آمار جدید پوکی استخوان در ایران نشان می‌دهد تنها ۲۰ درصد افراد بالای ۵۰ سال تراکم استخوان طبیعی دارند. اندیشه مُعاصِر در این گزارش، آخرین اظهارات باقر لاریجانی درباره وضعیت سلامت استخوان ایرانیان، خطر شکستگی و ضرورت پیشگیری را بررسی می‌کن...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر؛ پوکی استخوان در ایران به یکی از نگرانی‌های جدی حوزه سلامت تبدیل شده است؛ بیماری‌ای که ممکن است سال‌ها بدون نشانه مشخص پیشرفت کند، اما با یک زمین خوردن ساده یا وارد شدن ضربه‌ای خفیف، زمینه‌ساز شکستگی‌های جدی شود. بر اساس نتایج مطالعات اعلام‌شده از سوی باقر لاریجانی، رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران، حدود ۳۰ درصد جمعیت بالای ۵۰ سال کشور به پوکی استخوان مبتلا هستند و حدود ۵۰ درصد نیز کاهش تراکم استخوان دارند. این آمار به آن معناست که تنها حدود دو نفر از هر ۱۰ نفر در این گروه سنی از تراکم استخوان مناسب برخوردارند. وضعیت زنان بالای ۶۵ سال نیز نگران‌کننده است؛ به‌طوری‌که حدود ۶۲ درصد از زنان این گروه سنی پوکی استخوان دارند و فقط پنج درصد از آنان از تراکم استخوان طبیعی برخوردارند. این ارقام بار دیگر اهمیت تشخیص به‌موقع، تغذیه مناسب، فعالیت بدنی و توجه به سلامت استخوان‌ها را یادآوری می‌کند.
باقر لاریجانی در نشست خبری هفته ملی سلامت استخوان، با اشاره به نتایج پژوهش‌های انجام‌شده در حوزه سلامت استخوان، درباره گستردگی پوکی استخوان و کاهش تراکم استخوان در میان ایرانیان هشدار داد.
بر اساس آمار اعلام‌شده، وضعیت جمعیت بالای ۵۰ سال کشور در سه گروه اصلی قابل بررسی است:
این ارقام نشان می‌دهد مشکلات مرتبط با سلامت استخوان محدود به گروه کوچکی از سالمندان نیست و بخش بزرگی از جمعیت میانسال و سالمند کشور را درگیر کرده است.
البته پوکی استخوان و کاهش تراکم استخوان دو وضعیت متفاوت هستند. در پوکی استخوان، کاهش تراکم و استحکام استخوان به اندازه‌ای است که خطر شکستگی افزایش پیدا می‌کند. کاهش تراکم استخوان نیز می‌تواند مرحله‌ای هشداردهنده باشد که توجه به عوامل خطر و پیگیری پزشکی در آن اهمیت دارد.
یکی از مهم‌ترین بخش‌های آمار اعلام‌شده، وضعیت سلامت استخوان زنان بالای ۶۵ سال است. طبق اظهارات باقر لاریجانی، حدود ۶۲ درصد زنان این گروه سنی به پوکی استخوان مبتلا هستند و حدود ۳۳ درصد نیز کاهش تراکم استخوان دارند.
در نتیجه، تنها حدود پنج درصد از زنان بالای ۶۵ سال تراکم استخوان طبیعی دارند؛ آماری که ضرورت توجه بیشتر به سلامت استخوان زنان در دوران سالمندی را نشان می‌دهد.
با افزایش سن، تغییرات طبیعی بدن می‌تواند بر تراکم استخوان اثر بگذارد. در زنان، تغییرات هورمونی پس از یائسگی نیز از عوامل مهم افزایش خطر پوکی استخوان محسوب می‌شود. با این حال، بروز این بیماری در همه افراد یکسان نیست و سابقه خانوادگی، تغذیه، میزان فعالیت بدنی، برخی بیماری‌ها و داروها نیز می‌توانند در وضعیت استخوان‌ها نقش داشته باشند.
به همین دلیل، تشخیص وضعیت استخوان نباید صرفاً بر اساس سن یا وجود درد انجام شود. افراد در معرض خطر باید درباره زمان مناسب بررسی تراکم استخوان با پزشک مشورت کنند.
