پیام هایی که هنگام اتصال به فیلترشکن ها نمایش داده می شوند، در بسیاری از موارد صرفاً تبلیغات تجاری نیستند. این پیام ها می توانند کاربران را به سمت فروش ارز دیجیتال، خدمات غیرمجاز یا دانلود بدافزار هدایت کنند. خطرناک ترین حالت، تبدیل دستگا...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر؛ ماه هاست که در تجربه زیسته کاربران اینترنت در ایران، به ویژه هنگام اتصال به فیلترشکن ها، پدیده ای قابل تأمل رخ می دهد. این پدیده به پخش اجباری محتواهایی در بدو باز شدن نرم افزار مربوط می شود که به ظاهر زیر لوای «تبلیغات بازرگانی» عرضه می شوند، اما ماهیت، پیام و کارکرد آن ها کوچک ترین شباهتی به قواعد رایج بازاریابی تجاری ندارد. دلیل اصلی نمایش این پیام ها، تأمین هزینه های سرور و پهنای باند است. بسیاری از فیلترشکن های رایگان از طریق نمایش تبلیغات یا فروش داده های کاربران، هزینه های خود را پوشش می دهند. اما مسئله فراتر از یک تبلیغ ساده است . برخی از این ابزارها نه تنها تبلیغ نمایش می دهند، بلکه بنرهای تبلیغاتی را درون صفحات وب تزریق می کنند . خطرناک ترین حالت، زمانی است که یک فیلترشکن رایگان، دستگاه کاربر را به یک گره واسط در یک شبکه بزرگ تبدیل کند. نمونه بارز آن، شبکه ۹۱۱ S5 بود که از طریق VPNهای رایگان، کامپیوترهای کاربران را به عنوان واسط برای مسیردهی ترافیک مجرمان سایبری تبدیل می کرد . محتوای این پیام ها می تواند اهداف مختلفی را دنبال کند: فروش ارز دیجیتال و خدمات غیرمجاز، جمع آوری داده های کاربران و هدایت به سمت بدافزار. در یک کمپین هدفمند، تبلیغات جعلی که خود را «سرویس VPN قانونی» معرفی می کردند، کاربران ایرانی را به سمت دانلود بدافزاری به نام OpcJacker هدایت می کردند . استفاده از این ابزارها می تواند به نشت اطلاعات حساس، آلوده شدن دستگاه و تضعیف امنیت کلی منجر شود. به کاربران توصیه شده به «رایگان» بودن مشکوک باشند، از نصب ابزارهای ناشناس خودداری کنند، اطلاعات حساس وارد نکنند و در صورت نیاز از پروتکل های متن باز و شناخته شده مانند V۲Ray یا Shadowsocks استفاده کنند .
در مواجهه با پدیده‌ای که توصیف می‌کنید—پیام‌های تبلیغاتی که هنگام اتصال به فیلترشکن‌ها ظاهر می‌شوند—باید گفت این پدیده ریشه در مدل اقتصادی و ماهیت فنی برخی از این ابزارها دارد، نه صرفاً یک اتفاق ساده. ظاهر تبلیغاتی این پیام‌ها، در بسیاری از موارد پوششی برای عملکردهای دیگری است.
دلیل اصلی، تأمین هزینه‌های سرور و پهنای باند است. بسیاری از فیلترشکن‌های رایگان از طریق نمایش تبلیغات یا فروش داده‌های کاربران، هزینه‌های خود را پوشش می‌دهند. اما مسئله فراتر از یک تبلیغ ساده است:
تغییر مسیر ترافیک: برخی از این ابزارها (مانند نمونه‌ای به نام Browsec) نه تنها تبلیغ نمایش می‌دهند، بلکه بنرهای تبلیغاتی را درون صفحات وب (مثل یوتیوب) تزریق می‌کنند و برای جلوگیری از مسدود شدن، از روش‌های فنی پیچیده استفاده می‌کنند .
تبدیل شدن به یک شبکه ربات: خطرناک‌ترین حالت، زمانی است که یک فیلترشکن رایگان، دستگاه کاربر را به یک گره واسط (Proxy Node) در یک شبکه بزرگ تبدیل کند. نمونه بارز آن، شبکه 911 S5 بود که از طریق VPNهای رایگان، کامپیوترهای کاربران را به عنوان واسط برای مسیردهی ترافیک مجرمان سایبری تبدیل می‌کرد و به گفته وزارت خزانه‌داری آمریکا، میلیاردها دلار کلاهبرداری از این طریق انجام شد .
