به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر؛ مشاغل سخت و زیانآور به فعالیتهایی گفته میشود که شرایط محیط کار در آنها به دلیل وجود عوامل فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی یا بیولوژیکی غیراستاندارد، فشار بیشتری از ظرفیت طبیعی جسمی و روانی به نیروی کار وارد میکند.
فعالیت در چنین محیطهایی ممکن است در طول زمان موجب بیماریهای شغلی و آسیبهای جسمی و روانی شود. به همین دلیل، قانونگذار برای حمایت از این گروه از کارگران، مقررات ویژهای در زمینه بیمه و بازنشستگی پیشبینی کرده است.
یکی از مهمترین مزایای این قانون، محاسبه هر سال سابقه پرداخت حق بیمه در مشاغل سخت و زیانآور معادل یک سال و نیم است. همچنین امکان بازنشستگی با ۲۰ سال سابقه متوالی یا ۲۵ سال سابقه متناوب در صورت تأیید شرایط قانونی وجود دارد.

مشاغل سخت و زیانآور به چند گروه تقسیم میشوند؟
براساس آییننامه اجرایی قانون مشاغل سخت و زیانآور، این فعالیتها به دو گروه اصلی الف و ب تقسیم میشوند.
گروه الف شامل مشاغلی است که سختی و زیانآوری آنها به شرایط محیط کار وابسته است و با اجرای اقدامات ایمنی، بهداشتی و اصلاح تجهیزات میتوان عوامل زیانآور را کاهش داد یا حذف کرد.
گروه ب شامل مشاغلی است که ماهیت آنها ذاتاً سخت و زیانآور است. حتی با اجرای اقدامات ایمنی نیز ممکن است ویژگی سخت و زیانآور این فعالیتها بهطور کامل از بین نرود.
تشخیص گروه شغلی و تأیید نهایی شرایط کار بر عهده مراجع قانونی و کمیتههای استانی است.
لیست مشاغل سخت و زیانآور در سال ۱۴۰۵
برخی از مهمترین فعالیتهایی که امکان بررسی و قرار گرفتن آنها در گروه مشاغل سخت و زیانآور وجود دارد، عبارتاند از
۱. مشاغل معدنی
- کار در معادن زیرزمینی
- کار در معادن روباز با شرایط زیانآور
- استخراج مواد معدنی
- حفاری در معادن
- کار در تونلهای زیرزمینی
- حفر قنوات و چاهها
- کار در محیطهای دارای گردوغبار معدنی
۲. مشاغل نفت، گاز و پتروشیمی
- کارکنان عملیاتی برخی واحدهای پالایشگاهی
- کارکنان بخشهای تولیدی پتروشیمی
- کار در مخازن مواد نفتی
- فعالیت در محیطهای دارای گازهای سمی
- تعمیرکاران تجهیزات صنعتی در محیطهای زیانآور
- کارکنان واحدهای استخراج نفت و گاز
- فعالیت در محیطهای دارای بخارات شیمیایی خطرناک
۳. مشاغل صنایع شیمیایی
- تولیدکنندگان مواد شیمیایی
- کارگران صنایع اسیدسازی
- کارکنان تولید مواد سمی
- کارگران تولید رنگ و رزین
- کارکنان واحدهای تولید کود شیمیایی
- فعالیت در محیطهای دارای بخارات و گازهای خطرناک
- کارگران تولید و ترکیب مواد شیمیایی صنعتی
۴. مشاغل جوشکاری و فلزکاری
- جوشکاران صنعتی
- جوشکاران مخازن و سازههای فلزی
- کارگران ریختهگری
- کارکنان کورههای صنعتی
- کارگران برشکاری فلزات
- کارکنان سنگزنی صنعتی
- تعمیرکاران تجهیزات سنگین در محیطهای زیانآور
۵. مشاغل برق و تأسیسات
- کارکنان خطوط انتقال برق فشار قوی
- کارکنان پستهای انتقال برق
- تعمیرکاران تجهیزات برق فشار قوی
- کارکنان تعمیر و نگهداری شبکههای برق
- کارکنان تأسیسات صنعتی در محیطهای پرخطر
۶. مشاغل راهسازی و آسفالت
