اخبار روانشناسی؛
پریسا کربلایی حسنی :اختلال طیف اوتیسم نوعی اختلال عصبی رشدی است که با رفتارهای ارتباطی و کلامی غیر طبیعی مشخص می‌شود. علائم این اختلال تا پیش از سه سالگی بروز می‌کند و علت اصلی آن هنوز ناشناخته است.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر، پریسا کربلایی حسنی کارشناس ارشد روانشناس بالینی در یادداشت اختصاصی اندیشه‌معاصر درباره اختلال طیف اوتیسم نوشت: اختلال طیف اوتیسم نوعی اختلال عصبی رشدی است که با رفتارهای ارتباطی و کلامی غیر طبیعی مشخص می‌شود. علائم این اختلال تا پیش از سه سالگی بروز می‌کند و علت اصلی آن هنوز ناشناخته است. این اختلال بر رشد طبیعی مغز در حیطه تعاملات اجتماعی و مهارتهای ارتباطی تأثیر می‌گذارد. کودکان و بزرگسالان مبتلا به اوتیسم در ارتباطات کلامی و غیر کلامی، تعاملات اجتماعی و فعالیت‌های مربوط به بازی مشکل دارند. هسته مرکزی اختلال در اوتیسم اختلال در ارتباط است.
شیوع اوتیسم طی چند دهه اخیر پیوسته در حال افزایش است. به گفته مرکز کنترل بیماری امروزه از هر ۵۴ کودک یک نفر به اوتیسم مبتلا است. طبق تحقیقات، این موج افزایشی ناشی از تغییرات ژنتیکی و عوامل محیطی که منجر به بروز این اختلال می‌شود نیست. بلکه به نظر می‌رسد افزایش آمار مبتلایان به تغییر معیارهای تشخیص و افزایش آگاهی در مورد اوتیسم و علائم آن برمی گردد.
در سال‌های ۱۹۶۰ باور بر این بود که کودکان در اثر تربیت سرد و نامهربانانه والدین ( والدین یخچالی ) دچار اختلال اوتیسم می‌شوند. مطالعات بعدی این نگرش را نفی کرد و مشخص شد که تربیت والدین نمی تواند دلیل اختلال اوتیسم کودکان باشد.
در حال حاضر علت اوتیسم شدن کودکان هنوز مشخص نیست . البته بعضی از شواهد به تاثیر گذار بودن ژنتیک معتقد هستند و عوامل محیطی نیز مانند خطرات دوران جنینی ( مثل بیماری‌های عفونی در مادر حامله ) بی تاثیر نمی باشند. به هر صورت در حال حاضر تحقیقات بیشترین دلیل اوتیسم شدن را “عوامل ژنتیکی به همراه عوامل محیطی” می دانند.
برخی از عوامل محیطی خطر بروز اوتیسم را افزایش می‌دهد. این عوامل مربوط به تجارب دوران حاملگی یا نوزادی است که ممکن است روی رشد مغز تاثیر بگذارد که عبارتند از:
• زایمان زودرس و وزن کم نوزاد هنگام تولد.
• دیابت، فشار خون بالا و عفونت هنگام بارداری.
• بالا بودن سن پدر: به احتمال زیاد افزایش جهش ژنتیکی ناگهانی با افزایش سن علت اوتیسم خواهد بود.
• در معرض هوای آلوده حین بارداری .
البته به سختی می‌توان با قطعیت در مورد علت اوتیسم با هرگونه عامل محیطی نظر داد. زیرا پیدا کردن این ارتباط تقریبا غیر ممکن است چرا که متغیرهای زیادی در این مورد وجود دارد.
• ژن نقش مهمی در بروز اوتیسم ایفا می‌کند. تا جایی که میزان ارثی بودن اختلال اوتیسم ۸۰ درصد تخمین زده شده است. این یعنی اگر یکی از دوقلوهای همسان دچار اوتیسم باشد، احتمال ابتلای دیگری به اوتیسم ۸۰ درصد است. این احتمال در دوقلوهای ناهمسان که نیمی از دی ان ای آنها مشترک است به ۴۰ درصد می‌رسد.
