زندگی نامه شهید بهشتی / من محمد حسینی بهشتی هستم که گاه به اشتباه محمد حسین بهشتی می‌نویسند + زندگینامه

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر ANDISHEMOASER News Agency، زندگی نامه شهید بهشتی / من محمد حسینی بهشتی هستم که گاه به اشتباه محمد حسین بهشتی می‌نویسند + زندگینامه

مروری بر زندگی شهید مظلوم آیت الله سید محمد حسینی بهشتی رئیس دیوان عالی کشور.

راستی «استقامت» را از که باید آموخت؟ از انسان ‌هایی که در طول سال‌های پس از پیروزی انقلاب آماج شدیدترین حملات، در حین اجرای دشوارترین مأموریت ‌ها بوده‌اند یا از افرادی که در کنار گود نظاره‌گر و تشویق کننده تضعیف‌ها و تصمیمات هستند؟ اگر پاسخ اول جواب ماست پس باید استقامت زیربنایی باشد و پایداری در مقابل آماج تهمت‌ها و… ناشی از اتصالی به حقتعالی، ‌از این رو سیر در زندگی رئیس شهید دیوان عالی کشور می‌تواند انسان را با نحوه‌ی تربیتی که می‌تواند استقامت را الگو باشد آشنا سازد و شما را به مرور این انسان سراسر پایداری فرا می‌خوانیم:

«من محمد حسینی بهشتی که گاه به اشتباه محمد حسین بهشتی می‌نویسند. نام اولم محمد و نام خانوادگی ترکیبی است از حسینی بهشتی. در دوم آبان ۱۳۰۷ در شهر اصفهان در محله‌ی لومبان متولد شدم. منطقه زندگی ما یک منطقه قدیمی از مناطق بسیار قدیمی شهر است. خانواده من یک خانواده روحانی است. پدرم روحانی بود. پدرم در هفته چند روز در شهر به کار و فعالیت می‌پرداخت و هفته‌ای یک شب به یکی از روستاهای نزدیک شهر برای امامت جماعت و کارهای مردم می‌رفت و سالی چند روز به یکی از روستاهای دور که نزدیک حسین آباد بود و روستای دورتر از آن حسن آباد نام داشت.

آمد و رفت افرادی که از آن روستای دور به خانه ما می‌آمدند برایم بسیار خاطره‌انگیز است. پدرم وقتی به آن روستا می‌رفت، در منزل یک پنبه‌زن بسیار فقیر سکونت می‌کرد، آن پیرمرد اتاقی داشت که پدرم در آن زندگی می‌کرد. این پیرمرد نامش جمشید بود، دارای محاسن سفید، بلند و باریک، چهره‌ای بیابانی روستائی، و نورانی بود. پدرم می‌گفت ما با جمشید نان و دوغی می‌خوریم و صفا می‌کنیم و همیشه می‌گفت: من سفره ساده‌ی نان و دوغ این جمشید را به هر جلسه دیگری ترجیح می‌دهم و این جمشید هر سال دو بار از روستا به شهر و به خانه ما می‌آمد و من بسیار به او انس داشتم.

تحصیلاتم را در یک مکتب خانه در سن چهار سالگی آغاز کردم. خیلی سریع خواندن و نوشتن و خواندن قرآن را یاد گرفتم و در جمع خانواده به عنوان یک نوجوان تیزهوش شناخته شدم. و شاید سرعت پیشرفت در یادگیری، ‌این برداشت را در خانواده به وجود آورده بود. تا اینکه قرار شد به دبستان بروم، دبستان دولتی ثروت در آن موقع که بعدها بنام ۱۵ بهمن نامیده شد. وقتی آنجا رفتم از من امتحان ورودی گرفتند و گفتند که: باید به کلاس ششم برود، ولی از نظر سن نمی‌تواند.

بنابراین در کلاس چهارم پذیرفته شدم و تحصیلات دبستانی را در همانجا به پایان رساندم. در آن سال در امتحان ششم ابتدایی شهر نفر دوم شدم. آن موقع همه‌ی کلاس‌های ششم را یکجا امتحان می‌کردند. از آنجا به دبیرستان سعدی رفتم. سال اول و دوم را در دبیرستان گذراندم و اوائل سال دوم بود که حوادث بیستم شهریور پیش آمد.

زندگی نامه شهید بهشتی / من محمد حسینی بهشتی هستم که گاه به اشتباه محمد حسین بهشتی می‌نویسند + زندگینامه

با حوادث ۲۰ شهریور علاقه و شوری در نوجوان‌ها برای یادگیری معارف اسلامی به وجود آمده بود. دبیرستان سعدی هم در نزدیکی میدان شاه آن موقع و میدان امام کنونی قرار دارد، نزدیک بازار است، جایی که مدارس بزرگ طلاب هم همانجاست. مدرسه‌ی صدر،‌مدرسه‌ی جده و مدارس دیگر.

