انیمیشن ساعت جادویی؛ ماجراجویی در زمان

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر،  امروزه انیمیشن یکی از پدیده‌های هنری و رسانه‌ای پرکاربرد از سمت سازندگان و پرمصرف از سوی مصرف‌کنندگان این کالای فرهنگی است. انیمیشن که خود زیرمجموعه‌ای از سینما و سینما نیز که خود زیرمجموعه‌ای از هنر است، رسالتی دارد و آن رسالت چیزی نیست جز تاثیرگذاری بر احساسات و انتقال مفاهیم. چه بسا بهتر باشد این انتقال مفاهیم در کودکی صورت بگیرد تا در بزرگسالی.”پویانمایی به خاطر قدرت بازسازی وقایع، یک ظرفیت کم‌نظیر برای روایت تاریخ است. تاریخ سرزمین ما مملو از داستان‌های حماسی، عاشقانه‌، تراژیک(غم‌انگیز) و آموزنده است. داستان‌هایی که هر کدام به تنهایی می‌توانند سوژه‌ای جذاب برای ساخت انیمیشن‌ها شوند.زمانی که مخاطب بویژه کودک و نوجوان انیمیشن خارجی نگاه می‌کند خیابان‌ها، نمادها، مجسمه‌ها، سمبل‌ها و برج‌هایی که در فیلم می‌بیند برایش معنایی ندارد. چون اصلا آن مکان‌ها را نمی‌شناسد و قرار هم نیست که با آنها ارتباط داشته باشد.اما وقتی کودکی انیمیشن ساخت کشورش را نگاه می‌کند، کلی اطلاعات و مختصات درباره محل زندگی خود و حتی تاریخ و فرهنگ کشورش کسب می‌کند. خوشبختانه هرچند اندک اما بخشی از آثار حوزه انیمیشن در کشور ما به تاریخ اختصاص یافته‌اند؛ مانند «شاهزاده روم» و «فیلشاه» که هر دو بخشی از تاریخ اسلام را روایت کرده‌ و موفق هم بوده‌اند.

انیمیشن “ساعت جادویی “(سفر به تاریکی) به کارگردانی محمدعلی بصیری نیک،تهیه‌کنندگی ناصر جاهدنیا و محمدمهدی نخعی‌راد که پس از حضور در چهل و دومین جشنواره فیلم فجر،این روزها در حال اکران می‌باشد ، یکی از انیمیشن‌هایی است که موضوعی تاریخ آنهم تاریخ معاصر را دستمایه داستانش قرار داده است تا از میان هزاران محتوایی که روزانه با حمله به ذهن و قلب کودکان، روح پاک آنان را نشانه می‌رود، از اقدامات خاندان ویرانگر پهلوی برای نابوی هویت این سرزمین سخن بگوید.

انیمیشن “ساعت جادویی» علاوه بر سرگرمی، دارای پیام‌های آموزشی و فرهنگی عمیقی است. این انیمیشن می‌تواند به کودکان کمک کند تا با تاریخ خود آشنا شوند و ارزش‌هایی مانند شجاعت، دوستی، همکاری و احترام به بزرگترها را یاد بگیرند. طرح اصلی داستان انیمیشن “ساعت جادویی” بالقوه جذابیت زیادی دارد؛ پسری که در زمان سفر می‌کند، وقایع تاریخی را مشاهده می‌کند و در نهایت با دست پر به خانه و زمان خود باز می‌گردد، در واقع در انتهای این سفر پر رمز و راز و بازگشت به زمان حال، عماد اعتماد به نفس و آمادگی لازم برای به دوش کشیدن مسئولیتی مهم را کسب می‌کند.  آگاهی او از آنچه در گذشته برای خانواده پیش آمده بود او را به احیای پیشینه خانوادگی و میزان اهمیت این موضوع می‌رساند.با وجود ایده خوب داستان و پیام‌های ارزشمند و تلاش سازندگان آن برای به تصویر کشیدن گوشه‌ای از تاریخ کشور، این انیمیشن بدلیل ضعف در فیلمنامه و شخصیت پردازی نتوانسته آنطور که شایسته و بایسته است مخاطب را راضی کند.