• احتمال بروز اوتیسم در کسانی که خواهر یا برادر دچار اوتیسم دارند، نیز بیشتر است. به گفته مرکز کنترل بیماری، افراد دچار اختلالات ژنتیکی مانند سندرم ایکس شکننده، سندرم رت و توبروز اسکلروزیس هم بیشتر در معرض خطر ابتلا به اوتیسم قرار دارند.
• اوتیسم در پسران چهار برابر بیشتر از دختران رخ می دهد.
یکی از مشکلات افراد با اختلال طیف اوتیسم نقص در نظریه ذهن است:
نظریه ذهن ( theory of mind) قابلیتی است که اشاره به توانایی انسان‌ها در نسبت دادن حالات ذهنی به خود و دیگران دارد. فرد می‌تواند رفتارهای دیگران را درک، تبیین و پیش بینی نماید. تحقیقات نشان می دهند که کودکان در حدود چهار تا پنج سالگی به این قابلیت دست می یابند. افراد با اختلال طیف اوتیسم در این ویژگی نقص دارند.
پریسا کربلایی حسنی روانشناس:اختلال طیف اوتیسم | از ملاک های تشخیصی اوتیسم تا علائم و نشانه ها و روش های درمان طیف اوتیسم
_ نقص در ارتباط اجتماعی و رفتارها
_ علائق تکراری و محدود
در ۵-DSM عبارتند از:
ملاک A: فرد به طور دایم و در موقعیت‌های مختلف در ارتباط اجتماعی و تعامل اجتماعی مشکل دارد.
ملاک B: مجموعه ای از ،رفتارها علایق و فعالیت های محدود و تکراری.
توضیح ملاک A: فرد به طور دایم و در موقعیت های مختلف در ارتباط اجتماعی و تعامل اجتماعی مشکل دارد:
• نقص در تعامل اجتماعی هیجانی متقابل یک طیف است که از نزدیک شدن به دیگران بصورت غیر عادی و عدم مصاحبت نوبتی شروع می شود،
• با علاقه اندک در به اشتراک گذاشتن علایق هیجان ها و عواطف خود.
• واکنش نه چندان زیاد و مناسب به علایق و هیجان ها و عواطف دیگران.
• بی اعتنایی کامل به تعامل اجتماعی و پیشقدم شدن در آن.
_ فرد در رفتارهای ارتباطی غیر کلامی که برای تعامل اجتماعی ضرورت دارند، نقص دارد:
• نقص در رفتارهای ارتباطی غیر کلامی یک طیف است از ضعف فرد در ادغام روش‌های ارتباطی کلامی و غیرکلامی شروع می‌شود
• نابهنجاری در تماس چشمی و زبان بدن .
• نقص در درک روش‌های غیر کلامی و استفاده از آنها ادامه می یابد.
• فقدان کامل حالات هیجانی صورت یا ژست‌های بدنی ختم می شود.
• نقص در ایجاد و حفظ روابط میان فردی یک طیف است که از دشواری در تنظیم رفتار برای مطابقت داشتن با موقعیت های اجتماعی مختلف شروع می شود،
• با دشواری در بازی‌های تخیلی با دیگران و دوست پیدا کردن ادامه می یابد.
• به عدم علاقه ظاهری به مردم ختم می‌شود. ( به نظر می رسد که فرد به دیگران علاقه ندارد)
توضیح ملاک B: مجموعه ای از رفتارها، علایق و فعالیت های محدود و تکراری که حداقل با دو مورد از موارد زیر مشخص می شود:
• از اشیا همیشه به یک شکل استفاده می کند (مثلاً حرکات کلیشه ای ساده)
• اکولالیا ( یعنی تکرار تمام یا بخشی از آنچه می‌شنود یا از او پرسیده می‌شود)
• استفاده تکراری از اشیا یا عباراتی که خاص خود فرد است (عبارات ایدیوسینکراتیک)
• رفتارهای کلامی و غیرکلامی او نظم و ترتیب خاصی دارند و بشدت در مقابل تغییر مقاومت نشان می‌دهد.
• حرکات فیزیکی با نظم و ترتیب خاص
• پافشاری بر یک مسیر همیشگی
• پافشاری بر یک غذای همیشگی
• سئوالات پی در پی و تکراری
• یا ناراحتی شدید در مقابل کوچکترین تغییرات
• دلبستگی شدید به اشیای غیر معمولی
• یا اشتغال ذهنی در مورد موضوعات غیر عادى
• دامنه علائق فرد بسیار محدود است یا علائقش را اصلا تغییر نمی دهد.
