت‌کنندگان پیام‌های حمایتی یکسانی را می‌خواندند. وقتی تصور می‌کردند یک انسان آن پیام را نوشته است، آن را همدلانه‌تر و حمایت‌کننده‌تر ارزیابی می‌کردند تا زمانی که تصور می‌کردند پیام را هوش مصنوعی نوشته است.

کلمات یکسان بودند. اما ارزشی که مردم برای آن قائل می‌شدند یکسان نبود.

پس قبل از اینکه چیزی میز کارتان را ترک کند، یک چیز به آن اضافه کنید که فقط خود شما می‌توانید به آن اضافه کنید.

خودتان آن را بسازید. برایش وقت و علاقه بگذارید. آن را مال خودتان کنید.

شاید استفاده از جمله‌ای دقیق که یک مشتری گفته است باشد. شاید یک شوخی یا نکته هوشمندانه باشد که فقط می‌توانست از تیم شما برآمده باشد. شاید موضعی باشد که حاضر باشید آشکارا از آن دفاع کنید.

همین چیزها هستند که یک کار معمولی و بی‌روح را به چیزی فوق‌العاده تبدیل می‌کنند.

در نهایت، هوش مصنوعی دارد خلاقیت همه را شبیه هم می‌کند. شاید در نگاه اول نتیجه خوب به نظر برسد، اما این انبوه همیشگی محتوای بی‌روح و تکراری تولیدشده با هوش مصنوعی — همان نتایج یکسان، بارها و بارها — باعث می‌شود برای دیده‌شدن در محیط کار، مجبور باشید چیزی متفاوت خلق کنید.

و این سه راهکاری که در بالا گفتیم، قطعاً می‌توانند این برتری را در اختیار شما قرار دهند.

پایان/*

اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.