- کارگران آسفالتکاری
- کارکنان قیرپاشی
- کارگران پخش مواد قیری
- کارکنان عملیات راهسازی در شرایط زیانآور
- کارگران دارای تماس مستمر با بخارات و حرارت مواد قیری
۷. مشاغل کارخانجات و صنایع تولیدی
- کارگران خطوط تولید دارای شرایط زیانآور
- کارکنان کورههای صنعتی
- اپراتورهای ماشینآلات سنگین
- کارگران محیطهای دارای صدای غیرمتعارف
- کارکنان صنایع دارای ارتعاش شدید
- کارگران بخشهای دارای حرارت بالا
- کارکنان محیطهای آلوده صنعتی
۸. مشاغل مرتبط با فاضلاب و محیطهای آلوده
- کار در شبکههای فاضلاب
- پاکسازی مخازن سربسته
- فعالیت در تونلهای فاضلاب
- تخلیه و پاکسازی چاهها
- حمل و جابهجایی مواد آلوده
- کار در محیطهای دارای آلودگی بیولوژیکی
۹. مشاغل درمانی و بهداشتی
- برخی فعالیتهای مرتبط با بیماریهای عفونی
- کارکنان بخشهای دارای مواجهه مستمر با عوامل بیولوژیکی
- کارکنان آزمایشگاههای خاص
- برخی فعالیتهای مرتبط با مواد شیمیایی و عفونی
۱۰. مشاغل حملونقل و فعالیتهای صنعتی
- برخی فعالیتهای حمل مواد خطرناک
- کار در محیطهای دارای آلودگی شدید
- اپراتورهای ماشینآلات سنگین در شرایط زیانآور
- فعالیت در محیطهای دارای فشار فیزیکی غیرمتعارف
۱۱. مشاغل خبرنگاری
حرفه خبرنگاری برای خبرنگاران مشمول قانون کار در زمره مشاغل سخت و زیانآور قرار گرفته است.
برخی عناوین مرتبط که امکان بررسی و تطبیق آنها وجود دارد عبارتاند از
- خبرنگار
- عکاس خبری
- خبرنگار تصویری
- سردبیر
- مترجم خبری
البته احراز مصادیق شغلی و سوابق بیمهای باید مطابق مقررات و تأیید مراجع مربوط انجام شود.
شرایط بازنشستگی با ۲۰ سال سابقه در مشاغل سخت و زیانآور
یکی از مهمترین مزایای فعالیت در مشاغل سخت و زیانآور، امکان بازنشستگی بدون شرط سنی است.
طبق تبصره ۲ ماده ۷۶ قانون تأمین اجتماعی، بیمهشدگانی که حداقل ۲۰ سال متوالی در مشاغل سخت و زیانآور اشتغال داشته باشند و حق بیمه مربوط را پرداخت کرده باشند، میتوانند درخواست بازنشستگی ارائه کنند.
همچنین افرادی که ۲۵ سال سابقه متناوب در این مشاغل داشته باشند، در صورت احراز سایر شرایط قانونی میتوانند از این مزایا استفاده کنند.
در این شرایط، شرط سنی معمول بازنشستگی ملاک اصلی نیست و سابقه اشتغال تأییدشده در مشاغل سخت و زیانآور اهمیت دارد.
هر سال سابقه سخت و زیانآور چند سال محاسبه میشود؟
براساس قانون تأمین اجتماعی، هر سال سابقه پرداخت حق بیمه در مشاغل سخت و زیانآور معادل یک سال و نیم سابقه عادی محاسبه میشود.
برای مثال، ۱۰ سال سابقه تأییدشده در مشاغل سخت و زیانآور از نظر محاسبه سنوات، معادل ۱۵ سال سابقه خواهد بود.
این ضریب در محاسبه سابقه بازنشستگی اهمیت دارد و میتواند زمان رسیدن بیمهشده به شرایط قانونی بازنشستگی را کاهش دهد.
البته استفاده از این امتیاز منوط به تأیید سابقه شغلی و پرداخت حق بیمه مربوط است.
آیا تمام کارکنان یک کارخانه مشمول مشاغل سخت هستند؟
خیر. یکی از نکات مهم در قانون مشاغل سخت و زیانآور این است که صرف اشتغال در یک کارخانه، پالایشگاه، معدن یا مجموعه صنعتی به معنای سخت و زیانآور بودن تمام مشاغل آن مجموعه نیست.