البته به طور طبیعی بین اینجا و منزل ما حدود چهار، پنج کیلومتر فاصله بود که معمولاً پیاده می‌آمدیم و بر می‌گشتیم. این سبب شد که با بعضی از نوجوان‌ها که درسهای اسلامی هم می‌خواندند آشنا شوم. علاوه بر این که در یک خانواده روحانی بودم و در خانواده خود ما هم طلاب فاضل جوانی بودند، یک همکلاسی داشتم یادم می‌آید که او هم فرزند یک روحانی بود. نوجوان بسیار تیزهوشی بود و پهلوی من می‌نشست. او در کلاس دوم به جای اینکه به درس معلم گوش کند، کتاب عربی می‌خواند. یادم هست و اگر حافظه‌ام اشتباه نکند او در آن موقع کتاب معالم الاصول می‌خواند که در اصول فقه است. خوب اینها بیشتر در من شوق به وجود می‌آورد که تحصیلات را نیمه کاره رها کنم و بروم طلبه بشوم.

به این ترتیب در سال ۱۳۲۱ تحصیلات دبیرستانی را رها کردم و به مدرسه‌ی صدر اصفهان رفتم برای ادامه تحصیل، ‌چون در این فاصله یک مقدار خوانده بودم. از سال ۱۳۲۱ تا ۱۳۲۵ در اصفهان تحصیلات ادبیات عرب، منطق، کلام و سطوح فقه و اصول را با سرعت خواندم که این سرعت و پیشرفت موجب شده بود که حوزه آنجا با لطف فراوانی با من برخورد کند و چون پدر مادرم مرحوم حاج میر محمد صادق مدرس خاتون آبادی از علمای برجسته‌ای بود و من یکساله بودم که او فوت شد و این تداعی می‌کرد در ذهن اساتید من که شاگردهای او بودند به اینکه این می‌تواند یادگاری باشد از آن استادشان. در طی این مدت تدریس هم می‌کردم. در سال ۱۳۲۴ از پدر و مادرم خواستم که اجازه بدهند در یک حجره‌ای که در مدرسه داشتم، شبها هم در آنجا بمانم و به تمام معنا طلبه شبانه روزی باشم. از یک نظر هم فاصله منزل تا مدرسه ۴ الی ۵ کیلومتری می‌شد و هر روز رفت و آمد مقداری وقت از بین می‌رفت و هم بیشتر به کارهایم می‌رسیدم و هم در خانه‌ای که بودیم پر جمعیت بود و من اتاق تنها نداشتم و نمی‌تونستم به کارهایم بپردازم. البته من در آن موقع فقط یک خواهر داشتم ولی با عموها و مادر بزرگ همه در یک خانه زندگی می‌کردیم، به این ترتیب خانه ما شلوغ بود و اتاق کم.

سال ۱۳۲۴ و ۱۳۲۵ را در مدرسه گذراندم و اواخر دوره سطح بود که تصمیم گرفتم برای ادامه تحصیل به قم بروم. این را بگویم که در دبیرستان در سال اول و دوم زبان خارجی ما فرانسه بود و در آن دو سال فرانسه خوانده بودم. ولی در محیط اجتماعی آن روز آموزش زبان انگلیسی بیشتر بود و در سال آخر که در اصفهان بودم تصمیم گرفتم یک دوره زبان انگلیسی یاد بگیرم. یک دوره کامل «ریدر» خواندم پیش یکی از منصوبین و آشنایانمان که او زبان انگلیسی را می‌دانست،‌ و با انگلیسی آشنا شدم.

در سال ۱۳۲۵ به قم آمدم. حدود شش ماه در قم بقیه سطح، مکاسب و کفایه را تکمیل کردم و از اول ۱۳۲۶ درس خارج را شروع کردم. درس خارج فقه و اصول نزد استاد عزیزمان مرحوم آیت الله محقق داماد می‌رفتم و همچنین درس استاد و مربی بزرگوارم و رهبرمان امام خمینی و بعد درس مرحوم آیت الله بروجردی، مقداری درس مرحوم آیت الله سید محمد تقی خوانساری و مقدار خیلی کمی هم درس مرحوم آیت الله حجت کوه‌کمری.

در آن شش ماهی که بقیه سطح را می‌خواندم کفایه را هم مقداری پیش آیت الله حاج شیخ مرتضی حائری یزدی خواندم و مکاسب و مقداری از کفایه که پیش آیت الله داماد می‌خواندم که بعد همان را به خارج تبدیل کردم. در اصفهان منظومه منطق وکلام را خوانده بودم و در قم ادامه این قطع شد چون استاد فلسفه در آن موقع کم بود، یکسره بیشتر به فقه و اصول و مطالعات گوناگون می‌پرداختم و تدریس. معمولاً در حوزه‌ها طلبه‌هایی که بتوانند تدریس کنند، هم تحصیل می‌کنند، و هم تدریس می‌کنند و من، هم اصفهان تدریس می‌کردم و هم قم.

زندگی نامه شهید بهشتی / من محمد حسینی بهشتی هستم که گاه به اشتباه محمد حسین بهشتی می‌نویسند + زندگینامه

به قم که آمدم به مدرسه حجتیه رفتم. مدرسه‌ای بود که مرحوم آیت الله حجت، تازه بنیان گذاری کرده بوند. از سال ۱۳۲۵ در قم بودم و این درسها را می‌خواندم. در آن سالهایی بود که استادمان آیت الله طباطبایی از تبریز به قم آمده بودند. در سال ۱۳۲۷ به فکر افتادم که تحقیقات جدید را هم ادامه بدهم. بنابراین با گرفتن دیپلم ادبی به صورت متفرقه و آمدن به دانشکده معقول و منقول آن موقع که حالا الهیات و معارف اسلامی نام دارد، دوره لیسانس را آنجا گذراندم.