• فرد ظاهراً به درد گرما سرما بی تفاوت است.
• به بعضی صداها و یا بافت‌های اشیاء واکنش شدید نشان می دهد.
• بعضی اشیاء را بطور افراطی بو یا لمس می کند.
• به بعضی نورها یا اشیا چرخان علاقه بسیار شدیدی نشان می دهد.
_ علائم باید در نوزادی و خردسالی حضور داشته باشند (هرچند ممکن است فقط زمانی به چشم بیایند که الزام های اجتماعی از توانایی‌های محدود فرد فراتر می روند یا ممکن است استراتژی هایی که فرد در دوره های بعدی زندگی یاد گرفته است آنها را پنهان کنند)
_ علائم در عملکرد اجتماعی شغلی یا سایر زمینه های عملکردی مهم اختلال ایجاد می کنند
اختلال پردازش حسی اکثراً به عنوان یک اختلال همراه با اتیسم یا ADHD و یا …. دیده می‌شود. اختلالی که می‌تواند بر طرف شدن آن تاثیر فراوانی بر روند بهبودی و کاهش علائم اتیسم داشته باشد. اختلالات حسی یکی از انواع اختلالات شایع در این گروه از کودکان اوتیسم است.
پردازش یا یکپارچگی حسی، کار سیستم عصبی در دریافت اطلاعات جهان هستی اطراف ما سازماندهی اطلاعات به صورت معنادار و عمل کردن بر اساس آن هاست.
یکپارچگی حسی بنیان یادگیری است و به ما می‌گوید که در دنیای اطرافمان چه می‌گذرد.
افراد با اختلال طیف اوتیسم واکنش افراطی یا تفریطی در مقابل محرک‌های حسی یا علاقه غیر معمولی به بعضی جنبه‌های حسی محیط دارند؛ برای مثال فرد ظاهراً به درد ،گرما، سرما بی تفاوت است.
او به بعضی صداها یا بافت اشیا واکنش شدیدی نشان می دهد، بعضی اشیا را بطور افراطی بو یا لمس می‌کند و به بعضی نورها یا وسایل چرخان علاقه بسیار شدیدی نشان می‌دهد
گرفتن گوش‌ها توسط دست در محیط های پر سروصدا. اجتناب از ابزار و منابع ایجاد صدا؛ مانند اجتناب از صدای موتورخانه یخچال جارو برقی و….. ایجاد صدا برای پرهیز از شنیدن صداهای محیط دیده می‌شود.
اختلال در خواب به دلیل حساسیت به صدا؛ کودک از صدای پدیده های طبیعی مثل رعد و برق باد و باران می‌ترسد . مخفی شدن به دلیل اجتناب از صداها . فرار از مکان‌های باز که امکان انعکاس صدا وجود دارد .
_ لذت بردن از صداهای ملایم.
_ عدم واکنش در مقابل صداهای بلند.
_ نزدیک کردن گوش به منابع ایجاد صدا.
_ تولید صدا و حتی فریاد زدن توسط خود کودک.
_ زدن گوش‌ها با انگشت‌ها.
_ کوبیدن اشیا برای ایجاد صدا.
_ علاقه نشان دادن به صدای آمبولانس، آتش نشانی و محیط‌های شلوغ.
_ گوش دادن با دقت به صداها.
_ خیره شدن به برخی مواد و آشغال‌هایی که ممکن است توجه دیگران را جلب نکند.
_ اشتغال طولانی با یک دکمه کوچک، نخ لباس یا برآمدگی کوچکی روی شی.
_ انجام حرکت‌های ناگهانی با سر یا چشم به دلیل دور یا نزدیک شدن به برخی اشیا.
_ خیره یا دور شدن از برخی محرک‌های نوری مانند نورهای فلورسنت.
_ اجتناب کردن یا خیره شدن به اشیایی که حرکت چرخشی دارند.
_ واکنش شدید به سرما و گرما.
_ اجتناب از تماس بدنی با دیگران.
_ مشکل با پوشیدن لباس به ویژه لباس های ضخیم یا خیلی نرم؛ یقه بسته یا آستین بلند کودک را آزار می‌دهد.
