بازگشت مهران مدیری به تلویزیون با سریال «مرد سه هزار چهره» بار دیگر نام این کارگردان و بازیگر شناخته شده را به صدر بحث های رسانه ای آورده است؛ اما این بار نه به خاطر خلق یک کمدی ماندگار، بلکه به دلیل انتقادهایی که به تکرار شوخی ها، ضعف فی...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر؛ مخاطبان تلویزیون بویژه شبکه سه سیما سالهاست با « مهران مدیری » آشنا هستند، بازیگر و کارگردانی که بواسطه ساخت سریال‌های نودشبی چون« پاورچین»،« نقطه چین »،«شب های برره» و …. مهمان خانه آنها بوده است. مدیری اما در دهه ۹۰ روند روبه افولی را تجربه کرد از « درحاشیه » گرفته تا سریال های نمایش خانگی چون« هیولا»،« دراکولا » و ….. دهه ۱۴۰۰ هم برای ای فیلمساز با چالش‌های مختلفی چه در عرصه کاری و چه سیاسی همراه بود. بدنبال جنبش منحوس « زن، زندگی، آزادی » مدیری همان ابتدا با پخش فیلمی از خود در فضای مجازی اعلام کرد که حاضر نیست یک فریم دیگر از آثار او از صداوسیما پخش شود.
بعد از این جریانات از آنجا که مسئولان فرهنگی و حتی قضایی کشور مماشات بی منطقی را درمورد سلبریتی های حامی اغتشاشات پیش گرفتند، مدیری هم بدون عذرخواهی از اظهارات مغرضانه خود که همانا مصداق آب به آسیاب دشمن ریختن بود، به عرصه فعالیت بازگشت. او ابتدا در سینما فیلم ” ساعت ۶ صبح” را ساخت که شکست دیگری در کارنامه او بود، و در ادامه با ساخت رئالیتی شوی ” اسکار” به شبکه نمایش خانگی رفت. «اسکار» در مقایسه با رئالیتی‌شو‌های دیگر نمایش خانگی حرفی برای گفتن نداشت. بعد از این تجربه ناموفق هم مدیری که انگار خود را موظف به ساخت برنامه به هرقیمتی می‌داند مسابقه ” گل یا پوچ” را روانه شبکه نمایش خانگی کرد که از لحاظ ساختار ضعیف بود. مدیری که گویی بازهم در ساخت آثار ناموفق و شکست خورده هنوز خسته نشده بود، با سریال” قهوه پدری” در شبکه نمایش خانگی بار دیگر شانس خود را امتحان کرد و بازهم ناکام ماند. بعد از آن درحالیکه مسئولان رسانه ملی چشم خود را هم بر اظهارات مغرضانه او و هم عملکرد مفتضحانه او در یک دهه اخیر بسته بودند سال گذشته با سریال” شش ماهه” روی آنتن آمد تا نشان دهد هرچقدر بیشتر به لگدپرانی به ارزشهای جامعه و لجن پراکنی مشغول باشی بیشتر مورد عنایت قرار میگیری.