در فاصله ۲۷ تا ۳۰، و سال سوم را به تهران آمدم و سال آخر دانشکده را برای اینکه بیشتر از درسهای جدید استفاده کنم و هم زبان انگلیسی را اینجا کامل‌تر کنم و با یک استاد خارجی که مسلط‌تر باشد یک مقداری پیش ببرم در سال ۱۳۲۹ و ۱۳۳۰ اینجا، در تهران بودم و برای تأمین هزینه‌ام تدریس می‌کردم و خودکفا بودم، خودم کار می‌کردم و تحصیل می‌کردم. سال ۱۳۳۰ لیسانس شدم و برای ادامه تحصیل به قم برگشتم و ضمناً برای تدریس در دبیرستان‌ها، به عنوان دبیر زبان انگلیسی در دبیرستان حکیم نظامی قم مشغول تدریس شدم . آن موقع‌ها به طور متوسط روزی سه ساعت کافی بود که صرف تدریس کنیم و بقیه وقت را صرف تحصیل می‌کردم. از سال ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۵ بیشتر به کار فلسفی پرداختم و به درس استاد علامه طباطبایی به درس اسفار و شفاء ایشان می‌رفتم. اسفار ملا صدرا و شفاء ابن سینا و همچنین شب‌های پنجشنبه و جمعه با عده‌ای از برادران، مرحوم استاد مطهری و آیت الله منتظری و عده دیگری جلسه بحث گرم و پرشور و سازنده‌ای داشتیم. ۵ سال طول کشید که ماحصل آن به صورت متن کتاب روش رئالیسم تنظیم و منتشر شد.

در طول این سالها فعالیت‌های تبلیغی و اجتماعی داشتیم. در سال ۱۳۲۶ یعنی یک سال بعد از ورود به قم با مرحوم آقای مطهری و آقای منتظری و عده‌ای از برادران حدود هجده نفر، برنامه‌ای تنظیم کردیم که برویم به دورترین روستاها برای تبلیغ و دو سال این برنامه را انجام دادیم.

در ماه رمضان که گرم بود با هزینه خودمان می‌رفتیم برای تبلیغ، البته خودمان پول نداشتیم، مرحوم آیت الله بروجردی، توسط امام خمینی، آن موقع با ایشان بودند نفری صد تومان در سال ۲۶ و نفری صد و پنجاه تومان در سال ۲۷ به عنوان هزینه سفر به ما دادند چون قرار بر این بود که به هر روستایی می‌رویم مجبور نباشیم مزاحم یک روستایی به عنوان مهمان او باشیم و خرج خوراکمان را در آن یک ماه خودمان بدهیم و برای کرایه آمد و رفت و هزینه زندگی یک ماه، خرج سفر را با خودمان می‌بردیم. فعالیت‌های دیگری هم در داخل حوزه داشتیم و اینها مفصل است و نمی‌خواهم در یک مقاله فعلاً گفته شود.

در سال ۱۳۲۹ و ۱۳۳۰ که تهران بودم، مقارن بود با اوج مبارزات سیاسی اجتماعی نهضت ملی نفت به رهبری مرحوم آیت الله کاشانی و مرحوم دکتر مصدق و به صورت یک جوان معمم مشتاق در تظاهرات و اجتماعات و میتینگ‌ها شرکت می‌کردم. در سال ۱۳۳۱ در جریان ۳۰ تیر، آن موقع تابستان به اصفهان رفته بودم و در اعتصابات ۲۶ تا ۳۰ تیر فعالیت داشتم و شاید اولین یا دومین سخنرانی اعتصاب که در ساختمان تلگراف‌خانه بود را به عهده من گذاشتند.

یادم هست که مقایسه می‌کردم کار ملت ایران را در رابطه با نفت و استعمار انگلیس با کار ملت مصر و جمال عبدالناصر و مسأله کانال سوئز و انگلیس و فرانسه و اینها در آن موقع، موضوع سخنرانی این بود. اخطاری بود به قوام السلطنه و شاه و اینکه ملت ایران نمی‌تواند ببیند نهضت ملی‌شان مطامع استعمارگران باشد. به هر حال بعد از کودتای ۲۸ مرداد در یک جمع‌بندی به این نتیجه رسیدیم که در آن نهضت ما کادرهای ساخته شده کم داشتیم، باز این مسأله مفصل است. بنابراین تصمیم گرفتیم که یک حرکت فرهنگی ایجادکنیم و در زیر پوشش آن کادر بسازیم. و تصمیم گرفتیم که این حرکت اصیل، اسلامی باشد و پیشرفته باشد و زمینه‌ای برای ساخت جوانها.

