افزایش حواسپرتی و افت تمرکز در سالهای اخیر باعث شده بسیاری تصور کنند به بیشفعالی (ADHD) مبتلا شدهاند، اما ADHD یک اختلال عصبی-رشدی است که از کودکی وجود دارد و تشخیص آن نیازمند ارزیابی بالینی دقیق است. در مقابل، افت تمرکز اکتسابی معمول...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر؛ در سالهای اخیر، همزمان با گسترش شبکههای اجتماعی و افزایش حجم اطلاعات روزانه، بسیاری از افراد احساس میکنند تمرکزشان کم شده و به سرعت از موضوعی به موضوع دیگر میپرند. این وضعیت باعث شده برخی تصور کنند به اختلال کمتوجهی-بیشفعالی (ADHD) مبتلا شدهاند، اما مرز میان «افت تمرکز اکتسابی» و «بیشفعالی واقعی» بسیار مهم است .
بیشفعالی یا ADHD یک اختلال عصبی-رشدی است که از دوران کودکی وجود دارد و الگوهای پایدار بیتوجهی، تکانشگری و در برخی موارد بیشفعالی حرکتی را شامل میشود. تشخیص این اختلال نیازمند ارزیابی بالینی دقیق، بررسی سابقه دوران کودکی و در نظر گرفتن سایر اختلالات همبود مانند اضطراب و افسردگی است .
در مقابل، افت تمرکز ناشی از سبک زندگی امروزی معمولاً ناشی از مصرف بالای رسانههای اجتماعی، چندوظیفگی مزمن، کمخوابی، استرس و خستگی است. این عوامل میتوانند توانایی تمرکز را موقتاً یا حتی بلندمدت کاهش دهند، اما به معنای وجود ADHD نیستند. مهمترین تفاوتها میان این دو وضعیت را میتوان در جدول زیر خلاصه کرد:
| ویژگی | ADHD (بیشفعالی واقعی) | افت تمرکز اکتسابی |
|---|---|---|
| سابقه | از کودکی (حداقل قبل از ۱۲ سالگی) وجود داشته است | معمولاً در بزرگسالی و پس از تغییر سبک زندگی شروع شده است |
| پایداری | در همه موقعیتها (خانه، کار، روابط) وجود دارد | بسته به شرایط، سطح استرس و میزان خواب تغییر میکند |
| نوع بیتوجهی | بیتوجهی ناشی از ناتوانی در تنظیم توجه، حتی برای کارهای مورد علاقه | بیتوجهی بیشتر در کارهای خستهکننده یا تکراری |
| تکانشگری | رفتارهای تکانشی، قطع کردن حرف دیگران، تصمیمهای ناگهانی | معمولاً تکانشگری شدید وجود ندارد |
| پاسخ به درمان | نیازمند مداخلات تخصصی (دارو، رفتاردرمانی) | با بهبود سبک زندگی (خواب، ورزش، کاهش موبایل) بهبود مییابد |
نکته مهم این است که تشخیص ADHD تنها با یک پرسشنامه یا احساس شخصی امکانپذیر نیست. بسیاری از افرادی که با علائم شبیه ADHD به متخصص مراجعه میکنند، در واقع با کمخوابی مزمن، اضطراب، افسردگی یا اعتیاد به شبکههای اجتماعی دستوپنجه نرم میکنند و با اصلاح این عوامل، تمرکزشان بهبود مییابد . در مقابل، افرادی که ADHD واقعی دارند، از کودکی با این علائم درگیر بودهاند و بدون درمان تخصصی، این وضعیت در بزرگسالی نیز ادامه مییابد .
اختلال نقص توجه و بیش فعالی که به اختصار ای دی اچ دی نامیده می شود، یک وضعیت مربوط به رشد عصبی است. نشانه های آن می توانند به شکل دشواری در حفظ توجه، نظم دادن به کارها، بی قراری یا رفتارهای تکانشی دیده شوند. لازم نیست همه افراد مبتلا پرتحرک باشند؛ در بعضی افراد، مشکلات مربوط به توجه و سازمان دهی برجسته تر است. نشانه ها از کودکی آغاز می شوند، هرچند ممکن است فرد تازه در بزرگسالی برای بررسی آن ها مراجعه کند.
