به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر؛یائسگی مرحله ای طبیعی از زندگی زنان است، اما تغییرات هورمونی این دوران می تواند با علائمی مانند گرگرفتگی، تعریق شبانه، اختلال خواب، نوسانات خلقی و کاهش میل جنسی همراه باشد. در سال های اخیر نام گیاه ماکا به عنوان یک مکمل گیاهی برای کاهش این مشکلات مطرح شده است. این گیاه که ریشه آن در مناطق مرتفع آمریکای جنوبی رشد می کند، ترکیبات مغذی و گیاهی متنوعی دارد؛ اما آیا مصرف آن واقعاً می تواند عوارض یائسگی را کاهش دهد یا با یک ادعای تبلیغاتی روبه رو هستیم؟
ماکا چیست و از کجا به دست می آید؟
ماکا با نام علمی Lepidium meyenii گیاهی خوراکی از خانواده شب بویان است که در مناطق مرتفع رشته کوه آند، به ویژه کشور پرو، رشد می کند. ریشه این گیاه از گذشته در رژیم غذایی مردم بومی آمریکای جنوبی جایگاه داشته و امروزه به شکل پودر، کپسول و مکمل غذایی در بازار عرضه می شود.
ریشه ماکا از نظر ظاهری می تواند رنگ های متفاوتی داشته باشد؛ از سفید و زرد گرفته تا قرمز، بنفش و سیاه. این تفاوت رنگ به گونه و ویژگی های گیاه مربوط است و ترکیبات شیمیایی انواع مختلف آن نیز ممکن است یکسان نباشد.
از نظر ارزش غذایی، ریشه ماکا حاوی کربوهیدرات، مقداری پروتئین و فیبر است. همچنین مواد معدنی و ترکیبات گیاهی مانند گلوکوزینولات ها و فیتواسترول ها در آن وجود دارند.
ماکا در برخی جوامع به عنوان ماده غذایی انرژی زا و تقویت کننده قوای جسمی شناخته می شود؛ با این حال، کاربرد سنتی یک گیاه به معنای اثبات اثر درمانی آن در مطالعات پزشکی نیست.
آیا ماکا می تواند عوارض یائسگی را کاهش دهد؟
مهم ترین دلیل توجه به ماکا در سال های اخیر، احتمال اثرگذاری آن بر برخی علائم دوران یائسگی است. بعضی پژوهش ها به بررسی تاثیر مصرف این گیاه بر وضعیت عمومی زنان در دوران پیش از یائسگی و پس از آن پرداخته اند.
در برخی مطالعات کوچک، مصرف ماکا با بهبود امتیاز علائم یائسگی همراه بوده است. این علائم می توانند شامل گرگرفتگی، تعریق شبانه، اختلال خواب، تحریک پذیری و تغییرات خلقی باشند.
با این حال، تعداد مطالعات انسانی محدود است و کیفیت روش شناسی برخی از آنها نیز برای نتیجه گیری قطعی کافی نیست. بنابراین نمی توان گفت ماکا یک درمان اثبات شده برای عوارض یائسگی است.
مرور علمی منتشرشده در سال ۲۰۲۴ نیز پس از بررسی پژوهش های موجود به این نتیجه رسید که شواهد کافی برای اثبات اثربخشی ماکا در بهبود علائم یائسگی وجود ندارد.
تاثیر احتمالی ماکا بر گرگرفتگی و تعریق شبانه
گرگرفتگی یکی از شناخته شده ترین علائم یائسگی است. زنان ممکن است در این دوران به صورت ناگهانی احساس گرمای شدید، قرمزی پوست و تعریق داشته باشند. این حالت گاهی در طول شب نیز اتفاق می افتد و کیفیت خواب را کاهش می دهد.
برخی مطالعات اولیه درباره ماکا، احتمال بهبود مجموعه ای از علائم یائسگی را مطرح کرده اند؛ اما شواهد موجود برای اثبات اینکه این گیاه به طور مشخص تعداد یا شدت حملات گرگرفتگی را کاهش می دهد، کافی نیست.
به همین دلیل، مصرف ماکا نباید جایگزین روش های درمانی شناخته شده برای کنترل علائم شدید یائسگی شود. زنانی که گرگرفتگی مکرر و آزاردهنده دارند، بهتر است درباره گزینه های درمانی مناسب با پزشک مشورت کنند.
آیا ماکا به بهبود خواب و خلق وخو کمک می کند؟
اختلال خواب و تغییرات خلقی از مشکلاتی هستند که ممکن است در دوران یائسگی تجربه شوند. تعریق شبانه، تغییرات هورمونی و نگرانی های روانی می توانند باعث دشواری در به خواب رفتن یا بیدار شدن های مکرر شوند.