دبیرستانی به نام دین و دانش در قم تأسیس کردیم با همکاری دوستان، که مسئولیت اداره‌اش مستقیماً به عهده من بود در سال ۱۳۳۳ تأسیس شد. تا سال ۱۳۴۲ که در قم بودم و همچنان مسئولیت اداره آن را به عهده داشتم و در ضمن در حوزه هم تدریس می‌کردم و یک حرکت فرهنگی نو هم در حوزه به وجود آوردیم و رابطه‌ای هم با جوان‌های دانشگاهی برقرار کردیم. پیوند میان دانشجو و طلبه و روحانی را پیوندی مبارک یافتیم و معتقد بودیم که این دو قشر آگاه و متعهد باید همیشه دوشادوش یکدیگر حرکت کنند، بر پایه اسلام اصیل و خالص . در ضمن، آن زمان‌ها، فعالیت‌های نوشتنی هم در حوزه شروع شده بود، مکتب اسلام، مکتب تشیع، اینها آغاز حرکت‌هایی بود که برای تهیه نوشته‌هایی با زبان نو و برای نسل نو، اما با اندیشه عمیق و اصیل اسلامی و در پاسخ به سئوالات این نسل مختصری در مکتب اسلام و بعد بیشتر در مکتب تشیع همکاری می‌کردم. و بعد در سال‌های ۱۳۳۵ تا ۱۳۳۸ دوره‌ی دکترای فلسفه و معقول را در دانشکده الهیات گذراندم.

در حالی که در قم بودم و برای درسها و کارها به تهران می‌‌‌آمدم در همان سال ۱۳۳۸ جلسات گفتار ما در تهران شروع شد. این جلسات برای رساندن پیام اسلام بود به نسل جستجوگر با شیوه جدید، در هر ماهی در کوچه قائن در یک منزل بزرگی بود و جلسه تشکیل می‌‌‌شد و در هر ماه یکنفر صحبت می‌‌کرد و سخنرانی می‌‌کرد و موضوع سخنرانی قبلاً تعیین می‌‌‌شد که در مورد سخنرانی مطالعه بشود و نوار از آنها گرفته می‌‌شد و این نوارها را پیاده می‌‌کردند و بصورت جزوه و بعد کتاب منتشر می‌‌کردند که از عمده آنها بصورت سه جلد «کتاب گفتار ماه» و یک جلد بنام «گفتار عاشورا» منتشر شد. در این جلسات هم باز مرحوم آیت الله مطهری و آیت الله طالقانی و آقایان دیگر شرکت داشتند و جلسات پایه‌ای خوبی بود و در حقیقت گامی بود در راه کاری از قبیل آنچه بعدها در حسینیه ارشاد انجام گرفت و رشد پیدا کرد.

در سال ۱۳۳۹ ما سخت به فکر سامان دادن به حوزه علمیه قم افتادیم و مدرسین حوزه جلسات متعددی داشتند برای برنامه ریزی نظم حوزه و سازماندهی به حوزه، در دوتا از این جلسات بنده‌ هم شرکت داشتم. کار ما در یکی از جلسات به ثمر رسید و در این جلسه آقای ربانی شیرازی و مرحوم آقای شهید سعیدی و خیلی دیگر از برادران شرکت داشتند، آقای مشکینی و خیلی‌های دیگر و ما در یک برنامه‌ای در طول یک مدتی توانستیم یک طرح و برنامه تحصیلات علوم اسلامی در حوزه تهیه کنیم در هفده ‌سال و این پایه‌ای شد برای تشکیل مدارس نمونه‌ای که نمونه معروفترش مدرسه حقانیه، یا مدرسه منتظریه، بنام مهدی منتظر ـ سلام الله علیه ـ است ولی بنام حقانی که سازنده آن ساختمان است.

مردی است که واقعاً عشق و علاقه و سرمایه و همه چیزش را روی ساختن این ساختمان گذاشت. خداوند او را به پاداش خیر مأجور بدارد، بنام او معروف شد. مدرسه حقانی تأسیس شد و این برنامه در آنجا اجرا شد و در این مدارس باز مقداری از وقت می‌‌گذشت و صرف می‌‌شد. در سال ۱۳۴۱ که انقلاب اسلامی با رهبری امام و رهبری روحانیت و شرکت فعال روحانیت نقطه‌ی عطفی در تلاش‌های انقلابی مسلمانان ایران بوجود آورده بود، در این جریان‌ها حضورداشتم تا اینکه در همان سالها ما در قم به مناسبت تقویت پیوند دانش آموز و فرهنگی و دانشجو و طلبه به ایجاد کانون دانش آموزان قم دست زدیم و مسئولیت مستقیم این کار را برادر و همکار و دوست عزیزم مرحوم شهید دکتر مفتح بدست گرفتند.

زندگی نامه شهید بهشتی / من محمد حسینی بهشتی هستم که گاه به اشتباه محمد حسین بهشتی می‌نویسند + زندگینامه

بسیار جلسات جالبی بود، در هر هفته یکی از ما سخنرانی می‌‌کردیم و دوستانی از تهران می‌‌آمدند، گاهی مرحوم مطهری و گاهی دیگران، مدرسین قم می‌‌آمدند در یک مسجد و در یک جلسه طلبه و دانش آموز ودانشجو و فرهنگی همه دور هم می‌‌نشستند و این در حقیقت نمونه دیگری بود از تلاش برای پیوند دانشجو و روحانی و این بار در رابطه با مبارزات و در رابطه با رشد دادن و گسترش دادن به فرهنگ مبارزه و اسلام.