برای مثال، ممکن است کارکنان یک واحد تولیدی به دلیل تماس مستقیم با مواد شیمیایی یا صدای غیرمتعارف محیط کار، مشمول این قانون شناخته شوند؛ اما کارکنان بخش اداری همان مجموعه از این شرایط برخوردار نباشند.
بنابراین عنوان شغلی بهتنهایی تعیینکننده نیست و شرایط واقعی محل فعالیت، میزان مواجهه با عوامل زیانآور و گزارش کارشناسی اهمیت دارد.
چه کسانی از مزایای مشاغل سخت و زیانآور استفاده میکنند؟
افرادی میتوانند از مزایای این قانون بهرهمند شوند که اشتغال آنها در محیط و شغل موردنظر به تأیید مراجع قانونی رسیده باشد.
مهمترین شرایط عبارتاند از
- داشتن سابقه بیمهپردازی در شغل موردنظر
- ثبت صحیح عنوان شغلی در سوابق بیمه
- پرداخت حق بیمه مربوط
- تأیید سخت و زیانآور بودن شرایط کار
- تکمیل سابقه مورد نیاز قانونی
همچنین سوابقی که بدون پرداخت حق بیمه یا بدون تأیید قانونی ثبت شده باشند، لزوماً برای استفاده از مزایای بازنشستگی قابل محاسبه نیستند.
نحوه ثبت درخواست مشاغل سخت و زیانآور در سال ۱۴۰۵
متقاضیان برای بررسی سوابق شغلی خود باید از مسیرهای رسمی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی اقدام کنند.
سامانه مشاغل سخت و زیانآور با نشانی زیر برای ثبت و پیگیری درخواستها معرفی شده است.
srk.mcls.gov.ir
پس از ورود به سامانه، متقاضی باید اطلاعات هویتی، سوابق اشتغال و مشخصات کارگاه را مطابق فرمهای موجود ثبت کند.
در ادامه، پرونده برای بررسی شرایط محیط کار و سوابق شغلی به مراجع مربوط ارجاع میشود.
کارشناسان با بررسی مستندات و شرایط واقعی فعالیت، نظر کارشناسی خود را ارائه میکنند و در نهایت کمیته بدوی درباره سخت و زیانآور بودن شغل تصمیم میگیرد.
در صورت اعتراض به نتیجه، امکان پیگیری از مسیر کمیته تجدیدنظر نیز وجود دارد.
آیا فهرست مشاغل سخت و زیانآور قطعی است؟
خیر. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تأکید کرده است که فهرست مشاغل سخت و زیانآور جنبه راهنما دارد و هیچ شغلی صرفاً به دلیل عنوان آن، بهصورت خودکار مشمول این قانون نمیشود.
تشخیص نهایی باید براساس شرایط واقعی محیط کار، بررسی عوامل زیانآور و تأیید کمیتههای بدوی و تجدیدنظر انجام شود.
به همین دلیل ممکن است دو نفر با عنوان شغلی مشابه در دو کارگاه مختلف، وضعیت متفاوتی از نظر مشاغل سخت و زیانآور داشته باشند.
جمعبندی
لیست مشاغل سخت و زیانآور در سال ۱۴۰۵ طیف گستردهای از فعالیتهای معدنی، صنعتی، نفت و گاز، شیمیایی، برق، جوشکاری، راهسازی، درمانی و خبرنگاری را در بر میگیرد.
براساس قانون تأمین اجتماعی، افراد دارای ۲۰ سال سابقه متوالی یا ۲۵ سال سابقه متناوب در مشاغل سخت و زیانآور تأییدشده میتوانند بدون شرط سنی درخواست بازنشستگی کنند. همچنین هر سال سابقه پرداخت حق بیمه در این مشاغل معادل یک سال و نیم محاسبه میشود.
با این حال، تأیید نهایی مشاغل بر عهده کمیتههای قانونی استانی قرار دارد و صرف وجود یک عنوان شغلی در فهرستهای راهنما، تضمینی برای برخورداری از مزایای بازنشستگی نخواهد بود.
پایان/*
اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.