مخاطبان اثار تلویزیونی مدیری اما این بار عملا با سریالی روبرو شدند که پر شده از یک سری شوخی‌های تکراری و نخ نما و حتی توسل به شوخی‌های صریح سیاسی، اجتماعی و فرهنگی که نه تنها به جذابیت سریال اضافه نکرد بلکه در فضای مجازی صدای انتقاد بسیاری از کاربران را نیز درآورد؛ مبنی بر اینکه مسئله مرگ و مردن جای خنده و شوخی نیست، موضوعی که در این سریال به بدترین شکل ممکن به آن اشاره شد و بجای تلنگر زدن به شخصیت‌ها از خود شاهین گرفته تا اطرافیانش سبب شده آنها به رفتارهای زشت و ناپسند چون دروغ گویی و کلک زدن روی بیاورند.این سریال نه‌تنها حرفی تازه در ساختار و محتوا نداشت که برای سرپا ماندن به استفاده از دم‌دست‌ترین شکل‌های هنری و همچنین لودگی، تمسخر و هجو در روابط و مناسبات خانوادگی و اجتماعی روی آورد. گرچه به نظر می‌رسید مدیری با ساخت این سریال مصخک، آخرین تیر خلاص را بر کارنامه ناموفق خود شلیک کرده است اما در کمال تعجب سریال جدید او یعنی« مرد سه هزار چهره» چند ماهی است روی آنتن شبکه سه رفته است و مخاطبان را با این سوال جدی روبه رو کرده است که اگر مدیری بعدها فهمیده بخشی از فضایی که براساس آن موضع گرفته بود، حاصل روایت‌های تقطیع‌شده، اغراق‌آمیز و جهت‌دار رسانه‌های مخالف بوده؛ چرا صریح درباره آن حرف نزده است؟ و اگر هم همچنان به حرف‌های آن روزش باور دارد، لازم است توضیح دهد چه چیزی تغییر کرده که امروز همکاری دوباره با صداوسیما برایش امکان‌پذیر شده است؟
از این بحث‌ها که بگذریم « مرد سه هزار چهره» به هیچ عنوان نمی‌تواند خاطرات شیرین دو فصل قبلی خود را برای مخاطب تداعی نماید. این بازگشت، حدود هجده سال بعد از پایان «مرد دوهزار چهره»، با نویسندگانی تازه (امین انتظاری، احمدرضا کاظمی و محمدامین فرشاد) و در قالب یک مجموعه‌ی پانزده‌قسمتی رقم خورده است. فصل اول « مرد هزار چهره» که در دهه ۸۰ پخش شد،با رویکردی روان‌شناختی و جامعه‌شناسانه، به پدیده‌هایی پرداخت که جامعه را درگیر خود کرده بود. مسعود شصتچی، نماینده‌ای از نوع شخصیتی بود که از همه نظر از اجتماع دور مانده و همین ارتباط کم با جامعه او را در برابر موقعیت‌های مختلف اجتماعی آسیب‌پذیر کرده بود. او اگرچه شخص قانون‌پذیری بود اما وقتی وارد موقعیت‌های اجتماعی می‌شد نمی‌توانست انتظارات دیگران را با سیستم اخلاقی خود مطابقت دهد و اولویت را در تمایلات و احساسات فرد مقابل خود می‌دید و به همین دلیل قدرت نه گفتن نداشت. این ضعف شخصیتی را که برآمده از کمبود اعتمادبه‌نفس در اوست می‌توان به شرایط خانوادگی و به‌ویژه مادر او نیز ارتباط داد. مادری که مدام منتظر است که پسرش در دردسری بیفتد، به او مشکوک است و یک‌سره به‌خاطر اتفاقی خیالی مثل معتادشدن یا خلاف‌کردن پسرش گریه می‌کند.
حالا و در فصل سوم این مجموعه، بزرگ‌ترین ایرادی که به چشم می‌خورد، عدم تحول شخصیت مسعود شصتچی است. داستان به ما می‌گوید هجده سال گذشته و مسعود دوران تبعید را پشت سر گذاشته اما عملا پایان فصل دوم که با تبعید مسعود به برره تمام شده بود، بدون هیچ توضیحی نادیده گرفته می‌شود؛ انگار آن پایان‌بندی هرگز وجود نداشته است. مسعود شغلش همچنان کارمند بایگانی است، ازدواج کرده و حالا در آستانه‌ی میان‌سالی است. اما در عمل، همان آدم ساده‌لوح، دستپاچه و بداقبال هجده سال پیش، بی‌کم‌وکاست روی صحنه ظاهر می‌شود؛ همان لحن حرف زدن، همان زبان بدن، همان «بفرمایید»های تکراری، همان توضیح‌دادن‌های اضافه و بی‌پایان، حتی همان برخورد با دیوار و شیءهای اطرافش و اینبار بطور عجیبی نامزد او مهرو نیز چنین شخصیتی دارد. سریال« مرد سه‌هزار چهره» نه از نظر فرم و نه از نظر فیلمنامه نمی‌تواند برای مخاطب امروزی جذابیت زیادی داشته باشد. هنگام تماشای این سریال بیننده حس می‌کند که فیلمساز از دنیای سینمایی جدید بی‌اطلاع است و گمان می‌برد که مخاطب‌اش مخاطب ۲۰ سال پیش است. تکرار شوخی با بروکراسی و ماجرای پیچیدگی‌های گرفتن وام و راه‌کارهای ساختارشکنانه یا عجیب شصتچی، پرداختن به مسأله مواد مخدر ، بدون افزودن لایه‌های جدید عاطفی یا طنز موقعیت، اثر را به یک آیتم نمایشی طولانی تبدیل می‌کند.