این تلاشها و کوششها بر رژیم گران آمد و در زمستان سال ۴۲ من را ناچار کردند که از قم خارج بشوم و به تهران بیایم. سال ۱۳۴۲ به تهران آمدم و در ادامه کارها با گروه‌های مبارز از نزدیک رابطه برقرار کردیم. با جمعیت هیئت ‌های موتلفه رابطه فعال و سازمان یافته‌ای داشتیم و در همین جمعیت‌ها بود که به پیشنهاد شورای مرکزی اینها، امام یک گروه چهار نفری بعنوان شورای فقهی و سیاسی این جمعیتها تعیین کردند.

(مرحوم آقای مطهری، بنده، آقای انواری و آقای مولائی) این فعالیت‌ها ادامه داشت.

در همان سالها به فکر این افتادیم که با دوستان این کتابها و برنامه تعلیمات دینی مدارس را که امکانی برای تغییرش فراهم آمده بود تغییر بدهیم. دور از دخالت دستگاههای جهنمی رژیم، در ـ جلساتی توانستیم این کار را پایه گذاری کنیم و پایه برنامه جدید و کتابهای جدید تعلیمات دینی را با آقای دکتر باهنر و آقای دکتر غفوری و آقای برقعی و بعضی از دوستان، آقای رضی شیرازی که مدت کمی با ما همکاری داشتند و بعضی دیگر مانند مرحوم آقای روزبه که خیلی نقش مؤثری داشتند، با همکاری اینها پایه‌های این برنامه فراهم شد.

مقداری از کارهائی را که فراموش کردم بگویم، سال1341 اگر اشتباه نکرده باشم، ۴۱ یا اوائل ۴۲، در یک جشن مبعث که دانشجویان دانشگاه تهران در امیرآباد در سالن غذاخوری برگزار کرده بودند، دعوت کردند که من در آن روز مبعث سخنرانی کنم. در این سخنرانی موضوعی را من مطرح کردم بعنوان: «مبارزه با تحریف یکی از هدفهای بعثت است» و در این سخنرانی طرح یک کار تحقیقاتی اسلامی را ارائه کردم که آن سخنرانی بعدها در مکتب تشیع چاپ شد. مرحوم حنیف نژاد و چند تای دیگر از دانشجویان که برای این دعوت به قم آمده بودند و عده‌ای دیگر از طلاب جوان که باز آنجا بودند، اینها اصرار کردند که این کار تحقیقاتی آغاز بشود.

در پائیز همان سال ما کار تحقیقاتی را آغاز کردیم و با شرکت عده‌ای از فضلا در زمینه حکومت در اسلام، ما همواره به مسئله سامان دادن به اندیشه حکومت اسلامی و مشخص کردن نظام اسلامی علاقه مند بودیم و این را به صورت یک کار تحقیقاتی آغاز کردیم. این کارهای مختلف بود که به حکومت گران آمد و من را ناچار کردند به تهران بیایم و در تهران آن همکاری را با قم ادامه می‌‌دادیم. بعد از چند ماه فشار دستگاه کم شد، باز گاهی آمد و شد می‌‌کردیم، هم برای مدرسه حقانی و هم برای همین جلسات حکومت در اسلام که البته بعدها ساواک اینها را گرفت و دوستان ما را تارو مار کرد.

در سال ۱۳۴۳ که تهران بودم و سخت مشغول این برنامه‌های گوناگون، مسلمانهای هامبورک به مناسبت مسجد هامبورگ که بنیان گذارش روحانیت بود که به دست مرحوم آیت الله بروجردی بنیان گذارده شده بود، فشار آورده بودند به مراجع که چون مرحوم محققی آمده بودند به ایران باید یک نفر روحانی به آنجا برود. این فشارها متوجه آیت الله میلانی و آیت الله خوانساری شده بود و آیت الله حائری و آیت الله میلانی به بنده اصرار کردند که باید بروید به آنجا.

آقایان دیگر هم اصرار می‌کردند، از طرفی دیگر شاخه نظامی هیئت‌های موتلفه تصویب کرده بودند که منصور را اعدام کنند و بعد از اعدام انقلابی منصور پرونده دنبال شد و اسم بنده هم در آن پرونده بود، دوستان فکر می‌‌کردند که به یک صورتی من را از ایران خارج کنند و در خارج مشغول فعالیت‌هائی باشم. وقتی این دعوت پیش آمد بنظر دوستان رسید که در ایران بمانم، می‌‌گفتم که هر مشکلی که پیش بیاید اشکالی ندارد ولی در جمع دوستان می‌‌پذیرفتند که بروم خارج بهتر است.

مشکل من گذرنامه بود که به من نمی‌دادند ولی دوستان گفتند از طریق آیت الله خوانساری می‌‌شود گذرنامه را گرفت و در آن موقع این گونه کارها از طریق ایشان حل می‌‌شد و آیت الله خوانساری اقدام کردند و گذرنامه را گرفتند. و به این طریق مشکل گذرنامه حل شد و در رابطه با این آقایان مراجع، به خصوص آیت الله میلانی به هامبورگ رفتم. دشواری کار من این بود که از این فعالیتهائی که اینجا داشتیم دور می‌‌شدم و این برای من سنگین بود و تصمیم این بود که مدت کوتاهی آنجا بمانم و کار آنجا که سامان گرفت بلکه برگردم، ولی در آنجا احساس کردم که دانشجویان سخت محتاج هستند به یک نوع تشکیلات، تشکیلات اسلامی ، چون جوانهای عزیزما از ایران، خیلی شان با علاقه به اسلام می آمدند و کنفدراسیون و سازمانهای الحادی چپ و راست این جوانها را منحرف و اغوا می‌کردند.

