در نشست خبری نخستین همایش چاقی بالینی ایران که در ۲۴ آبان ۱۴۰۵ برگزار شد، مسئولان حوزه سلامت آمار نگرانکنندهای درباره روند شیوع چاقی در کشور ارائه دادند. در کنار آمار بزرگسالان، رشد سریع چاقی در کودکان و نوجوانان نیز به عنوان یک زنگ خطر جدی برای نظام سلامت کشور مطرح شد. در این گزارش، جزئیات این آمار، پیشبینیهای آینده، عوامل مؤثر و نکات مهم برای پیشگیری و درمان بررسی میشود.
آمار فعلی: ۵۰ درصد جمعیت با اضافهوزن یا چاقی
بر اساس اعلام رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایران، نزدیک به ۵۰ درصد جمعیت کشور با اضافهوزن مواجه هستند. وی تأکید کرد که چاقی صرفاً به وزارت بهداشت محدود نمیشود و برای کنترل آن به همکاری بینبخشی نیاز است .
منبع:
پیشبینی آینده: ۷۰ درصد تا سال ۱۴۱۴
عبدالرضا نوروزی، دبیر علمی همایش و رئیس دبیرخانه شورای سلامت و امنیت غذایی استان تهران، با اشاره به رشد سالانه ۶.۵ درصدی آمار کودکان چاق در کشور اعلام کرد که پیشبینیها نشان میدهد تا سال ۱۴۱۴ شیوع اضافهوزن و چاقی در بزرگسالان به حدود ۷۰ درصد برسد و رتبه ایران از نظر اختلالات وزن از ۴۲ به ۹ در جهان تغییر کند .
دلیل این پیشبینی: ورود کودکانی که امروز با چاقی مواجه هستند به جمعیت بزرگسال در سالهای آینده، یکی از عوامل اصلی این پیشبینی اعلام شده است .
روند افزایشی چاقی کودکان
بر اساس گزارشها، شیوع چاقی در کودکان ایرانی حدود ۲۲ درصد است که دو برابر میانگین جهانی محسوب میشود. روند افزایشی چاقی کودکان در سالهای اخیر به شرح زیر بوده است :
منبع:
نکته مهم: تعطیلی مدارس و کاهش فعالیت بدنی در دوران کرونا، عوامل اصلی این رشد سریع اعلام شدهاند. با توجه به شرایط جنگی و پیامدهای آن بر سبک زندگی، پیشبینی میشود این روند همچنان افزایشی باشد .
پراکندگی چاقی در کشور
بر اساس اعلام نوروزی، چاقی در شهرهای با جمعیت بالا زیاد است و در ۹ شهر بالای ۷۰۰ هزار نفر، شیوع چاقی به بیش از ۶۰ درصد میرسد. در مناطق جنوبی، هرمزگان و شرق کشور شیوع چاقی کمتر است و بالاترین شیوع در استانهای مازندران، گیلان و آذربایجان غربی گزارش شده است .
نکته مهم: بر اساس گزارشها، شیوع اضافهوزن در زنان بیشتر از مردان است .
عوامل مؤثر بر چاقی
چاقی یک بیماری چندعاملی است و عوامل متعددی در بروز آن نقش دارند. بر اساس گزارشها، عوامل زیر در افزایش چاقی در ایران مؤثر بودهاند :
منبع:
هشدار درباره تبلیغات شبهعلمی
رئیس دانشگاه علوم پزشکی ایران در این نشست نسبت به گسترش تبلیغات غیرمجاز و شبهعلمی درباره درمان چاقی هشدار داد و تأکید کرد که هرگونه محتوای سلامتمحور تبلیغاتی باید مجوزهای لازم را دریافت کند. وی بر ضرورت تفکیک «علم» از «شبهعلم» در حوزه درمان چاقی تأکید کرد .
نکته مهم: درمان چاقی یک فرآیند طولانیمدت است و نمیتوان با محصولات تجاری تحت عنوان «غذای رژیمی» یا صرفاً مصرف داروهای تزریقی بدون نظارت پزشک به نتیجه رسید. اصل درمان، ایجاد تعادل انرژی و اصلاح دائم سبک زندگی است .
سند ملی پیشگیری و کنترل بیماریهای غیرواگیر
بر اساس گزارشها، سند ملی پیشگیری و کنترل بیماریهای مزمن غیرواگیر با تمرکز بر بیماریهایی مانند بیماریهای قلبیعروقی، دیابت و کبد چرب در شورای عالی سلامت و امنیت غذایی به تصویب رسیده و از سوی رئیسجمهور ابلاغ شده است. چاقی به عنوان یکی از عوامل اصلی بروز این بیماریها شناخته میشود .
نکات مهم / تذکرات / هشدارها
تذکرات مهم درباره هشدار چاقی در ایران
۱. آمار فعلی ۵۰ درصد است. نیمی از جمعیت کشور با اضافهوزن یا چاقی مواجه هستند. این رقم در صورت عدم مداخله، تا سال ۱۴۱۴ به ۷۰ درصد خواهد رسید .