گرچه رده سنی مخاطب این انیمیشن  بنابر گفته سازندگانش سن ۹ تا ۱۵ بیان شده اما برای این سن نیز مفاهیمی مانند قیام، مسئله حجاب و کشف حجاب، اعتراضات، تحصن و یا شغل‌های سنتی پیچیده است و ممکن است کودک احساس گیجی کند و نتواند ارتباط درستی با داستان برقرار کند. در فیلم مدام از گوهرشاد و متحصنان حرف زده می‌شود ولی سکانس مشخصی از آنجا یعنی مسجد گوهرشاد حرم امام رضا نمی‌بینیم تا متوجه شویم متحصنان چه هستند و چه می‌گویند و اصلا اعتراضشان به جیست. گرچه در پایان داستان با هوشمندی فیلمساز صحنه کشتار فجیع متحصنین به نمایش در نیامد و فقط یک کامیون دیدیم که دستی از آن بیرون افتاده بود و بعد از رفتن کامیون تنها لکه خونی روی زمین بود تا مشخص شود داخل کامیون بدن‌های شهدای این واقعه است و این مورد یعنی رعایت کردن عدم نمایش صحنه‌های خشن با در نظر داشتن رده سنی او، اما سازنده اثر می‌توانست برای برانگیختن حس همذات پنداری و بعد معنوی داستان، تصاویر ناب احساسی از حرم امام رضا به نمایش بگذارد.‌در واقع روند داستان بگونه ای است که این مفاهیم بطور شفاف و صریح برای مخاطب توضیح داده نمی‌شوند، مثلا ایکاش این مفاهیم و اتفاقات تاریخی ابتدا  از زبان پدر بزرگ و یا مادربزرگ عماد توضیح داده می‌شد و سپس عماد به زمان گذشته سفر می‌کرد.

شخصیت پردازی داستان هم بجز عماد چندان جالب نیست؛ از یکسو شخصیت‌های منفی داستان چون آسپیرین قیاسی و یا اسی گربه و لات های داستان، بیشتر ظاهری مضحک و رفتاری ابلهانه دارند؛ در نتیجه مخاطب کودک نمی‌فهمد چرا مثلا بازاریان از آنها ترسیده و بهشان پول زور می‌دهند، از سوی دیگر شخصیت‌های مثبت داستان چون ملاعلی و پهلوان غلام هم کنش لازم را ندارند و دیالوگ‌های آنان در حد شعار باقی می‌ماند. در این میان عماد و عبدالرضا به تنهایی بار جذابیت و اکشن بودن داستان را به دوش می‌کشند و می‌توانند بعنوان قهرمان داستان و  الگو از یک نوجوان مسئولیت پذیر معرفی شوند.حتی نگار هم با معصومیت کودکی اش ماجرای سفر در زمان عماد را باور کرده و با الگو قرار دادن فعالیت‌های سیاسی مادرش ، پابه پای عماد داستان را پیش می‌برد تا فیلمساز نشان دهد  مبارزه با ظلم دختر و پسر ندارد و هرکس به انداره توان و موقعیت خود باید از باورهای اعتقادی و اخلاقی دفاع کند.

از دیگر نقاط ضعف” ساعت جادویی” اینست که این انیمیشن از ترانه خوانی بهره می‌برد اما ترانه‌ها بسیار کم کیفیت هستند. ترانه‌ها انگار فقط برای جذب مخاطب و پرکردن زمان بکار گرفته شده‌اند و هیچ نقشی در پیشبرد داستان ندارند‌. ترانه آسپیرین نمی‌تواند ماهیت و ذات پلید و اهداف شوم سلطنت پهلوی و گماشته هایش را بیان کند؛ شاید بخاطر آنکه مخاطب کودک درست نمی‌فهمد چرا به سرگذاشتن کلاه فرنگی بد و کلاه نمدی خوب است. ترانه موریانه‌ها هم اصلا تناسبی با فضا و جغرافیای داستان ندارد، اینکه وسط یک داستان تاریخی با شخصیت‌های انسان، حیوانات سخن بگویند قابل درک نیست. بجای این ترانه ایکاش عماد و یا عبدالرضا ترانه‌ای در راستای مبارزه با فرنگی سازی اجرا می‌کردند.

در پایان باید گفت انیمیشن ” ساعت جادویی” همچون انیمیشن‌های چند سال گذشته از فیلشاه و بنیامین گرفته تا بچه زرنگ و ببعی نشان داد از حیث فنی صنعت انیمیشن سازی در ایران چیزی از خارج کم ندارد و اگر روی محتوا و خط سیر داستانی آن ها بیشتر کار شود، علاوه بر جذب مخاطب داخلی می‌تواند ابزار خوب و تأثیرگذاری برای نمایش تاریخ، فرهنگ و تمدن کشور باشد.

برشی از انیمیشن ساعت جادویی

پایان/*

اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.