با همت چند تن از جوانهای مسلمانی که در اتحادیه دانشجویان مسلمان در اروپا بودند که با براداران عرب و پاکستانی و هندی و افریقائی و غیره کار می‌کردند و بعضی از آنها هم در این سازمانهای دانشجوئی ایرانی هم بودند، هسته اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانشجویان گروه فارسی زبان آنجا را بوجود آوردیم. مرکز اسلامی گروه هامبورگ سامان گرفت. فعالیتهائی برای شناساندن اسلام به اروپائیها داشتیم و فعالیتهائی برای شناساندن اسلام انقلابی به نسل جوانمان داشتیم. بیش از ۵ سال آنجا بودم، که در طی این ۵ سال سفری به حج مشرف شدم.

سفری به سوریه، لبنان و آمدم به ترکیه برای بازدید از فعالیتهای اسلامی آنجا و تجدید عهدبا دوستان مخصوصاً برادر عزیزمان آقای صدر (امام موسی صدر) و امیدوارم هر کجا هست مورد رحمت خداوند باشد و انشاءالله به آغوش جامعه‌مان بازگردد و سفری هم به عراق آمدم و به خدمت امام رفتم در سال ۱۳۴۸ و به هر حال کارهای آنجا سروسامان گرفت و در سال ۱۳۴۹ به ایران برای یک مسافرت آمدم اما مطمئن بودم که با این آمدن امکان بازگشتم کم است، ضرورتهائی ایجاب می‌کرد از نظر ضرورتهای شخصی که حتماً سفری به ایران بیایم. به ایران آمدم و همانطور که پیش بینی می‌‌کردم مانع بازگشت من شدند.

در اینجا مدتی کارهای آزاد داشتم که باز مجدداً قرار شد کار برنامه ریزی و تهیه کتاب‌ها را دنبال کنیم. و این کار را دنبال کردیم همچنین فعالیتهای علمی را در قم و در رابطه با مدرسه حقانی، فعالیتهای تحقیقاتی گسترده‌ای را با همکاری آقای مهدوی کنی و آقای موسوی اردبیلی و مرحوم مفتح و عده‌ای دیگر از دوستان شروع کردیم.

بعد مسئله تشکیل روحانیت مبارز و همکاری با مبارزات بخشی از وقت ما را گرفت. تا اینکه در سال ۱۳۵۵ هسته‌هائی برای کارهای تشکیلاتی بوجود آوردیم و در سال ۱۳۵۶ ـ ۱۳۵۷ روحانیت مبارز شکل گرفت و در همان سالها در صدد ایجاد تشکیلات گسترده مخفی یا نیمه علنی بعنوان یک حزب و یک تشکیلات سیاسی بودیم و در این فعالیتها دوستان مختلف همیشه با هم بودیم. در سال ۵۶ که مسائل مبارزاتی اوج گرفت، همه نیروها را متمرکز کردیم دراین بخش و بحمدالله با شرکت فعال همه برادران روحانی در راهپیمائی‌ها و مبارزات به پیروزی رسید.

البته این را باز فراموش کردم بگویم از سال ۵۰ من یک جلسه تفسیر قرآنی را آغاز کردم که روزهای شنبه بعنوان مکتب قرآن، مرکزی بود برای تجمع عده‌ای از جوانان فعال از برادرها و خواهرها، در این اواخر حدود ۴۰۰ الی ۵۰۰ نفر شرکت می‌کردند. کلاس سازنده‌ای بود، در سال ۵۴ به مناسبت جریانهای این جلسه و فعالیتهای دیگر که در رابطه با خارج داشتیم ساواک کمیته مرا دستگیر کرد. چند روزی در کمیته مرکزی بودم که بعد با کارهائی که قبلاً کرده بودیم که برگ‌های زیاد به دست دشمن نیافتد، توانستم از دست آنها خلاص شویم. البته قبلاً مکرر ساواک من را خواسته بود، قبل از مسافرتم و بعد از مسافرتم، ولی در آن نوبت‌ها، بازداشتها موقت و چند ساعته بود.

این بار چند روز در کمیته بودم و آزاد شدم، دیگر آن جلسه تفسیر را نتوانستیم ادامه بدهیم تا در سال ۵۷ بار دیگر به مناسبت فعالیت و نقشی که در این برنامه‌های مبارزاتی و راهپمائی‌ها داشتیم در عاشورا چند روزی مرا دستگیر کردند و به اوین و بعد به کمیته بردند و باز آزاد شدم و به فعالیتها ادامه دادم تا سفر امام به پاریس.