_ اجتناب از حمام کردن، شانه کردن، گرفتن ناخن، مسواک زدن و…
_ واکنش شدید نسبت به دردهای خفیف.
_ عدم تحمل درد.
_ واکنش نسبت به نزدیک شدن به برخی موانع فیزیکی در راه.
_ انجام دادن برخی تحریکات لمسی آرام با خود.
_ گاز گرفتن خود.
_ خود آزاری.
_ فرو کردن اشیا تیز به بدن.
_ زدن به سر و صورت یا کوبیدن سر به دیوار.
_ دستکاری زخم‌ها و بریدگی‌های بدن.
_ فقدان واکنش یا واکنش ضعیف در مقابل درد، گرما و سرمای شدید.
_ مالیدن خود به زمین به طور مکرر.
تاکنون هیچ روش قطعی ای برای درمان مبتلایان به اوتیسم یافت نشده است.
کارآمدترین روش درمانی توانبخشی است.
بهبود مهارتهای اجتماعی؛ یکی از نقایص بارز در کودکان دارای اوتیسم مشکل در برقراری مهارتهای اجتماعی است. وظیفه کار درمانگران در بهبود این مورد آموزش مهارت های روزمره زندگی پایه (نظیر غذا خوردن، توالت رفتن، پوشیدن و در آوردن لباس، شانه کردن موها ) و آموزش مهارت های روزمره زندگی ( نظیر آموزش تعاملات بین فردی، استفاده از امکانات عمومی نظیر اتوبوس، تلفن و …. آموزش مهارتهای جرأت ورزی و …) می باشد.
تحلیل رفتار کاربردی (ABA)؛ یکی از گسترده ترین درمان های اوتیسم استفاده شده برای کودکان و بالغین است. این نوع درمان اشاره به یک مجموعه از تکنیک های طراحی شده برای تشویق رفتارهای مثبت با استفاده از یک سیستم پاداش دارد.
چندین نوع از درمانهای ABA وجود دارد از جمله آموزش کارآزمایی مجزا (Discrete trial training) این تکنیک از مجموعه ای از کارآزمایی ها برای تشویق آموزش مرحله به مرحله استفاده می کند.
به اصلاح رفتارها و پاسخ‌ها پاداش داده می شود و از خطاها چشم پوشی می‌شوند.
مداخله ی رفتاری متمرکز اولیه کودکان، عموما زیر سن ۵ سالگی. به صورت فرد به فرد با یک درمانگر یا در یک گروه کوچک کار می‌کنند.
این نوع از درمان اوتیسم معمولا در طی یک دوره ی چند ساله انجام می‌شود تا به کودک برای توسعه ی مهارتهای ارتباطی و کاهش رفتارهای مساله ساز از جمله پرخاش یا آسیب زدن به خود کمک کند.
آموزش پاسخ محور؛ این روش درمان اوتیسم یک استراتژی استفاده شده در محیط روزمره ی هر فرد است که مهارتهای محوری، از جمله انگیزه برای یادگیری یا آغاز ارتباط را آموزش می دهد.
مداخله‌ی رفتار شفاهی زبانی؛ در این نوع از درمان اوتیسم یک درمانگر با فرد کار می کند تا به بیمار برای درک اینکه انسان‌ها چرا و چطور از زبان برای ایجاد ارتباط استفاده می کنند، کمک کند.
حمایت رفتاری مثبت؛ این نوع از درمان اوتیسم شامل ایجاد تغییرات محیطی در خانه یا کلاس درس به منظور ایجاد حس رفتاری خوب است.
توانبخشی شناختی؛ یکی دیگر از انواع درمان است. از دیگر مشکلات کودکان دارای اختلال اوتیسم مشکل در توجه تمرکز، توانایی درک نقطه نظرات دیگران عملکردهای احساسات، اهداف اجرایی سطوح بالا نظیر قضاوت، محاسبات، برنامه ریزی و یادگیری علوم پایه متناسب با سن کودک می باشد.
کار درمانی ذهنی نقش بسزایی در بهبود این اختلالات دارد.
دارودرمانی؛ به طور کلی دارودرمانی برای مشکلات جانبی که افراد با اختلال طیف اوتیسم تجربه می‌کنند، می‌تواند کار آمد باشد./اندیشه‌معاصر
پایان/*
اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.
نویسنده : پریسا کربلایی حسنی