فرض کنید چند هفته است به دلیل فشار کاری کم می خوابید و هنگام مطالعه تمرکز ندارید. این مشکل واقعی است و به توجه نیاز دارد، اما به تنهایی نشان نمی دهد که ای دی اچ دی دارید. در ارزیابی این اختلال، متخصص بررسی می کند که آیا نشانه ها دست کم شش ماه ادامه داشته اند، در بیش از یک محیط، مثلا خانه و محل کار، دیده می شوند و به عملکرد فرد آسیب می زنند یا نه. همچنین به نشانه های دوران کودکی توجه می کند.
این به معنای آن نیست که هر فرد مبتلا از کودکی تشخیص گرفته است. ممکن است کسی سال ها با تلاش زیاد، یادداشت برداری مداوم یا کمک اطرافیان از پس کارها برآمده باشد و دشواری هایش با افزایش مسئولیت ها آشکارتر شوند. از سوی دیگر، افت تمرکزی که به تازگی شروع شده نیز باید جدی گرفته شود؛ فقط نباید علت آن را پیشاپیش ای دی اچ دی دانست.
فهرست های کوتاه اینترنتی معمولا از تجربه هایی می گویند که بسیاری از مردم گاهی دارند: عقب انداختن کار، گم کردن وسایل یا پرت شدن حواس. دیدن این شباهت ها می تواند نقطه شروع خوبی برای شناخت مشکل باشد، اما یک فهرست کوتاه نمی تواند شدت، سابقه و علت نشانه ها را مشخص کند. حتی نتیجه پرسش نامه غربالگری هم به تنهایی جای ارزیابی بالینی را نمی گیرد.
خودتشخیصی دو پیامد ممکن دارد. کسی که ای دی اچ دی دارد شاید تصور کند مشکلش فقط تنبلی است و برای دریافت کمک دیر اقدام کند. فرد دیگری هم ممکن است تمام دشواری تمرکزش را به این اختلال نسبت دهد و علت هایی مانند کم خوابی، استرس، اضطراب، افسردگی یا یک مشکل جسمی بررسی نشده باقی بمانند. این وضعیت ها گاهی نشانه هایی شبیه ای دی اچ دی ایجاد می کنند و گاهی نیز همراه آن دیده می شوند.
اگر مشکل توجه، فراموش کاری، بی نظمی یا تکانشگری مدام تکرار می شود و به درس، کار، روابط یا اداره زندگی روزانه آسیب می زند، مراجعه برای ارزیابی منطقی است. بهتر است به جای تلاش برای اثبات یک تشخیص، چند نمونه مشخص از دشواری هایتان را یادداشت کنید: از چه زمانی آن ها را به خاطر دارید، کجا رخ می دهند و چه اثری بر زندگی تان گذاشته اند. اطلاعات دوران مدرسه یا گفته های نزدیکانی که شما را از کودکی می شناسند نیز ممکن است به ارزیابی کمک کند.
در این بررسی، متخصص تنها تعداد علامت ها را نمی شمارد. او درباره خواب، خلق، اضطراب، وضعیت جسمی و شرایط زندگی هم می پرسد تا تصویر دقیق تری به دست آورد. نتیجه ممکن است تشخیص ای دی اچ دی، شناسایی مشکل دیگری یا وجود هم زمان چند عامل باشد. در هر سه حالت، فهمیدن علت از سرزنش کردن خود یا چسبیدن به یک برچسب کمک کننده تر است.
پرسش آیا ای دی اچ دی دارم؟ ارزش مطرح کردن دارد، اما پاسخ آن از یک ویدئو یا چند شباهت رفتاری به دست نمی آید. اگر تمرکزتان افت کرده، خود این مشکل شایسته توجه است. قدم بعدی، بررسی دقیق آن است؛ چه علتش ای دی اچ دی باشد و چه چیز دیگری.
پایان/*
اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.