بعد از رفتن امام به پاریس چند روزی خدمت ایشان رفتیم و هسته شورای انقلاب تشکیل شد. با نظرهای ارشادی که امام داشتند و دستوری که ایشان دادند، شورای انقلاب، اول هسته‌ی اصلی‌اش مرکب بود از آقای مطهری و آقای هاشمی رفسنجانی و آقای موسوی اردبیلی و آقای باهنر و بنده، بعدها آقای مهدوی کنی اضافه شدند. بعد آقای خامنه‌ای و مرحوم آیت الله طالقانی و آقای مهندس بازرگان و دکتر سحابی و عده دیگر آنها هم اضافه شدند تا بازگشت امام به ایران، فکر می‌‌کنم که دیگر از بازگشت امام به ایران به این طرف، فراوان در نوشته‌ها گفته شده که دیگر حاجتی نباشد که درباره‌اش صحبت کنیم.

و اما خانواده ما سه فرزند داشت که من و دو خواهر هستیم و هم اکنون هر دو خواهرم هستند. ولی پدرم در سال ۱۳۴۱ به رحمت ایزدی پیوست و مادرم هنوز در قید حیات است. مرگ پدر در زندگی ما جز یک تأثیر عاطفی و یک مقدار بار مسئولیت مادر و خواهر تأثیر دیگری نداشت، تأثیر شکننده‌ای نداشت، البته از نظر عاطفی بسیار ناراحت شدم ولی چنان نبود که در شیوه زندگی من تأثیر بگذارد و آن موقع من ازدواج کرده و دارای فرزند هم بودم.

در اردیبهشت سال ۱۳۳۱ با یکی از بستگانم ازدواج کردم. او هم از یک خانواده روحانی است و ثمره‌ی ازدواجمان تا امروز، ۲۹ سال زندگی مشترک با سختی‌ها وآسایش‌ها و تلخی‌ها و شادیها (چون همسر من همه جا همراه من بوده، در خارج همینطور، در اینجا همینطور) چهار فرزند، دوپسر و دو دختر می‌‌باشد.

زندگی نامه شهید بهشتی / من محمد حسینی بهشتی هستم که گاه به اشتباه محمد حسین بهشتی می‌نویسند + زندگینامه

• شما ضمن گفته‌هایتان فرمودید که چند کتاب دینی درسی در زمان طاغوت با دوستان نوشتید.

• بفرمائید آیا نقش شما در تألیف این کتابها مستقیماً بود یا خیر، لطفاً بیشتر توضیح بدهید؟

بله نقش مستقیم داشتم در برنامه ریزی و هم در تألیف آن کتابها، منتهی مخالف بودم که اسم من در تألیف آن کتابها باشد و راستش بخاطر اینکه کتابها با عکس شاه چاپ می‌‌شد طبیعت من نمیپذیرفت این را، که با عکس شاه پشت کتابهای مدرسه‌ای چاپ می‌‌شد به اجبار اسم من هم آنجا چاپ شود. این یک طبیعتی بود که من نتوانستم اینها را قبول کنم ولی مجموعه‌ای اخیراً بنام شناخت دین چاپ شد که دیگر بعد از انقلاب اسم بنده آنجا هست.

• لطفاً چند تن از دوستان دوران طلبگی خود را بفرمائید؟

اولین دوستان من در حوزه خیلی با هم مأنوس بودیم وهم بحث بودیم، آقای حاج سید موسی شبیری زنجانی از مدرسین برجسته قم هستند، آقای سید مهدی روحانی، آقای آذری قمی، آقای مکارم شیرازی، امام موسی صدر. اینها دوستانی بودند که بیش از همه بحث داشتیم و با آقای مطهری و آقای منتظری هم بحث خاصی داشتیم. نمیدانم اشاره کردم یا خیر، بحثهای پیرامون اسلام، رئالیسم و بحثهای دیگر با اینها داشتیم.

• آقای دکتر بفرمائید چند کتاب تاکنون نوشته‌اید؟

۱ ـ خدا از دیدگاه قرآن

۲ ـ نماز چیست؟

۳ ـ بانکداری و قوانین مالی اسلام در یک مجموعه

۴ ـ یک قشر جدید در جامعه ما.

۵ ـ روحانیت در اسلام، درمیان مسلمین، در یک مجموعه.

۶ ـ مبارز پیروز

۷ ـ شناخت دین

۸ ـ نقش ایمان در زندگی انسان

۹ ـ کدام مسلک

10ـ شناخت

۱۱ ـ مالکیت

• یکی از خاطرات مبارزاتی خود را که بیاد دارید بفرمائید؟

یکی از خاطراتم که هرگز فراموش نمی‌کنم، مربوط به یک سخنرانی پرشوری است که در سال ۱۳۴۳ در مدرسه چهار باغ اصفهان که نام فعلی آن مدرسه امام جعفر صادق است داشتیم که روز هفده ربیع الاول بود. از تهران به اصفهان رفته بودم برای بازدید بستگانم که بعداً آنجا گفتند که باید سخنرانی کنی، جلسه با شکوهی بود، در آن سخنرانی مردم را به انقلاب دعوت کردم و تحت عنوان اینکه کودک امروز یعنی کودک متولد شده در ۱۷ ربیع الاول پیام آور بود.

ضمن صحبت بحث به این جا کشید که این پیام آورگفت انقلاب را با رساندن پیام خدا و پیام فطرت پذیر آغاز کنید اما هر وقت دشمنان خدا و دشمنان انسانیت سر راهتان ایستادند و خواستند ندای حق شما را در گلو خفه کنند، آن موقع آرام ننشینید، سلاح بدست بگیرید و با آنها بجنگید.

