چگونه با کودک خود ارتباط موثری داشته باشید؟ / با بکارگیری چهار تکنیک توجه کردن، پاداش دادن، نادیده گرفتن، دستورهای موثر به کودک دادن

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر، پریسا کربلایی حسنی دانشجوی دکتری روانشناسی درباره اینکه چگونه با کودک خود ارتباط موثری داشته باشید؟ مطالب نفیسی را به خبرنگار اندیشه معاصر گفتند. وی با بیان اینکه با بکارگیری چهار تکنیک توجه کردن، پاداش دادن، نادیده گرفتن، دستورهای موثر به کودک دادن می توانید ارتباط خوب و موثری با کودکانتان داشته باشید گفت: کودک بسیاری از رفتارهایش را در ارتباط با دیگران می‌آموزد. ما با رفتارهای خود به او نشان می دهیم که کدام کار درست و کدام نادرست است. او متوجه می‌شود که کدام رفتار موجب ناراحتی ما می شود و یا برعکس. او به خوبی متوجه می شود که کدام رفتار پاداش و کدام تنبیه را به دنبال دارد. برای شکل دادن رفتارهای درست و سالم در کودکتان باید فعال عمل کنید و حواستان باشد که کدام رفتار کودک مناسب و یا نامناسب است و به آن واکنش مناسب نشان دهید.

در این مورد اصولی وجود دارد که در ادامه مرور می کنیم :

۱. توجه کردن
۲. پاداش دادن
۳. نادیده گرفتن
۴. دستورهای موثر به کودک دادن

۱) توجه کردن و انعکاس دادن:

وقتی کودکتان کار مناسبی انجام می‌دهد، در هنگام توجه به رفتارهای کودک با انعکاس دادن کلامی یا عملی رفتار، توجه خود را به کودک ابراز کنید. با این کار موافقت خود را با رفتار کودک نشان می‌دهید و او در می یابد که شما به کارهای مثبت او علاقه نشان می دهید.

برای مثال: کودکتان مشغول منظم کردن اتاقش است و شما هم به همراهی او می پردازید این کار ممکن است با تشویق های کلامی نیز همراه گردد. مثال دیگر: کودکتان با لگو شکل جدیدی ساخته و از او می‌خواهید تا برایتان هم آن را درست کند. شوقی که در چشمان شما هست توجه‌تان و تشویق های کلامی کوتاهی که می‌توانید اضافه کنید رفتار کودک را تقویت می کند.

بسیاری از والدین که کودکان لجباز دارند در یک وضعیتی قرار می‌گیرند که در آن والدین مرتب مجبورند منفی تر رفتار کنند و فرزندان هم لجبازی بیشتری می‌کنند. در واقع والدین بیشتر متوجه رفتار منفی کودک که دردسر ساز است می گردند و رفتارهای مثبت او نادیده گرفته می شود. کودکان نیز متوجه می‌شوند که والدین آنها همیشه به رفتارهای نامناسب آنها توجه نشان می دهند و به ندرت رفتارهای شایسته آنها مورد توجه قرار می گیرد. بنابراین کودک برای کسب توجه (که در این جا توجه منفی است) به رفتارهای نامناسب ادامه می دهد.

پریسا کربلایی حسنی دانشجوی دکتری روانشناسی

۲) پاداش دادن – پاداش دادن موثر:

پاداش دادن به کودک به این معنی است که مطمئن شوید او بفهمد که چه کاری مورد تأیید شما می باشد. پاداش دادن جایگزین توجه کردن نیست بلکه توجه نشان دادن زمینه را برای پاداش دادن آماده می‌کند. در واقع مهم این است که شما به رفتار مثبت کودک خود توجه نشان دهید و آن رفتار را انعکاس دهید ولی در بعضی موارد برای همیشگی شدن آن رفتار می توانید از تمجید و پاداش نیز استفاده کنید.

پاداش ممکن است به شکل کلامی(مثلاً گفتن آفرین)، فیزیکی( بغل کردن) و فعالیتی (بازی کردن با او ، داستان خواندن ) باشد.

این سه اصل در پاداش دادن به کودکان باید رعایت شود:
(الف) بلافاصله بعد از رفتار مطلوب پاداش داده شود.
(ب) در ابتدا هر بار که رفتار مطلوب انجام شد، پاداش داده شود.
(ج) فقط به رفتارهایی که می‌خواهید افزایش یابد، پاداش داده شود.

۳) نادیده گرفتن:

این مهارت باعث می‌شود که مهارت‌های توجه کردن و پاداش دادن موثرتر واقع شود. نادیده گرفتن همان توجه نکردن به کودک است و برای کاهش دادن رفتارهایی است که می‌خواهید کمتر انجام شوند. البته همیشه نمی توان از این روش استفاده کرد. مثلاً در مواردی که کودک کار خطرناک یا تخریبی انجام می‌دهد مجبور هستید کاری انجام دهید. ما نمی توانیم وقتی فرزندمان در خیابان می دود یا فریاد می زند، رفتارهای او را نادیده بگیریم.

برخی رفتارهایی را که می توان نادیده گرفت عبارتند از:

– جلب توجه به شکل نامناسب.
– پافشاری بر انجام کاری که والدین موافق نیستند.
– گریه کردن برای جلب توجه.
– قشقرق راه انداختن.
– جیغ زدن.