به بیان دیگر سازندگان فصل سوم فراموش کرده‌اند در این سال‌ها موضوعات اجتماعی و تجربه روزمره مردم تغییر کرده است. مخاطب با مسائل تازه‌ای در محیط کار، روابط خانوادگی، فضای مجازی و زندگی شهری روبه‌روست و انتظار دارد کمدی نیز بخشی از این تجربه را بازتاب دهد.مسئله «مرد سه‌هزارچهره» شوخی نیست. مسئله این است که بسیاری از شوخی‌ها و طنزهای موقعیت پیش از آنکه به نقطه اوج برسند، برای مخاطب امروز قابل پیش‌بینی شده‌اند.حتی قسمت‌هایی که به مذاکرات سیاسی و روابط دیپلماسی و ژن خوب و آقازادگی نیز اشاره دارد نتوانسته با خلاقیت جلو برود و کنایه‌ها در سطح باقی می‌مانند. مهمترین علت این ضعف‌ها قطعا به ناتوانی تیم نویسندگان سریال در قیاس با نویسندگان خلاقی چون مهراب و پیمان قاسمخانی و خشایار الوند برمی‌گردد. مدیری در این سال‌ها ثابت کرده وقتی متن قوی و شخصیت‌پردازی درست باشد ، می‌تواند اثری بسازد که سال‌ها بعد هم درباره‌اش حرف زده شود؛ اما وقتی آن پشتوانه کم‌رنگ شود، مشخص می‌شود تنها نام مهران مدیری به تنهایی تضمین‌کننده‌ی یک کمدی خوب نیست. در واقع شخصیت محبوب، بدون داستان مناسب نمی‌تواند به‌تنهایی بار یک مجموعه را به دوش بکشد. اگر سوءتفاهم‌ها پیچیده‌تر نشوند، روابط شخصیت‌ها تغییر نکنند و موقعیت‌های تازه‌ای شکل نگیرند، دستپاچگی شصتچی به‌تدریج قابل پیش‌بینی می‌شود و همین امر مخاطب را پس می‌زند.
از سوی دیگر نکته تأمل برانگیزی که در آثار مدیری و از جمله فصل اول و دوم و سوم « مرد هزار چهره» به وضوح دیده می‌شود اینست که شخصیت‌ها مدام گرفتار می‌شوند، می‌ترسند، طمع می‌کنند، تحقیر می‌شوند و دنبال راه نجات می‌گردند؛ اما دعا، شکر، توکل و رازونیاز هیچ کجای زندگی آنها نیست. درست است این سریال‌ها در قالب طنز و کمدی هستند اما طنز نیز از زندگی آدم‌ها می‌آید و دین هم بخشی از همین زندگی است. کسی که در خانه شوخی می‌کند، در اداره گرفتار می‌شود و با خانواده‌اش اختلاف دارد، می‌تواند نماز هم بخواند، وقتی گشایشی پیش می‌آید شکر کند و در تنهایی با خدا حرف بزند.
در پایان باید گفت مشخص نیست چرا مسولان رسانه ملی همچنان اصرار دارند از مهره هایی که تاریخ انقضایشان به سر آمده و دیگر توانایی تولید آثار خوب و قوی را ندارند و اعتقاداتشان نیز هیچ سنخیتی با نظام و انقلاب ندارد، همچنان استفاده نمایند.
پایان/*
اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.
نویسنده : نفیسه ترابنده
