در این متن مستندات و روایات ارزشمندی را در خصوص مقام و جایگاه والای امام حسین علیه السلام و اهمیت عزاداری و گریه بر مصائب ایشان گردآوری شده است. در این روایات، امامان معصوم علیه السلام به نکات بسیار مهمی اشاره کردهاند که حاکی از ارزش معن...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر، نسترن بهرمان، دانش پژوه دکتری مدرسی معارف اسلامی، استاد حوزه و دانشگاه در یادداشتی درباره گریه بر مصائب امام حسین علیه السلام مطالب نفیسی را برای پایگاه خبری اندیشه معاصر و همراهان عزیز و همیشگی آن نوشتند و این گریه را سرچشمه معنویت و عرفان شیعه دانستد. نسترن بهرمان در ادامه نوشت: عزاداری و سوگواری بر حضرت سیدالشهدا علیه السلام نه تنها یک فریضه و سنت مهم دینی است، بلکه ریشه و سرچشمه اصلی معنویت و عرفان شیعه محسوب می شود. زیرا بر اساس روایات متعدد ائمه معصومین علیه السلام ، گریه و عزاداری بر مصائب امام حسین علیه السلام در نزد خداوند بسیار ارزشمند و مقبول است و موجب جلب رحمت الهی و آمرزش گناهان میشود.
در این متن مستندات و روایات ارزشمندی را در خصوص مقام و جایگاه والای امام حسین علیه السلام و اهمیت عزاداری و گریه بر مصائب ایشان گردآوری شده است. در این روایات، امامان معصوم علیه السلام به نکات بسیار مهمی اشاره کردهاند که حاکی از ارزش معنوی و اهمیت فوقالعاده عزاداری و گریستن بر مظلومیت اهل بیت علیه السلام و به ویژه امام حسین علیه السلام می باشد.
مطالعه این روایات ارزشمند، ما را در درک بهتر جایگاه و منزلت امام حسین علیه السلام و اهمیت عزاداری و سوگواری بر ایشان یاری میدهد.
یقیناً امام حسین کشته اشک است؛ هیچ مؤمنی او را یاد نمی کند مگر آنکه میگرید
۱. امام صادق علیه السلام فرمودند: امام حسین بن علی علیه السلام فرمودند: من کشته اشک ام و در حال غم و اندوه کشته شدم و برای خداوند شایسته و سزاوار است که هیچ غمگین و اندوهناکی به زیارت مــن مشرف نشود مگر آنکه او را با سرور و خوشحالی نزد اهل و عیالش بازگرداند
توضیح: منظور از کشته اشک ممکن است این باشد که کشته ایست که قتل او سبب اشک و گریه است و نیز ممکن است به معنای کشته شدن در حال اشک و حزن و اندوه و در سختی زیاد باشد البته معنای اول قوی تر به نظر میرسد.
کامل الزیارات، ص ۱۰۹ و ص ۱۶۷؛ عنه بحار الأنوار، ج ۴۴، ص ۲۷۹ وج ۹۸، ص ۴۵.
۲. امام صادق علیه السلام فرمودند: «امام حسین [سبب] اشک هر مؤمنی است.
کامل الزیارات، ص ۱۰۸ ؛ عنه بحار الأنوار، ج ۴۴، ص ۲۸۰.
این حدیث از امام صادق (علیه السلام) نشان میدهد که امام حسین (علیه السلام) برای همیشه جایگاهی والا و معنوی در دل مؤمنان دارد. وی با شهادت خود، مسیر مبارزه با ظلم و استکبار را برای همیشه روشن کرد. مرثیهسرایی و گریه بر او، تجدید پیمان مؤمنان با آرمانهای اوست.
گریه و اشک ریختن برای امام حسین (علیه السلام)، نشانه ایمان، تقوا و بصیرت معنوی است. این اشکها انسان را به سوی کمال و قرب الهی هدایت میکند.
گریه بر مصائب امام حسین علیه السلام سرچشمه معنویت و عرفان شیعه
۳. امام صادق علیه السلام فرمودند: امام حسین بن علی علیه السلام فرمودند: من کشته اشکم؛ هیچ مؤمنی مرا یاد نمیکند مگر آنکه خود گریان میشود.
کامل الزیارات، ص ۱۰۸؛ عنه بحار الأنوار، ج۴۴، ص۲۷۹.