اصولی که در بکارگیری این مهارت باید به خاطر داشت عبارتند از:

(الف) زمانی که این رفتار رخ می‌دهد نسبت به آن بی توجهی کامل صورت گیرد.
(ب) لازم است پس از بکارگیری این تکنیک آن را بطور مداوم استفاده کرد تا آن رفتار ترک شود. یعنی هر زمان که آن رفتار را انجام داد به او بی توجه بود نه اینکه گاهی توجه نشان دهیم و گاهی بی توجه باشیم.
(ج) در ابتدا انتظار می‌رود که آن رفتار بیشتر از قبل اتفاق بیفتد.
(د) همزمان به رفتار مناسب توجه نشان داده شده و پاداش داده شود.

سوال : چگونه باید این مهارت را بکار برد؟

در واقع نادیده گرفتن به همراه توجه کردن و پاداش دادن بکار می‌رود. یعنی به محض اینکه این رفتار نامطلوب متوقف شد، فورا به طرف کودک بازگشته و به رفتار مناسب او پاداش دهید. رفتاری که فکر می کنید می توان نادیده گرفت را انتخاب کنید، سپس کنار کودک نشسته و به او توضیح دهید که آن رفتار غیر قابل قبول است و شما به آن توجهی نخواهید کرد بلکه به رفتارهای مطلوب او توجه می‌کنید.

کربلایی, [۱۲.۱۰.۲۴ ۰۱:۱۲]
هر بار فقط یک رفتار را مورد بی توجهی قرار دهید و بعد از حذف آن رفتار یک رفتار دیگر را برای نادیده گرفتن انتخاب کنید و مثل رفتار قبلی به کودک توضیح داده و پس از آن به رفتار نامطلوب او توجه نکنید باز هم تاکید می‌کنیم که مهارت نادیده گرفتن در صورتی موثر است که همراه با نشان دادن توجه و پاداش دادن به رفتارهای مطلوب باشد در غیر این صورت ممکن است به جای بی اهمیت شدن رفتار غلط، کودک احساس کند وجود او برای والدینش بی اهمیت است.

۴) دستور دادن:

منظور از دستور دادن این است که بخواهیم کودک کاری را همانطور که از او خواسته می‌شود انجام دهد. برای مثال دندانت را مسواک بزن اسباب بازی‌هایت را جمع کن و داخل سبد بگذار.

پریسا کربلایی حسنی دانشجوی دکتری روانشناسی

برای اینکه دستورهای شما به صورت موثری انجام شوند به نکات زیر توجه کنید:

اطاعت از دستور را پاداش دهید.

بهتر است از دستورات ساده تری که مطمئن هستید کودک می‌تواند آن را انجام دهد شروع کنید. اغلب مشاهده می شود که والدین دستوراتی به کودکان خود می‌دهند که آنها به راحتی نمی‌توانند آن را انجام دهند.

دستوراتی که مؤثر واقع نمی شوند دارای یکی از خصوصیات زیر هستند:

_ دستورات زنجیره ای: کودکان هنوز آنقدر توانایی‌های ذهنی ندارند که همه اطلاعات را به ذهن بسپارند و تمام بخش های آن را به خاطر آورند. در دستورات زنجیره ای چندین دستور در یک زمان به کودک داده می شود. یک راه موثر آن است که این دستورات را به بخش‌های کوچک‌تری تقسیم کرده و هر بخش را به تنهایی و جداگانه از کودک بخواهیم که انجام دهد.

مثالی از دستور زنجیره‌ای نامناسب: لباست را بپوش دندانهایت را مسواک بزن موهایت را شانه کن و بعد بیا صبحانه بخور.

_ دستورات مبهم: اینها دستوراتی هستند که واضح و دقیق نیستند.

مثل اینکه “بچه خوبی باش” در واقع ممکن است که کودک نداند که واقعاً چه چیزی از او خواسته می شود. بهتر است مثلا به کودک گفته شود اسباب بازی‌هایت را با برادرت مشترک استفاده کن. هر چه اختصاصی و دقیق تر صحبت کنید، بیشتر احتمال دارد که کودک آن دستور را انجام دهد.

_ دستورات سوالی: در این گونه از دستورات از کودک پرسیده می‌شود که آیا این کار را انجام می‌دهد؟ مثلا می خواهیم اتاقش را تمیز کند ولی با یک جمله سوالی به او دستور می‌دهیم که «می‌خواهی اتاقت را تمیز کنی ؟» در صورتی می توانید از این جمله استفاده کنید که واقعاً برایتان فرق نکند که اتاق همین الان تمیز شود یا بعداً. در واقع با این جملات مستقیما به او دستور انجام کاری داده نمی شود.

توجه داشته باشیم در هنگام استفاده از دستورات سوالی کودک لجباز می‌تواند به سادگی بگوید : نه. در اینگونه موارد به
جای استفاده از این نوع دستورات سوالی ابتدا فکر کنید آیا واقعا می خواهید که دستورتان انجام گیرد، اگر این طور است از این نوع دستورات پرهیز کنید.

بنابراین با بکارگیری اصول گفته شده بخش بزرگی از نافرمانی‌های کودکتان برطرف گردیده و منجر به بهبود ارتباط شما با او می‌شود، به یاد داشته باشید این تکنیک ها نیازمند تمرین و اجرای مداوم دارند تا موثر واقع شوند. در فرزندپروری باثبات و برای کودکتان قابل پیش بینی باشید./اندیشه‌معاصر

پایان/*

اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.