برخی پژوهش های محدود درباره ماکا، احتمال بهبود بعضی شاخص های روانی و کیفیت زندگی را مطرح کرده اند. در یک مطالعه مقدماتی نیز تغییراتی در وضعیت خلقی برخی زنان پس از یائسگی گزارش شده است.
با این حال، هنوز مشخص نیست این اثرها تا چه اندازه مستقیم، پایدار و قابل تکرار هستند. همچنین نمی توان ماکا را به عنوان درمان قطعی افسردگی، اضطراب یا بی خوابی معرفی کرد.
اگر مشکلات خواب یا تغییرات خلقی شدید و طولانی مدت باشند، بررسی علت و دریافت درمان مناسب اهمیت دارد.
ماکا چه تاثیری بر میل جنسی زنان در دوران یائسگی دارد؟
کاهش میل جنسی ممکن است در دوران یائسگی به دلایل مختلفی اتفاق بیفتد. تغییرات هورمونی، خشکی واژن، درد هنگام رابطه جنسی، خستگی، اختلال خواب و عوامل روانی از جمله دلایل احتمالی هستند.
ماکا به طور سنتی به عنوان گیاهی برای تقویت قوای جنسی شناخته می شود. برخی مطالعات محدود نیز احتمال تاثیر آن بر عملکرد جنسی و میل جنسی را بررسی کرده اند.
با این حال، شواهد موجود برای اینکه بتوان ماکا را درمان قطعی اختلالات جنسی زنان دانست، کافی نیست. ضمن اینکه مشکلات جنسی دوران یائسگی ممکن است علت های متفاوتی داشته باشند و درمان مناسب باید بر اساس علت اصلی انتخاب شود.
آیا ماکا هورمون استروژن را افزایش می دهد؟
یکی از پرسش های مهم درباره این گیاه، ارتباط آن با هورمون های زنانه است. بعضی ترکیبات ماکا در مطالعات آزمایشگاهی فعالیت هایی شبیه به اثرات استروژنی نشان داده اند؛ اما این یافته ها به معنای اثبات افزایش استروژن در بدن انسان نیستند.
برخی پژوهش های انسانی نیز تغییرات هورمونی یکسان و قابل اتکایی را نشان نداده اند. در نتیجه، نمی توان ماکا را جایگزین استروژن یا یک درمان هورمونی دانست.
زنان مبتلا به بیماری های حساس به هورمون، از جمله برخی سرطان های پستان یا رحم، باید پیش از مصرف مکمل های ماکا با پزشک خود مشورت کنند؛ زیرا ایمنی مصرف این مکمل در این شرایط به طور کامل روشن نیست.
ارزش غذایی و ترکیبات مهم ریشه ماکا
ریشه ماکا علاوه بر کاربرد سنتی، از نظر تغذیه ای نیز مورد توجه قرار گرفته است. ترکیبات آن با توجه به نوع گیاه، شرایط کشت و روش فرآوری می توانند متفاوت باشند.
مهم ترین ترکیبات گزارش شده در ریشه ماکا عبارت اند از:
- کربوهیدرات: بخش قابل توجهی از ترکیبات غذایی ریشه ماکا را تشکیل می دهد.
- پروتئین: این گیاه مقداری پروتئین گیاهی دارد.
- فیبر: فیبر موجود در ریشه می تواند بخشی از نیاز روزانه بدن به فیبر غذایی را تامین کند.
- مواد معدنی: ترکیبات معدنی مختلفی در ریشه ماکا گزارش شده اند.
- گلوکوزینولات ها: ترکیبات گیاهی موجود در خانواده شب بویان که در پژوهش های تغذیه ای بررسی شده اند.
- فیتواسترول ها: ترکیبات گیاهی که از نظر ساختار شیمیایی به استرول ها شباهت دارند.
وجود این مواد مغذی به معنای آن نیست که مصرف مکمل ماکا بتواند به تنهایی کمبودهای تغذیه ای یا مشکلات هورمونی را برطرف کند.
ماکا را به چه شکل مصرف می کنند؟
ماکا در بازار معمولاً به شکل پودر، کپسول، قرص و عصاره عرضه می شود. پودر آن ممکن است به نوشیدنی ها، اسموتی ها یا برخی غذاها اضافه شود و مکمل های آن نیز با مقدارهای متفاوتی از عصاره گیاه تولید می شوند.
نکته مهم این است که فرآورده های مختلف ماکا از نظر ترکیبات، غلظت و کیفیت یکسان نیستند. بنابراین نمی توان یک مقدار مصرف ثابت را برای همه محصولات و همه افراد توصیه کرد.