۲. چاقی کودکان دو برابر میانگین جهانی است. شیوع چاقی در کودکان ایرانی حدود ۲۲ درصد است و سالانه ۶.۵ درصد رشد میکند. این کودکان در آینده به جمعیت بزرگسال چاق اضافه خواهند شد .
۳. بالاترین شیوع در سه استان است. مازندران، گیلان و آذربایجان غربی رکورددار بیشترین میزان شیوع چاقی در کشور هستند .
۴. به تبلیغات شبهعلمی اعتماد نکنید. درمان چاقی با محصولات تجاری یا داروهای تزریقی بدون نظارت پزشک، نتیجه پایدار ندارد. اصل درمان، اصلاح سبک زندگی است .
۵. پیشگیری اولویت دارد. اگر بتوان طی پنج سال آینده از افزایش بیشتر شیوع چاقی جلوگیری کرد و وضعیت فعلی را حفظ نمود، این خود یک موفقیت مهم در حوزه سلامت خواهد بود .
جمعبندی کاربردی
بر اساس اعلام رسمی مسئولان دانشگاه علوم پزشکی ایران در ۲۴ آبان ۱۴۰۵، شیوع اضافهوزن و چاقی در ایران به حدود ۵۰ درصد رسیده است. در صورت تداوم روند فعلی، این رقم تا سال ۱۴۱۴ به ۷۰ درصد خواهد رسید و رتبه ایران از ۴۲ به ۹ در جهان تغییر خواهد کرد. شیوع چاقی در کودکان حدود ۲۱ تا ۲۲ درصد است که دو برابر میانگین جهانی محسوب میشود.
بالاترین شیوع چاقی در استانهای مازندران، گیلان و آذربایجان غربی گزارش شده و در ۹ شهر بالای ۷۰۰ هزار نفر، شیوع چاقی به بیش از ۶۰ درصد میرسد. عوامل اصلی این روند شامل رژیم غذایی ناسالم، کمتحرکی، شرایط اقتصادی و پیامدهای کرونا اعلام شده است.
مهمترین توصیه: برای پیشگیری از چاقی، اصلاح سبک زندگی (تغذیه سالم و فعالیت بدنی منظم) اولویت دارد. به تبلیغات شبهعلمی درباره درمان سریع چاقی اعتماد نکنید و برای درمان، تحت نظر پزشک متخصص اقدام نمایید.
سوالات متداول
۱. آمار فعلی چاقی در ایران چقدر است؟
حدود ۵۰ درصد جمعیت کشور با اضافهوزن یا چاقی مواجه هستند .
۲. پیشبینی چاقی تا سال ۱۴۱۴ چیست؟
در صورت تداوم روند فعلی، شیوع اضافهوزن و چاقی در بزرگسالان به حدود ۷۰ درصد خواهد رسید .
۳. رتبه ایران در جهان از نظر چاقی چقدر است؟
در حال حاضر رتبه ۴۲ و پیشبینی میشود تا سال ۱۴۱۴ به رتبه ۹ برسد .
۴. شیوع چاقی در کودکان چقدر است؟
حدود ۲۱ تا ۲۲ درصد که دو برابر میانگین جهانی است و سالانه ۶.۵ درصد رشد میکند .
۵. کدام استانها بیشترین شیوع چاقی را دارند؟
مازندران، گیلان و آذربایجان غربی .
۶. چرا چاقی کودکان در ایران رشد کرده است؟
تعطیلی مدارس و کاهش فعالیت بدنی در دوران کرونا، تغییر سبک زندگی و رژیم غذایی ناسالم از عوامل اصلی هستند .
۷. آیا چاقی فقط یک مشکل ظاهری است؟
خیر، چاقی زمینهساز بیماریهای غیرواگیر مانند دیابت، بیماریهای قلبی-عروقی، کبد چرب و برخی سرطانهاست .
۸. آیا درمان چاقی با دارو کافی است؟
خیر، درمان چاقی نیازمند اصلاح سبک زندگی (تغذیه سالم و فعالیت بدنی) است و دارو فقط باید تحت نظارت پزشک مصرف شود .
۹. هشدار درباره تبلیغات شبهعلمی چیست؟
بسیاری از محصولات و تبلیغات درمان چاقی فاقد مجوز و مبتنی بر شبهعلم هستند و نمیتوانند نتیجه پایدار ایجاد کنند .
۱۰. چه اقداماتی برای کنترل چاقی در کشور انجام شده است؟
سند ملی پیشگیری و کنترل بیماریهای غیرواگیر تصویب و ابلاغ شده و برنامههایی مانند توزیع شیر در مدارس در دستور کار قرار گرفته است .
۱۱. آیا شیوع چاقی در زنان بیشتر از مردان است؟
بله، بر اساس گزارشها شیوع اضافهوزن در زنان بیشتر از مردان است .
۱۲. برای پیشگیری از چاقی چه باید کرد؟
اصلاح سبک زندگی شامل تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم، کاهش مصرف فستفود و پرهیز از کمتحرکی توصیه میشود .