همان‌طور که خودتان اشاره کردید، محتوای این پیام‌ها اغلب «کوچک‌ترین شباهتی به قواعد رایج بازاریابی تجاری ندارد». این پیام‌ها می‌توانند اهداف مختلفی را دنبال کنند:
فروش ارز دیجیتال و خدمات غیرمجاز: بسیاری از این تبلیغات، کاربران را به سمت صرافی‌های رمزارز یا خدمات شرط‌بندی و محتوای غیرمجاز هدایت می‌کنند.
جمع‌آوری داده‌های کاربران: برخی از این ابزارها به طور سیستماتیک اطلاعات کاربران را جمع‌آوری و به اشخاص ثالث می‌فروشند .
هدایت به سمت بدافزار: در برخی موارد، این پیام‌ها کاربر را به سمت دانلود نرم‌افزارهای آلوده هدایت می‌کنند. در یک کمپین هدفمند، تبلیغات جعلی که خود را «سرویس VPN قانونی» معرفی می‌کردند، کاربران ایرانی را به سمت دانلود بدافزاری به نام OpcJacker هدایت می‌کردند .
استفاده از این ابزارها، به ویژه انواع رایگان و ناشناس، با خطرات جدی همراه است:
نشت اطلاعات حساس: ترافیک شما ممکن است توسط اپراتور فیلترشکن خوانده یا دستکاری شود. مواردی گزارش شده که کاربران پس از استفاده از این ابزارها، قربانی کلاهبرداری مالی شده‌اند .
آلوده شدن دستگاه: همان‌طور که اشاره شد، ممکن است دستگاه شما به یک گره در شبکه مجرمان سایبری تبدیل شود، بدون اینکه شما مطلع باشید .
تضعیف امنیت کلی: این ابزارها می‌توانند به عنوان یک در پشتی برای نفوذ به دستگاه و شبکه شما عمل کنند .
اگر به هر دلیلی از این ابزارها استفاده می‌کنید، رعایت این نکات ضروری است:
به «رایگان» بودن مشکوک باشید: اگر محصولی رایگان است، شما خودِ محصول هستید. داده‌های شما ممکن است منبع درآمد آن باشد.
منابع ناشناس را نادیده بگیرید: از نصب ابزارهایی که منبع مشخص و معتبری ندارند، خودداری کنید .
اطلاعات حساس را وارد نکنید: هرگز در حین استفاده از این ابزارها، اطلاعات بانکی یا رمزهای عبور مهم خود را وارد نکنید.
از گزینه‌های امن‌تر استفاده کنید: در صورت نیاز، استفاده از پروتکل‌های متن‌باز و شناخته‌شده مانند V2Ray یا Shadowsocks که به صورت خصوصی مدیریت می‌شوند، امن‌تر از سرویس‌های رایگان ناشناس است .
در نهایت، آنچه در لحظه اتصال می‌بینید، صرفاً یک «تبلیغ» نیست، بلکه نشانه‌ای از مدل کسب‌وکاری است که ممکن است شما را از یک «کاربر» به یک «منبع» یا «قربانی» تبدیل کند.
ماه‌هاست که در تجربه زیسته کاربران اینترنت در ایران، به ویژه هنگام اتصال به فیلترشکن‌ها پدیده‌ای قابل تأمل رخ می‌دهد. این پدیده به پخش اجباری محتواهایی در بدو باز شدن نرم‌افزار مربوط می‌شود که به ظاهر زیر لوای «تبلیغات بازرگانی» عرضه می‌شوند، اما ماهیت، پیام و کارکرد آنها کوچک‌ترین شباهتی به قواعد رایج بازاریابی تجاری ندارد. این یادداشت هشداری است درباره رویدادی که فراتر از یک آگهی ساده، باید در عرصه حکمرانی فضای مجازی و امنیت روانی جامعه مورد واکاوی قرار گیرد. تأمل در این باب از منظر جامعه‌شناسی سیاسی و ارتباطات، ابعاد مهمی را آشکار می‌سازد:
نخست، تغییر ماهیت تبلیغ از کالا به ناامیدی: درحالی که آگهی‌های تجاری در پی معرفی خدمات یا کالا هستند، این محتواها بر پمپاژ ناکارآمدی ساختار، تعمیق شکاف‌ها و ترغیب به ناآرامی تمرکز دارند. در اینجا توجه مخاطب برای دستکاری افکار عمومی خریداری می‌شود.
