15:20 - 1400/08/09

قرآن و تقویت حافظه

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر،پرسش:چطور میتوانیم از قرآن برای افزایش حافظه و همچنین قابلیت های ذهن بهره مند شویم؟ پاسخ: از اینکه افتخار همراهی شما را داریم، خرسندیم و تلاش می کنیم پاسخ مناسبی خدمت تان ارائه دهیم. برای تقویت حاف...

قرآن و تقویت حافظه

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر،پرسش:چطور میتوانیم از قرآن برای افزایش حافظه و همچنین قابلیت های ذهن بهره مند شویم؟

پاسخ:
از اینکه افتخار همراهی شما را داریم، خرسندیم و تلاش می کنیم پاسخ مناسبی خدمت تان ارائه دهیم. برای تقویت حافظه و رفع فراموشی، در آموزه های دینی و تعالیم اسلامی توصیه هایی شده است که در بخش نخست به مهمترین توصیه هایی که مشتمل بر سوره ها و آیات قرآن است، اشاره می شود و در بخش دوم به توصیه هایی که در روایات اسلامی به آن اشاره شده است، می پردازیم.

بخش نخست
۱. خواندن سوره های «یاسین» و «فتح»؛ (۱)
۲. تلاوت قرآن؛ (۲)
۳. خواندن «آیه الکرسی»(۳) و مداومت بر آن خصوصاً پس از نمازهای یومیه در تقویت حافظه مؤثر است؛(۴)
مرحوم آیت الله کشمیری می فرماید: خواندن «آیه الکرسی» روزی ۲۱ مرتبه برای تقویت حافظه نافع است. (۵)
۴. بعضى از بزرگان گفته اند که زیاد خواندن آیه «سَنُقْرِئُکَ فَلا تَنْسى»(۶) ‏ براى رفع نسیان و فراموشى مؤثر و مجرّب است؛ (۷)
۵. برای کسی که زیاد فراموشی به او دست می دهد، مواظبت بر خواندن آیه: «رَبَّنا لا تُؤاخِذْنا إِنْ نَسِینا أَوْ أَخْطَأْنا رَبَّنا وَ لا تَحْمِلْ عَلَیْنا إِصْراً کَما حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِینَ مِنْ قَبْلِنا رَبَّنا وَ لا تُحَمِّلْنا ما لا طاقَهَ لَنا بِهِ وَ اعْفُ عَنَّا وَ اغْفِرْ لَنا وَ ارْحَمْنا أَنْتَ مَوْلانا فَانْصُرْنا عَلَى الْقَوْمِ الْکافِرِین‏»(۸) مفید است. (۹)
۶. می توانید قرآن حفظ نمایید؛ حفظ قرآن یقیناً تأثیر شگرفی در قدرت حافظه شما ایجاد خواهد شد و شما نتیجه اش را به زودی خواهید دید.

بخش دوم
در روایات اسلامی نیز برای تقویت حافظه نکاتی برای تقویت حافظه و رفع فراموشی ذکر شده است که به برخی از آنها اشاره می شود:
۱. خواندن دعایی که پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) به حضرت علی (علیه السلام) براى تقویت حافظه تعلیم نمود: «سُبْحَانَ مَنْ لَا یَعْتَدِی عَلَى أَهْلِ مَمْلَکَتِهِ سُبْحَانَ مَنْ لَا یَأْخُذُ أَهْلَ الْأَرْضِ بِأَلْوَانِ الْعَذَابِ سُبْحَانَ الرَّءُوفِ الرَّحِیمِ اللَّهُمَّ اجْعَلْ لِی فِی قَلْبِی نُوراً وَ بَصَراً وَ فَهْماً وَ عِلْماً إِنَّکَ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدِیر.» (۱۰)
۲. خواب قیلوله کردن. شخصى به پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) عرض کرد: من حافظه خوبى داشتم و اکنون فراموشى بر من غالب شده؟ حضرت در پاسخ فرمود: «آیا خواب قیلوله می کردى و آن را ترک کرده‏اى؟ گفت بلى، فرمود: باز خواب قیلوله بکن تا آنچه فراموش کرده ای به حافظه ات برگردد.» (۱۱)
خواب قیلوله پیش از ظهر است و بعد از نماز ظهر تا عصر و خواب بعد از ظهر حماقت است و خواب قیلوله نعمت است چنان که
امام باقر (علیه السلام) نیز می فرماید: «النَّوْمُ أَوَّلَ النَّهَارِ خُرْقٌ وَ الْقَائِلَهُ نِعْمَهٌ وَ النَّوْمُ بَعْدَ الْعَصْرِ حُمْقٌ وَ النَّوْمُ بَیْنَ الْعِشَاءَیْنِ یَحْرِمُ الرِّزْق»‏؛ (۱۲) «خواب اول روز جهالت است؛ خواب نیمروز [قیلوله‏] نعمت است و سبب تقویت حافظه مى‏شود؛ خواب پس از عصر حماقت است؛ خواب میان نماز مغرب و عشا مانع روزی می شود.»
۳. امام صادق (علیه السلام) به کسی که چیزی را فراموش کرده بود، فرمود: دستت را بر پیشانی بگذار و این دعا را بخوان: «اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ یَا مُذَکِّرَ الْخَیْرِ وَ فَاعِلَهُ وَ الْآمِرَ بِهِ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ تَذْکُرَنِی مَا أَنْسَانِیهِ الشَّیْطَانُ الرَّجِیم‏» (۱۳)
۴. مداومت بر خواندن دعای: «یَا حَیُّ یَا قَیُّومُ فَلَا یَفُوتُ شَیْئاً عِلْمُهُ وَ لَا یَئُودُه‏» بعد از نماز صبح قبل از این که تکلم نماید. (۱۴)
در روایات اهلبیت (علیهم السلام) به موارد دیگری مثل نوع تغذیه و خوردن برخی مواد غذایی از قبیل: مویز، عسل، عدس، کرفس، بِه، گوشت نزدیک گردن، زنجبیل، کندر و… برای تقویت حافظه اشاره شده است که به خاطر اطاله کلام و این که شاید مورد سؤال شما نبوده باشد از ذکر تفصیلی آن خودداری می کنیم.
برای افزایش تمرکز در آیات قرآن و روایات چیزی نیافتیم، اما از آیت الله بهجت (ره) پرسیدند: چه کنیم تا تمرکز فکر پیدا کنیم؟ فرمودند: اذکاری مثل «لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ» را زیاد بگویید. (۱۵)

