آیا مصرف قهوه برای بیماران قلبی مفید است؟ دکتر جواد کجوری درباره ارتباط مصرف روزانه ۳ تا ۴ فنجان قهوه با سلامت قلب، خطر سکته مغزی، چربی خون و نامنظمی ضربان قلب توضیح داده است. اندیشه مُعاصِر جزئیات فواید و نکات احتیاطی مصرف قهوه را بررسی ...
دکتر جواد کجوری، متخصص قلب و عروق، با اشاره به تغییر نگاه علمی به مصرف قهوه اظهار کرده است که این نوشیدنی برخلاف برخی نگرانی‌های گذشته، لزوماً برای بیماران قلبی مضر نیست و در بعضی مطالعات با فوایدی برای سلامت عمومی و قلب و عروق ارتباط داشته است.
در سال‌های گذشته، به دلیل وجود کافئین و احتمال افزایش موقت ضربان قلب یا فشار خون، به برخی افراد توصیه می‌شد مصرف قهوه را محدود کنند. با این حال، شواهد علمی جدیدتر نشان می‌دهد که تأثیر قهوه به شرایط فرد و مقدار مصرف بستگی دارد و نمی‌توان برای همه بیماران قلبی یک توصیه یکسان ارائه کرد.
بسیاری از افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی ممکن است بتوانند قهوه را در حد متعادل مصرف کنند؛ اما کسانی که تپش قلب قابل توجه، اختلالات خاص ریتم قلب، فشار خون کنترل‌نشده یا حساسیت شدید به کافئین دارند، بهتر است درباره مقدار مناسب مصرف با پزشک خود مشورت کنند.
نکته مهم این است که قهوه نباید به‌عنوان درمان بیماری قلبی یا جایگزین داروهای تجویزشده در نظر گرفته شود. فواید احتمالی این نوشیدنی نیز به معنای بی‌خطر بودن مصرف نامحدود آن نیست.
بر اساس اظهارات دکتر کجوری، برخی پژوهش‌ها مصرف منظم قهوه را با کاهش خطر بعضی بیماری‌های قلبی و عروقی و کاهش مرگ‌ومیر عمومی مرتبط دانسته‌اند. با این حال، این نتایج عمدتاً بیانگر ارتباط مشاهده‌شده در مطالعات هستند و به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که قهوه علت مستقیم کاهش خطر بیماری‌هاست.
برخی مطالعات جمعیتی، میان مصرف متعادل قهوه و کاهش خطر سکته مغزی ارتباط مشاهده کرده‌اند. با این وجود، عواملی مانند رژیم غذایی، فعالیت بدنی، وضعیت فشار خون و سایر ویژگی‌های سبک زندگی نیز می‌توانند بر نتایج اثر بگذارند.
بنابراین، مصرف قهوه نباید جایگزین اقداماتی مانند کنترل فشار خون، ترک دخانیات، فعالیت بدنی و پیگیری پزشکی برای پیشگیری از سکته مغزی شود.
عروق کرونر خون مورد نیاز عضله قلب را تأمین می‌کنند و اختلال در آنها می‌تواند زمینه‌ساز بیماری عروق قلب شود. برخی پژوهش‌ها ارتباط مصرف متعادل قهوه با پیامدهای مطلوب قلبی و عروقی را بررسی کرده‌اند؛ با این حال، نمی‌توان نتیجه گرفت که نوشیدن قهوه از تنگی عروق کرونر جلوگیری می‌کند یا بیماری موجود را درمان می‌کند.
افراد مبتلا به بیماری عروق کرونر باید همچنان توصیه‌های پزشک، برنامه دارویی و اصول تغذیه مناسب را رعایت کنند.
درباره ارتباط قهوه با اختلالات ریتم قلب، از جمله فیبریلاسیون دهلیزی، پژوهش‌های متعددی انجام شده است. بعضی مطالعات نشان داده‌اند که مصرف معمول قهوه لزوماً با افزایش خطر این اختلال همراه نیست و در برخی پژوهش‌ها ارتباط‌هایی با کاهش خطر گزارش شده است.
با این حال، واکنش افراد به کافئین متفاوت است. در برخی افراد، حتی مقدار نسبتاً کمی قهوه می‌تواند باعث تپش قلب، احساس اضطراب یا تشدید علائم شود. بنابراین، افراد دارای سابقه اختلال ریتم قلب باید به واکنش بدن خود توجه کنند و در صورت بروز علائم، درباره ادامه مصرف با پزشک مشورت کنند.
تأثیر قهوه بر فشار خون پیچیده است. کافئین ممکن است در برخی افراد، به‌ویژه کسانی که به مصرف آن عادت ندارند، باعث افزایش موقت فشار خون شود. از طرف دیگر، برخی مطالعات درباره مصرف منظم قهوه و پیامدهای بلندمدت سلامت نتایج متفاوتی گزارش کرده‌اند.
به همین دلیل، نمی‌توان قهوه را راهکار درمان فشار خون بالا دانست. افرادی که فشار خون دارند باید آن را به‌طور منظم اندازه‌گیری کنند و در صورت مصرف قهوه، تأثیر آن بر وضعیت خود را زیر نظر داشته باشند.
اگر پس از نوشیدن قهوه با افزایش محسوس فشار خون، تپش قلب یا ناراحتی روبه‌رو می‌شوید، بهتر است مقدار مصرف را بررسی کنید و درباره محدودیت مناسب با پزشک مشورت کنید. قطع یا تغییر داروهای فشار خون نیز نباید بدون نظر پزشک انجام شود.