پوکی استخوان معمولاً در مراحل اولیه نشانه واضحی ندارد. فرد ممکن است بدون احساس درد یا محدودیت حرکتی، به‌تدریج تراکم استخوان خود را از دست بدهد و تنها زمانی از بیماری مطلع شود که دچار شکستگی شود.
این ویژگی باعث می‌شود بسیاری از افراد تا پیش از بروز عارضه، از وضعیت استخوان‌های خود آگاهی نداشته باشند. شکستگی ناشی از پوکی استخوان ممکن است پس از یک زمین خوردن ساده، لغزش در خانه یا ضربه‌ای رخ دهد که در شرایط عادی آسیب جدی ایجاد نمی‌کند.
شکستگی لگن، مهره‌های ستون فقرات و مچ دست از آسیب‌هایی هستند که می‌توانند با ضعف استخوان ارتباط داشته باشند. برخی از این شکستگی‌ها به بستری شدن، کاهش توان حرکتی و نیاز به مراقبت طولانی‌مدت منجر می‌شوند.
در سالمندان، پیامد شکستگی تنها به آسیب جسمی محدود نیست. کاهش تحرک پس از شکستگی ممکن است استقلال فرد را کاهش دهد و انجام فعالیت‌های روزمره را دشوار کند. به همین دلیل، پیشگیری از زمین خوردن و شناسایی به‌موقع افراد در معرض خطر اهمیت زیادی دارد.
بر اساس برآوردهای اعلام‌شده از سوی رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران، در کشور روزانه حدود ۴۰۰ مورد شکستگی استخوان رخ می‌دهد و شمار شکستگی‌های جدید سالانه به حدود ۱۵۰ هزار مورد می‌رسد. بخشی از این شکستگی‌ها با پوکی استخوان ارتباط دارند.
این آمار اهمیت توجه به سلامت استخوان را از یک موضوع فردی فراتر می‌برد و آن را به مسئله‌ای مهم برای خانواده‌ها و نظام سلامت تبدیل می‌کند. شکستگی در سنین بالا می‌تواند هزینه‌های درمانی ایجاد کند و در برخی موارد، فرد را برای مدت طولانی به کمک اطرافیان وابسته سازد.
افرادی که یک بار به دلیل ضعف استخوان دچار شکستگی شده‌اند، ممکن است در معرض خطر بیشتری برای شکستگی مجدد قرار بگیرند. بنابراین، رسیدگی به علت شکستگی نخست، ارزیابی وضعیت استخوان و رعایت توصیه‌های درمانی می‌تواند در کاهش خطر آسیب‌های بعدی نقش داشته باشد.
سنجش تراکم استخوان یکی از روش‌های اصلی بررسی وضعیت استحکام استخوان‌هاست. این بررسی به پزشک کمک می‌کند احتمال ابتلا به پوکی استخوان و خطر شکستگی را ارزیابی کند.
نیاز به سنجش تراکم استخوان برای همه افراد یکسان نیست و سن، جنسیت، سابقه شکستگی و عوامل خطر در تصمیم‌گیری نقش دارند. بر اساس توصیه‌های مطرح‌شده در حوزه سلامت استخوان، زنان در حدود ۶۵ سالگی و مردان در سنین بالاتر، معمولاً حدود ۷۰ تا ۷۵ سالگی، باید درباره ضرورت این بررسی با پزشک مشورت کنند. افراد دارای عوامل خطر یا سابقه شکستگی ممکن است به ارزیابی زودتر نیاز داشته باشند.
از جمله عواملی که می‌توانند ضرورت بررسی را افزایش دهند، می‌توان به سابقه خانوادگی پوکی استخوان، شکستگی پس از ضربه خفیف، وزن پایین، مصرف طولانی‌مدت برخی داروها و ابتلا به بعضی بیماری‌های زمینه‌ای اشاره کرد.
نکته مهم این است که نداشتن درد به معنای سالم بودن استخوان‌ها نیست. از آنجا که پوکی استخوان ممکن است بدون علامت پیشرفت کند، بررسی وضعیت افراد در معرض خطر باید بر اساس توصیه پزشکی انجام شود.
اگرچه افزایش سن یکی از عوامل خطر پوکی استخوان است، بخشی از عوامل مرتبط با سلامت استخوان به سبک زندگی مربوط می‌شود. تغذیه مناسب، فعالیت بدنی منظم و پیگیری پزشکی می‌توانند در حفظ سلامت استخوان‌ها نقش داشته باشند.