نکته مهم
آنچه در مورد تقویت حافظه از کتب روایی و ادعیه بیان شده است، علت تامه تقویت حافظه محسوب نمی شود؛ چرا که راهکاری دیگری هم در این خصوص وجود دارد. ضمن این که بعضی از عوامل مربوط به حافظه در اختیار انسان نیست و مربوط به عوامل ژنتیکی و وراثتی است. به عبارت دیگر، حافظه و استعداد هر انسانی برآیندی از عوامل متعدد وراثتی و محیطی است که بعضی از این عوامل در اختیار اوست و بعضی از اختیار انسان خارج است بنابراین، هرگز نباید توقع داشت که با انجام راهکارهایی که ما برخی از آنها را ذکر کردیم، معجزه شود و ناگهان حافظه انسان افزایش چشمگیری یابد و یا در صورت عدم تأثیر، اعتقاد فرد نسبت به توصیه هایی که از معصومین صادر شده است، کم شود.
این نکته را هم بدانید که گاهی مشکل از خود ضعف حافظه نیست، بلکه افراد به خاطر مشغله فکری و داشتن برخی دل مشغولیت ها و بر عهده داشتن کارهای متعدد عملاً دچار استرس و اضطراب می گردند و در نتیجه آن، قدرت تمرکز آنان مختل می شود و یا دچار ضعف حافظه می گردند در صورتی که اگر آنها از پرداختن به کارهای متعدد در یک مقطع زمانی بپرهیزند و یا از مشغله های خود بکاهند، تمرکز و حافظه آنان از کارآمدی بیشتری برخوردار خواهد بود. همچنین می توانید به هنگام مطالعه و یا شنیدن مطالب ناب، برخی از آنها را یادداشت کنید و چندبار با خود مرور نمایید تا در حافظه بلند مدت شما ثبت گردد.
همواره موفق و کامروا باشید.

پی نوشت ها:
۱.    ر.ک: حیدری، احمد، فضایل و خواص سوره ها و آیه های قرآن، قم: حضور، ۱۳۸۶.
۲.    مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، ‏بحارالأنوار، بیروت‏: دار إحیاء التراث العربی، ‏1403ق، ج59، ص272.
۳.    سوره بقره، آیات ۲۵۵-۲۵۷.
۴.    ر.ک: کاظمی خوانساری، ابراهیم، ذکرهای شگفت عارفان: کلید گشایش مشکلات دنیوی و سلوکی، قم: عطر یاس، ۱۳۸۸.
۵.    همان.
۶.    سوره اعلی، آیه ۶.
۷.    جمعی از مترجمان، ترجمه مجمع البیان فى تفسیر القرآن، تهران: فراهانى،۱۳۶۰؛ ر.ک: اسلامجو، حامد، پرسش های شما و پاسخ های آیت الله بهجت (ورق های آسمانی)، قم: آخرین وصی، ۱۳۸۸، ج27، ص24.
۸.    سوره بقره، آیه ۲۸۶.
۹.    کفعمى، ابراهیم بن على عاملى‏المصباح للکفعمی(جنه الأمان الواقیه)، قم‏: دار الرضی( زاهدی)، 1405ق‏، ج199.
۱۰.    ر.ک: قمی، شیخ عباس، کلیات مفاتیح الجنان، ترجمه: مهدی الهی قمشه ای، تعقیبات مشترک، قم: آیین دانش، ۱۳۹۰.
۱۱.    حر عاملى، محمد بن حسن‏، وسائل الشیعه، قم‏: مؤسسه آل البیت علیهم السلام، 1409ق، ج6، ص501.
۱۲.    شیخ صدوق، ابن بابویه، محمد بن على، ‏من لا یحضره الفقیه، قم‏: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ‏1413ق‏، ج1، ص502.
۱۳.    طبرسى، حسن بن فضل، ‏مکارم الأخلاق‏، قم‏: شریف رضى‏، 1412ق، ص356.
۱۴.    شبّر، عبدالله، طب الأئمه علیهم السلام( للشبّر)، بیروت: دار الإرشاد، 1428ق، ص277.
۱۵.    ر.ک: اسلامجو، حامد، پرسش های شما و پاسخ های آیت الله بهجت (ورق های آسمانی)، قم: آخرین وصی، ۱۳۸۸.

مطالب مرتبط

برنجستان