امام حسین (علیه السلام) خود فرمودند که «من کشته اشکم» یعنی شهادت و کشته شدن من سبب و علت گریه و اشک مؤمنان است. این نشان میدهد که شهادت امام حسین (ع) برای همیشه منشأ و مایه اشک و عزاداری مؤمنان خواهد بود. هر مؤمنی که نام و یاد امام حسین (علیه السلام) را به زبان آورد، خود به خود به گریه و اشک میافتد. این نشان میدهد که یاد امام حسین (ع) همواره در دل مؤمنان زنده است و موجب بیدار شدن احساسات معنوی آنان میشود.
۴. امام صادق علیه السلام فرمودند: امیرالمؤمنین به امام حسین نگاه کرده و فرمودند: ای [سبب] اشک هر مؤمن امام حسین عرض کردند پدرجان منظور شما من بودم؟ فرمودند: آری پسر عزیزم.
کامل الزیارات، ص ۱۰۸ ؛ عنه بحار الأنوار، ج۴۴، ص۲۸۰.
امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) به امام حسین (علیه السلام) نگاه کرده و او را (سبب اشک هر مؤمن) خطاب میکنند. این تعبیر نشان میدهد که شهادت و یاد امام حسین (علیه السلام) همواره موجب گریه و عزاداری مؤمنان است.
امام حسین (علیه السلام) از پدرش پرسید که آیا منظور شما من بودم؟ این پرسش بیانگر تواضع و فروتنی امام حسین (علیه السلام) است که خود را مستحق چنین عنوانی نمیدانست. امیرالمؤمنین (علیه السلام) با قاطعیت پاسخ میدهند «آری پسر عزیزم»، که نشاندهنده عشق و محبت ویژه ایشان به امام حسین (علیه السلام) است.
این حدیث به وضوح جایگاه والای امام حسین (علیه السلام) در نزد امامان معصوم را آشکار میسازد و بر این حقیقت تأکید میکند که شهادت و یاد امام حسین (علیه السلام) همواره منشأ اشک و عزاداری مؤمنان است.
۵. امام صادق علیه السلام فرمودند: در زیارت اربعین همان که آفتاب بالا بیاید این گونه به امام حسین علیه السلام عرض سلام کنید سلام بر تو ای ولی خدا و محبوب او… سلام بر تو ای گرفتار غمها و اندوه های سنگین و کشته اشکها…. .
تهذیب الأحکام، ج ۶، ص ۱۱۳ ؛ عنه بحار الأنوار، ج ۹۸، ص ۳۳۱؛ مصباح المتهجد، ح۲، ص ۷۸۸. وجاء نفس التعبیر فی بعض الزیارات الأخرى؛ عین همین تعبیر در زیارات دیگری نیز آمده است.
زمان زیارت اربعین: امام صادق (علیه السلام) میفرمایند که در زمان طلوع آفتاب در روز اربعین، این زیارت انجام شود. این بیان زمان خاص، حکایت از اهمیت و فضیلت این روز دارد. لقبهای امام حسین (ع): در این زیارت، امام حسین (علیه السلام) را با لقبهای والامقام “ولی خدا” و “محبوب او” خطاب میکنند. این تعابیر نشاندهنده جایگاه رفیع و محبوبیت ایشان نزد خداوند است.
۶. امام صادق علیه السلام در کیفیت زیارت امیرالمؤمنین فرمودند: «… سپس ضریح مطهر را ،ببوس آنگاه پشت به قبله و رو به حرم مطهر امام حسین علیه السلام کن و بگو سلام بر تو ای شهید اشکهای جاری شده سلام بر تو ای گرفتار آمده در مصیبتهای پایان ناپذیر
بحار الأنوار، ج ۹۷ ، ص ۲۸۷ و ص ۲۹۰ .
این حدیث گرانسنگ از امام صادق (علیهالسلام) بیانگر چگونگی زیارت مرقد مطهر امام علی (علیهالسلام) است. چند نکته مهم در این روایت وجود دارد: ۱. بوسیدن ضریح مطهر: امام صادق (ع) میفرمایند که ابتدا باید ضریح مطهر امام علی (ع) را بوسید. این عمل نشانه احترام، ادب و عشق به آن امام همام است. ۲. قرار گرفتن پشت به قبله و رو به مرقد امام حسین (ع): پس از بوسیدن ضریح امام علی (ع)، باید پشت به قبله و رو به مرقد مطهر امام حسین (علیهالسلام) ایستاد.