۱. دریافت کافی کلسیم: کلسیم برای حفظ ساختار استخوان ضروری است. لبنیات، برخی سبزیجات و مواد غذایی غنی‌شده می‌توانند منابع دریافت کلسیم باشند. میزان مورد نیاز افراد با توجه به سن و شرایط جسمی متفاوت است.
۲. توجه به ویتامین D: ویتامین D در جذب کلسیم نقش دارد. در صورت احتمال کمبود، بهتر است درباره ارزیابی و مصرف مکمل با پزشک مشورت شود؛ مصرف خودسرانه دوزهای بالای مکمل توصیه نمی‌شود.
۳. فعالیت بدنی متناسب با شرایط فرد: پیاده‌روی و تمرین‌های تحمل وزن، در کنار تمرین‌های تقویت عضلات و تعادل، می‌توانند به حفظ عملکرد حرکتی کمک کنند. انتخاب نوع و شدت ورزش باید متناسب با وضعیت جسمی، سابقه شکستگی و توانایی فرد باشد.
۴. پیشگیری از زمین خوردن: جمع کردن سیم‌ها و موانع از مسیر رفت‌وآمد، ثابت کردن فرش‌ها، تأمین روشنایی مناسب، استفاده از کفش مناسب و نصب دستگیره در نقاط ضروری خانه می‌تواند خطر سقوط را کاهش دهد.
۵. پرهیز از مصرف دخانیات و توجه به سبک زندگی: مصرف دخانیات و برخی عادت‌های ناسالم می‌توانند بر سلامت استخوان اثر منفی بگذارند. اصلاح سبک زندگی و پیگیری بیماری‌های زمینه‌ای از اقدامات مهم مراقبتی است.
۶. پیگیری درمان در صورت تشخیص پوکی استخوان: در صورت تشخیص بیماری، پزشک بر اساس میزان خطر شکستگی و وضعیت فرد درباره درمان تصمیم می‌گیرد. تغذیه و ورزش به‌تنهایی جایگزین درمان دارویی مورد نیاز نیستند.
پوکی استخوان ممکن است بدون نشانه مشخص باشد، اما برخی اتفاق‌ها نیاز به بررسی پزشکی دارند. شکستگی پس از زمین خوردن ساده، کاهش قد قابل توجه، قوز جدید یا درد مداوم و غیرقابل توضیح در ناحیه پشت می‌تواند ضرورت ارزیابی را مطرح کند.
البته این نشانه‌ها به‌تنهایی تشخیص قطعی پوکی استخوان نیستند و ممکن است دلایل دیگری داشته باشند. تشخیص نهایی باید بر اساس شرح حال، معاینه و در صورت نیاز آزمایش‌ها و سنجش تراکم استخوان انجام شود.
در صورت وقوع شکستگی، به‌ویژه در سالمندان، مراجعه سریع به مراکز درمانی ضروری است. همچنین افرادی که سابقه شکستگی ناشی از ضربه خفیف دارند، بهتر است برای بررسی علت و ارزیابی خطر شکستگی‌های بعدی با پزشک مشورت کنند.
آمار اعلام‌شده درباره پوکی استخوان در ایران نشان می‌دهد تنها حدود ۲۰ درصد افراد بالای ۵۰ سال از تراکم استخوان مناسب برخوردارند. همچنین در میان زنان بالای ۶۵ سال، حدود ۶۲ درصد با پوکی استخوان و ۳۳ درصد با کاهش تراکم استخوان مواجه‌اند و تنها پنج درصد تراکم طبیعی دارند.
این ارقام بر اهمیت پیشگیری و تشخیص به‌موقع تأکید می‌کنند. سلامت استخوان موضوعی نیست که بتوان آن را تا زمان بروز شکستگی نادیده گرفت. تغذیه مناسب، فعالیت بدنی، کاهش خطر سقوط و ارزیابی پزشکی افراد در معرض خطر، از اقداماتی هستند که می‌توانند به کاهش پیامدهای این بیماری کمک کنند.
اندیشه//معاصر نوشت: پوکی استخوان ممکن است مدت‌ها بدون علامت پیشرفت کند، اما آگاهی از عوامل خطر و پیگیری به‌موقع می‌تواند در محافظت از سلامت و استقلال افراد در دوران سالمندی نقش مهمی داشته باشد.
پایان/*
اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.