همچنین مقدار مصرف استفاده شده در یک مطالعه علمی را نباید بدون توجه به نوع فرآورده و شرایط فرد، به عنوان دوز مناسب برای مصرف شخصی در نظر گرفت.
پیش از مصرف مکمل بهتر است ترکیبات محصول، مجوزهای بهداشتی و دستورالعمل آن بررسی شود و در صورت وجود بیماری یا مصرف دارو، نظر پزشک یا داروساز دریافت شود.
عوارض احتمالی و موارد احتیاط در مصرف ماکا
ماکا به عنوان یک ماده غذایی سنتی مصرف می شود، اما اطلاعات درباره ایمنی مصرف طولانی مدت مکمل های غلیظ آن محدود است. طبیعی بودن یک محصول به معنای بی خطر بودن آن برای همه افراد نیست.
برخی گزارش ها از بروز علائمی مانند ناراحتی گوارشی، تغییرات خلقی، بی نظمی قاعدگی و اختلال خواب در بعضی مصرف کنندگان حکایت دارند؛ هرچند ارتباط قطعی همه این عوارض با ماکا مشخص نشده است.
افراد زیر باید پیش از مصرف مکمل ماکا احتیاط بیشتری داشته باشند:
۱. زنان دارای سابقه سرطان های حساس به هورمون، مانند برخی سرطان های پستان یا رحم.
۲. افرادی که داروهای منظم مصرف می کنند و احتمال تداخل مکمل با درمان آنها وجود دارد.
۳. زنان باردار یا شیرده؛ زیرا اطلاعات کافی درباره ایمنی مصرف مکمل ماکا در این دوران وجود ندارد.
۴. افرادی که قرار است آزمایش هورمونی، به ویژه آزمایش تستوسترون، انجام دهند؛ زیرا گزارش هایی درباره احتمال تداخل ماکا با برخی روش های آزمایشگاهی اندازه گیری تستوسترون منتشر شده است.
در صورت بروز علائم غیرعادی پس از مصرف مکمل، ادامه مصرف باید متوقف و موضوع با پزشک بررسی شود.
روش های علمی تر برای مدیریت عوارض یائسگی
برای زنانی که با علائم آزاردهنده یائسگی روبه رو هستند، روش های درمانی مختلفی وجود دارد. انتخاب روش مناسب به شدت علائم، سن، سابقه پزشکی، عوامل خطر و ترجیح فرد بستگی دارد.
درمان هورمونی یائسگی برای برخی زنان می تواند در کنترل علائم متوسط تا شدید موثر باشد؛ اما برای همه افراد مناسب نیست و باید با ارزیابی پزشکی انجام شود.
در کنار آن، روش هایی مانند درمان شناختی رفتاری، فعالیت بدنی منظم، بهبود عادت های خواب و برخی درمان های غیرهورمونی نیز می توانند در مدیریت مشکلات این دوران نقش داشته باشند.
برای مثال، درمان شناختی رفتاری می تواند به کاهش ناراحتی ناشی از گرگرفتگی و بهبود برخی مشکلات روانی و خواب کمک کند. همچنین فعالیت بدنی منظم برای حفظ سلامت قلب، استخوان ها و وضعیت عمومی بدن اهمیت دارد.
جمع بندی؛ آیا ماکا معجزه کاهش عوارض یائسگی است؟
ماکا گیاهی مغذی و بومی آمریکای جنوبی است که به دلیل ترکیبات گیاهی و کاربرد سنتی آن، در سال های اخیر به عنوان مکملی برای کاهش عوارض یائسگی مورد توجه قرار گرفته است.
برخی مطالعات محدود از احتمال بهبود بعضی علائم مانند تغییرات خلقی و شاخص های کلی یائسگی خبر داده اند؛ اما مرورهای علمی جدیدتر نشان می دهند شواهد موجود برای اثبات اثربخشی و ایمنی آن کافی نیست.
بنابراین عنوان «معجزه ماکا» را نباید به معنای درمان قطعی گرگرفتگی، بی خوابی یا مشکلات هورمونی دانست. زنان در دوران یائسگی بهتر است پیش از مصرف مکمل های گیاهی، به ویژه در صورت داشتن بیماری زمینه ای یا مصرف دارو، با پزشک مشورت کنند.
اندیشه مُعاصِر تاکید می کند که انتخاب روش درمانی باید بر پایه شواهد علمی و شرایط سلامت هر فرد انجام شود، نه صرفاً تبلیغات مربوط به مکمل های طبیعی.
پایان/*
اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.