این حرکت، ارادت و ارتباط عاطفی زائر با امام حسین (ع) را نشان میدهد. ۳. عناوین مهم امام حسین (ع): در این زیارت، امام حسین (علیهالسلام) با عناوین (شهید اشکهای جاری شده) و (گرفتار آمده در مصیبتهای پایانناپذیر) مورد خطاب قرار گرفتهاند. این توصیفها بیانگر شهادت و مظلومیت آن حضرت است.
این روایت به زائران، نحوه ادای احترام و زیارت مرقد مطهر امامان معصوم (علیهمالسلام) را آموزش میدهد و نشان میدهد که چگونه باید از طریق ارتباط با امام حسین (علیهالسلام)، به امام علی (ع) نیز ادای احترام کرد. این شیوه زیارت، نشانه عمق ارتباط و پیوند عاطفی میان اهلبیت (علیهمالسلام) است.
۷. امام رضا علیه السلام فرمودند «محرم ماهی است که مردم در دوران جاهلیت، جنگ در آن ماه را حرام میدانستند با این حال در همین ماه ریختن خون ما مجاز شمرده شد و حرمت ما در آن پایمال گردید زنان و فرزندان ما در این ماه به اسارت برده شدند و خیمه های ما به آتش کشیده شد و اموال ما به غارت رفت و حرمت رسول خدا صلی الله علیه و آله در مورد ما هرگز رعایت نشد.
یقیناً مصیبت امام حسین علیه السلام پلک چشم ما را زخم و اشکهای ما را جاری ساخت، عزیز ما را در سرزمین اندوه و بلاء به ذلت کشاند و ما را تا روز قیامت در غم و اندوه نشاند. پس گریه کنندگان باید بر شخصی همچو امام حسین علیه السلام گریه کنند؛ چرا که گریه بر او موجب آمرزش گناهان بزرگ میشود.
سپس امام رضا علیه السلام این فرمودند: چون ماه محرم فرا می رسید هیچ کس پدرم را خندان نمیدید و غم و اندوه در چهرۀ مبارکشان پیوسته تا روز دهم پیدا بود و روز عاشورا که فرا می رسید، روز مصیبت و حزن و اندوه و گریستن پدر بزرگوارم بود در آن روز میفرمود: عاشورا همان روزی است که امام حسین در آن به شهادت رسیدند.
الأمالی للصدوق، ص ۱۲۸؛ عنه بحار الأنوار، ج۴۴، ص۲۸۴.
ماه محرم در دوران جاهلیت، ماه حرام و ممنوع برای جنگ بود، اما در این ماه، خون امام حسین (ع) و اهل بیت ایشان ریخته شد و حرمت آنان پایمال گردید.
۲. در این ماه، زنان و فرزندان اهل بیت به اسارت گرفته شدند، خیمه های آنان به آتش کشیده شد و اموالشان به غارت رفت. حرمت رسول خدا (ص) نیز در مورد اهل بیت (ع) رعایت نشد.
۳. مصیبت و شهادت امام حسین (ع) در روز عاشورا، موجب زخمی شدن پلک چشم و جاری شدن اشک امام رضا (ع) و تا روز قیامت، آنان را در غم و اندوه فرو برده است.
۴. امام رضا (ع) تأکید می کند که گریه بر امام حسین (ع) موجب آمرزش گناهان بزرگ می شود و ایشان نیز در ماه محرم، همواره غمگین و اندوهگین بودند. این فرمایشات امام رضا (ع) بیانگر عمق مصیبت واقعه عاشورا و اهمیت ماه محرم در نگاه ائمه اهل بیت (ع) است. آنان با این بیانات، ما را به درک درست این واقعه عظیم و حفظ حرمت و یاد امام حسین (ع) در طول تاریخ فرا می خوانند.
۸ . امام رضا علیه السلام به پسر شبیب فرمودند: ای پسر شبیب اگر خواستی برای موضوعی گریه کنی، فقط بر امام حسین بن علی بن ابی طالب علیهم السلام گریه کن؛ زیرا او را همچون گوسفند سر بریدند و هجده نفر از مردان اهلبیتش با او شهید شدند که مانند آنان در زمین یافت نمی شود همانا آسمانهای هفتگانه و زمینها بر آنان گریستند.
الأمالی للصدوق، ص ۱۲۹ ؛ عیون أخبار الرضا، ج ۱، ص۲۹۹؛ عنهما بحار الأنوار، ج۴۴، ص۲۸۶
واقعه کربلا و شهادت امام حسین (علیه السلام) یکی از مهمترین وقایع تاریخ اسلام است که همواره مورد توجه و بزرگداشت مسلمانان قرار گرفته است. امام رضا (علیه السلام) در این روایت به پسر شبیب توصیه میکنند که اگر میخواهی به چیزی بگریی، تنها برای امام حسین (علیه السلام) گریه کن.