دوم، ساز و کار مالی و اجاره‌دهندگان بیلبورد: سازندگان فیلترشکن لزوما تولیدکننده این پیام‌ها نیستند؛ آنها صرفا فضای برنامه خود را مانند یک بیلبورد اجاره می‌دهند. سیستم‌های تبلیغاتی بین‌المللی به شیوه حراج خودکار عمل می‌کنند و جریان‌های دارای بودجه کلان با پرداخت بالاترین رقم، این جایگاه‌ها را برای کاربران داخل ایران پیش‌خرید می‌نمایند. سازنده فیلترشکن نیز به دلیل سود دلاری، چشمان خود را بر محتوا می‌بندد.
سوم، هدف‌گیری نقطه ضعف روانی: کاربر در ثانیه‌های اتصال، در اوج کلافگی و عصبانیت ناشی از قطعی ارتباط قرار دارد. طراحان پیام دقیقا همین بازه حساسیت و آسیب‌پذیری هیجانی را هدف می‌گیرند تا ناامیدی را بر ذهن مخاطب بنشانند.
چهارم، جعل هویت گروه‌های سیاسی داخل کشور: یکی از ترفندهای خطرناک، تولید کلیپ با نام و نشان احزاب و تشکل‌های قانونی داخل ایران است. هدف از این کار، باورپذیر کردن شایعات، تشدید بدبینی میان جناح‌ها و ایجاد تقابل‌های ساختگی درون کشور است.
پنجم، رصد داده‌های رفتاری: این صفحات صرفا پیام‌رسان نیستند، بلکه میزان مکث، کلیک یا رد کردن ویدیو را اندازه می‌گیرند. این واکنش‌ها به طراحان کمک می‌کند نبض احساسی جامعه را بسنجند و کارزارهای بعدی را دقیق‌تر طراحی کنند.
ششم، فرسایش روانی ناشی از تکرار مداوم: کاربران ایرانی روزانه ده‌ها بار فیلترشکن را قطع و وصل می‌کنند. این مواجهه مکرر با روایت‌های بحران‌زا، به صورت قطره‌چکانی واقعیت ذهنی فرد را دگرگون می‌سازد و احساس بن‌بست اجتماعی ایجاد می‌کند.
هفتم، بهره‌گیری از جذابیت هوش مصنوعی: استفاده از پویانمایی‌های پرتحرک و چهره‌سازی و صداسازی رایانه‌ای سبب می‌شود جذابیت بصری، سد دفاعی منطق مخاطب را بشکند و پیام سیاسی در قالب یک ویدیوی کوتاه جذاب منتقل شود.
مواجهه با این پدیده نیازمند اتخاذ رویکردی واقع‌گرایانه، ایجابی و چندوجهی است:
۱. احزاب و شخصیت‌های سیاسی باید در برابر سوءاستفاده از نام و تابلوی خود هوشیار باشند و با موضع‌گیری سریع، راه را بر این بازی‌های دروغین ببندند.
۲. سیاستگذاران باید در الگوی انسداد فراگیر اینترنت تجدیدنظر کنند؛ چراکه فیلترینگ گسترده، میلیون‌ها شهروند را ناخواسته به سوی دالان‌های ناامن فیلترشکن‌ها و قرار گرفتن در معرض این حملات کشانده است.
۳. تقویت پدافند حقوقی و رصد بین‌المللی: پلتفرم‌های توزیع آگهی ضوابط مشخصی علیه محتوای نفرت‌پراکن و جعل هویت دارند. نهادهای مدنی و حقوقی حوزه فناوری می‌توانند با مستندسازی این تخلفات، پلتفرم‌های میزبان را به پاسخگویی و مسدودسازی این کارزارها وادار کنند.
۴. افزایش سواد رسانه‌ای جامعه ضروری است تا کاربران بدانند هیچ فیلترشکن رایگانی خیرخواهانه نیست و هزینه آن با امنیت روانی مخاطب تامین می‌شود.
پایان/*
اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.