وقتی بحث به اینجا کشید جلسه متشنج شد برای اینکه مأمورهای امنیتی آنجا بودند که یادداشتی به دستم دادند که شیاطین ناراحت هستند. منظورشان این بود که بحث را برگردانم. اما من روا نمیدانستم که بحث را برگردانم بحث را به پایان رساندم، اینها، بیرون مأمور گذاشته بودند و در این اثنا رفته بودند و چندین ماشین مأمورهای مسلح آورده بودند برای اینکه اگر تشنجی پیش آمد جلویش را بگیرند. ولی تشنجی هم پیش نیامد و مأمورهم گذاشته بودند آنجا، که مرا دستگیر کنند و نشد. بنده رفتم منزل و بعدآمدند منزل مرا دستگیر کردند و بردند به شهربانی و بعد به ساواک اصفهان.

در آنجا رئیس ساواک به من گفت که من آدمی هستم علاقمند به دین اسلام و متدین هستم و غیره و حتی شما می‌‌توانید از علمای اینجا بپرسید، من آرامش این شهر را حفظ کرده‌ام و بعد گفت شما مثل اینکه مأموریت داشتید بیایید و این شهر را به هم بریزید و مردم را به جنگ مسلحانه دعوت کنید، من در جلسه بودم اما از آنجائیکه بحث به اینجا رسید دیگر دیدم که نباید بمانم و از جلسه خارج شدم و گفتم نوار آن را بیاورند و من گوش کنم.

گفتم: پس شما نوار گوش نکرده دارید صحبت می‌‌کنید چه اشتباهی، فعلاً بگذارید آنهائیکه آنجا نگفتیم اینجا برایتان بگویم. شروع کردم برایشان صحبت کردن بعد معاونش هم آمد شروع کرد به یادداشت کردن. گفتم که شما به این ملت چه می‌‌گوئید؟ آیا یک ملت مرده می‌خواهد در این کشور باشد؟ ما می‌‌گوئیم ملت ما باید یک ملت زنده‌ای باشد. آنروز برای چندمین بار، چون اولین بار نبود که مرا به ساواک احضار می‌کردند، برای چندمین بار تجربه کردم که اگر انسان مؤمن مبارز در برخورد با دشمن با قوت و قدرت نفس، سخن بگوید چه جور می‌‌تواند او را پشت میز ریاستش مرعوب کند.

این آقای سرهنگ پس از اینکه دید من با قاطعیت و صراحت می‌گویم که این انقلاب برای آن هست که از این مردم انسانهایی بسازد که در برابر هر دشمنی از خودشان دفاع کنند و این بحث را بی پروا ادامه دادم تحت تأثیر قرار گرفت و گفت که اگر روحانیون با این شیوه با مسائل برخورد کنند این برای ما یک معنی دیگر پیدا خواهد کرد، حس می‌‌کنیم آن ته مانده فطرت که در اعماق روح اینها گاهی مانده است، با این برخورد متأثر شد، اثر پذیر شد.

کار پذیر شد و توانست چیزی را که هرگز انسان انتظار ندارد از یک رئیس ساواک یک استان بشنود، از زبان او بیرون بیاورد. البته بعدها شنیدم که بالاخره ساواک نتوانست ایشان را تحمل کند و بعد از دو سه سال ایشان را بیرون کرده بودند، البته نه به این مناسبت …. .»

فصل آخر :

بعد از پیروزی انقلاب و تشکیل شورای انقلاب شهید بهشتی یکی از مؤثرترین و فعالترین و با استقامت‌ترین افراد شورای انقلاب بودند و نیز با رأی مردم تهران به مجلس خبرگان راه یافت و همچنین از سوی امام امت به رئیس دیوان عالی کشور برگزیده شد.

شهید بهشتی همچنین با تعدادی از افراد مؤمن و معتقد، حزب جمهوری اسلامی ایران را تأسیس نمودند و ایشان را به دبیر کل حزب برگزیدند و تا لحظه شهادت در این سمت بودند.

اما جریان شهادت شهید بهشتی و یاران او بدین گونه بود که آنها در دفتر حزب جمهوری اسلامی جلسه ی اداری داشتند که تعداد زیادی از مسئولین و وزرا در این جلسه بودند که جملگی به علت انفجار بمب که توسط منافقین کور دل کار گذاشته بود به شهادت رسیدند، طبق نقل برخی از یاران شهید بهشتی که از آن جلسه جان سالم به در برده اند، شهید بهشتی قبل از شهادت گفته بوده دوستان من احساس می کنم بوی بهشت می آید. او به همراه ۷۲ تن از بهترین و مخلص ترین یاران امام و انقلاب در ۷/۴/۱۳۶۰ به جوار حق نائل شد.

بدون شک شهید بهشتی در طول حیات پر برکت خود یک دوره بسیار تاثیر گذار بر فرهنگ و تمدن ایران در قرن حاضر داشته، به این خاطر هرگز از صفحه تاریخ و دل ملتهای مسلمان و نسل آینده ایران، فراموش نخواهد شد.[۱]

[۱] . برگرفته از ضمیمه هفتگی روزنامه رسالت « منشور» شماره ۶۴، تاریخ ۵/۴/۱۳۸۴.

انتهای پیام/*