۹. امام باقر علیه السلام فرمودند: هیچ مردی نیست که ما را یاد کند و یا از ما نزد او یاد شود، و از چشم او اشکی هر چند به مقدار بال پشه ای خارج شود مگر آنکه خداوند در ازای آن در بهشت برای او خانه ای میسازد و آن اشک را چون حجابی میان او و آتش دوزخ قرار میدهد.
المناقب لابن شهر آشوب، ج ۴، ص ۱۹۷ ؛ عنه بحار الأنوار، ج ۳۶، ص۳۹۱.
این روایت بر اهمیت و ارزش ذکر و یاد اهل بیت (علیهم السلام) و پاداش آن در آخرت تأکید دارد. چنین کرامت و پاداشی نشان از جایگاه والای آنان در نزد خداوند است.
۱۰. امام صادق علیه السلام فرمودند: هرکس ما را یاد کند و یا از ما نزد او یاد شود و اشک او اگرچه به اندازه بال پشه ای خارج گردد خداوند گناهان او را می آمرزد هر چند به اندازه کف روی دریا باشد.
تفسیر القمی، ج ۲، ص ۲۹۲ ؛ عنه بحار الأنوار، ج۴۴، ص۲۷۸
۱. هر کس نام و یاد اهل بیت (علیهم السلام) را بر زبان آورد یا از آنان نزد او یاد شود، خداوند گناهان او را می آمرزد.
۲. این بخشش الهی حتی اگر گناهان شخص به اندازه کف دریا باشد، باز هم رخ می دهد.
۳. شرط این بخشش، تنها اشک چشم به اندازه بال پشه ای است که از چشم شخص خارج شود. پس اندک محبت و ذکر اهل بیت (علیهم السلام) نیز مورد قبول خداوند است.
۱۱ . امام صادق علیه السلام به ابوهارون مکفوف فرمودند: ای ابوهارون… کسی که از امام حسین علیه السلام نزد او یاد شود و از چشم او به مقدار بال مگسی اشک بیرون بیاید ثواب و پاداش او با خداوند عز وجل است و خدا به کمتر از بهشت برای این شخص راضی نخواهد شد.
ثواب الأعمال، ص ۸۳؛ عنه بحار الأنوار، ج ۴۴، ص۲۸۸
امام صادق (علیه السلام) به ابوهارون مکفوف (نابینا) می فرماید: کسی که نام و یاد امام حسین (علیه السلام) نزد او مطرح شود و به همین سبب، اشکی هرچند به اندازه بال مگسی از چشمش جاری شود. پاداش و ثواب چنین فردی نزد خداوند است و خداوند متعال به کمتر از بهشت برای او راضی نخواهد شد.
۱۲. امام صادق علیه السلام فرمودند: بی تردید گریه و بی تابی کردن در هیچ موضوعی از بنده خدا پسندیده ،نیست مگر گریه کردن بر امام حسین علیه السلام که اجر و پاداش دارد .
کامل الزیارات، ص ۱۰۰ ؛ عنه بحار الأنوار، ج ۴۴، ص۲۹۱
این حدیث ارزش و فضیلت گریه بر مصیبت های امام حسین (علیه السلام) را بیان می کند و آن را برتر از هر گونه گریه و بی تابی دیگری می داند.
عزاداری و گریه بر مصائب امام حسین علیه السلام از جایگاه و ارزش معنوی بسیار والایی برخوردار است و مورد تأکید و سفارش شدید ائمه معصومین علیه السلام قرار گرفته است.
امام حسین علیه السلام به عنوان “شهید اشکها” معرفی شدهاند، به این معنا که شهادت و مظلومیت ایشان موجب اشک و عزاداری مؤمنان است.
امام حسین علیه السلام “سبب اشک هر مؤمنی” هستند و هر مؤمنی که ایشان را یاد میکند، خود گریان میشود.
هر غمگین و اندوهناکی که به زیارت امام حسین علیه السلام مشرف میشود، با سرور و خوشحالی نزد اهل و عیالش بازگردد.
در مجموع، این روایات نشان میدهند که عزاداری و گریه بر مصائب اهل بیت علیهم السلام و به ویژه امام حسین علیه السلام از ارزش والا و جایگاه بسیار رفیعی در نزد خداوند و ائمه معصومین علیهم السلام برخوردار است.
اندیشه معاصر
پایان/*
اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.