با وجود فواید احتمالی، مصرف قهوه برای همه افراد و در هر مقداری مناسب نیست. دکتر کجوری به احتمال افزایش چربی خون و بروز ضربان‌های نابجای قلب در برخی شرایط اشاره کرده و استفاده از قهوه فیلترشده را توصیه کرده است.
یکی از نکات مهم، تفاوت روش‌های تهیه قهوه است. برخی ترکیبات موجود در قهوه، به‌ویژه دی‌ترپن‌هایی مانند کافستول، می‌توانند بر سطح کلسترول خون اثر بگذارند. روش‌های کاغذی فیلترکردن قهوه بخش قابل توجهی از این ترکیبات را جدا می‌کنند؛ به همین دلیل، قهوه فیلترشده ممکن است برای افرادی که نگران کلسترول خون هستند، انتخاب مناسب‌تری باشد.
از سوی دیگر، کافئین می‌تواند در افراد حساس موجب تپش قلب یا احساس ضربان‌های نامنظم شود. اگر این علائم پس از مصرف قهوه تکرار می‌شوند، کاهش مصرف یا پرهیز از کافئین و ارزیابی پزشکی اهمیت دارد.
روش تهیه قهوه می‌تواند بر ترکیبات نهایی نوشیدنی اثر بگذارد. در قهوه‌ای که با فیلتر کاغذی تهیه می‌شود، بخشی از مواد روغنی حاوی ترکیبات مؤثر بر کلسترول جدا می‌شوند. در مقابل، برخی روش‌های تهیه قهوه بدون فیلتر کاغذی ممکن است مقدار بیشتری از این مواد را در نوشیدنی باقی بگذارند.
به همین دلیل، افرادی که کلسترول خون بالایی دارند یا نگران سلامت عروق هستند، می‌توانند درباره انتخاب قهوه فیلترشده با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنند.
البته فیلترکردن قهوه به این معنا نیست که هر مقدار از آن برای همه افراد بی‌خطر است. مقدار کافئین، اندازه فنجان، زمان مصرف و شرایط سلامت فرد همچنان اهمیت دارند.
واکنش بدن به قهوه و کافئین در افراد مختلف یکسان نیست. برخی افراد چند فنجان قهوه را بدون مشکل مصرف می‌کنند، اما گروهی دیگر با مقدار کمتر نیز دچار علائم می‌شوند.
افرادی که بهتر است درباره میزان مصرف قهوه دقت بیشتری داشته باشند عبارت‌اند از:
در صورت بروز درد قفسه سینه، تنگی نفس، غش یا تپش قلب شدید و مداوم، نباید علائم را صرفاً به مصرف قهوه نسبت داد و باید فوراً ارزیابی پزشکی انجام شود.
در اظهارات نقل‌شده از دکتر کجوری، مصرف روزانه ۳ تا ۴ فنجان قهوه به‌عنوان مقداری مطرح شده که در برخی مطالعات با پیامدهای مطلوب سلامت همراه بوده است. با این حال، تعداد فنجان‌ها به‌تنهایی معیار دقیقی برای تعیین مقدار کافئین نیست؛ زیرا حجم فنجان، نوع دانه و روش تهیه می‌توانند میزان کافئین را به‌طور قابل توجهی تغییر دهند.
برای بسیاری از بزرگسالان سالم، مصرف مجموع کافئین تا حدود ۴۰۰ میلی‌گرم در روز معمولاً در محدوده‌ای قرار می‌گیرد که برای بیشتر افراد با خطر قابل توجهی همراه نیست؛ اما این مقدار برای همه مناسب نیست و افراد دارای بیماری زمینه‌ای، حساسیت به کافئین یا شرایط خاص ممکن است به مقدار کمتری نیاز داشته باشند.
همچنین بهتر است قهوه در ساعات پایانی روز مصرف نشود، اگر باعث اختلال خواب می‌شود. خواب کافی خود یکی از عوامل مهم حفظ سلامت قلب و کنترل فشار خون است.
بر اساس اظهارات دکتر جواد کجوری و برخی شواهد پژوهشی، مصرف متعادل قهوه در بسیاری از افراد، از جمله برخی بیماران قلبی، لزوماً مضر نیست و ممکن است با پیامدهای مطلوب سلامت همراه باشد. با این حال، میزان اثرگذاری به شرایط فرد، مقدار کافئین و روش تهیه قهوه بستگی دارد.
در عین حال، قهوه می‌تواند در برخی افراد باعث افزایش موقت فشار خون، تپش قلب یا اختلال خواب شود و بعضی انواع آن نیز ممکن است بر سطح کلسترول اثر بگذارند. انتخاب قهوه فیلترشده و پرهیز از مصرف بیش از اندازه می‌تواند برای برخی افراد مفید باشد، اما جایگزین درمان پزشکی نیست.
اندیشه//معاصر نوشت: بیماران قلبی پیش از ایجاد تغییر عمده در مصرف قهوه باید شرایط خود را در نظر بگیرند و در صورت داشتن علائم یا بیماری زمینه‌ای، از پزشک راهنمایی بگیرند. قهوه می‌تواند بخشی از الگوی زندگی سالم باشد، اما هیچ نوشیدنی به‌تنهایی جایگزین کنترل فشار خون، تغذیه مناسب، فعالیت بدنی و درمان تجویزشده نمی‌شود.
منبع: دانشکده پزشکی شیراز
