زندگی و سیمای امام جواد علیه السلام / به مناسبت تولد امام جواد علیه السلام

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر، فرازهایى از زیارت حضرت امام محمد تقى علیه السلام ر در ادامه مشاهده کنید:

فرازهایى از زیارت حضرت امام جواد

السلام علیک یا ابا جعفر محمد بن على البر التقى الامام الوفى
سلام بر تو اى ابا جعفر اى محمد ابن على که نیکوکار، پرهیزکار و پیشواى وفادارى
السلام علیک ایها الآیه العظمى السلام علیک ایها الحجه الکبرى
سلام بر تو آیت الله اعظم سلام بر تو اى حجت بزرگ خدا بر خلق
السلام علیک ایها المطهر من الزلات السلام علیک ایها المنزه عن المعضلات
سلام بر تو اى پاک از هر لغزش و گناه ، سلام بر تو اى منزه و مبرا از هر خشونت و سخت گیرى
السلام علیک ایها العلى عن نقص الاوصاف السلام علیک ایها الرضى عند الاشراف
سلام بر تو اى برتر از هر نقصان در اوصاف (کسى که تمام صفاتت کامل و بى نقص است ) سلام بر تو اى محبوب و پسندیده نزد بزرگواران عالم (انبیاء و اولیاء حق )
السلام علیک یا عمودالدین اشهد انک ولى الله و حجه فى ارضه و انک جنب الله
سلام بر تو اى ستون و نگهبان بناى دین اسلام شهادت مى دهم که هر آینه تو ولى (ناصر و حجت خاص ) خدائى و حجت بالغه الهى بر خلق زمین و همانا تو طرفدار دین خدائى
و خیره الله و مستودع علم الله و علم الانبیاء و رکن الایمان و ترجمان القرآن
و برگزیده خلق خدائى و محل ودیعه اسرار علم خدا و علوم پیامبران خدائى و اصل و رکن اصیل ایمان و مفسر آیات قرآنى
و اشهد ان من اتبعک على الحق و الهدى و ان من انکرک و نصب لک العداوه على الضلاله و الردى ابرء الى الله و الیک منهم فى الدنیا و الاخره
و من گواهى مى دهم که هر کس پیرو تو باشد به راه حق و هدایت است و هر کس (ولایت و امامت ) ترا انکار کند و با تو دشمنى کند در راه ضلالت ، پستى و جهالت است و من نزد خدا و تو از دشمنانت در دنیا و آخرت بیزارى مى جویم .
والسلام علیک ما بقیت و بقى الیل والنهار (۱)
و تا من هستم و شب و روز باقى است سلام بر تو باد.

ولادت امام جواد علیه السلام

سحرگاه ۱۳ رجب ۱۴۱۸، ه‍ ق همزمان با ۲۳/۸/۷۶ سالروز ولادت با سعادت مولود کعبه ، آیت بزرگ خدا، معجزه خلقت ، امام عدالت یگانه شخصیت شایسته بر نخستین تاج ولایت حضرت على بن ابیطالب علیه السلام توفیق الهى شامل گشت تا به فاصله هشت روز از اتمام کتاب شریف ((منم فاطمه )) نگارش کتابى دیگر راجع به یازدهمین معصوم و نهمین پیشواى امت اسلام ، عیساى اهل بیت ، دردانه یکدانه تربیت یافته در دامن پر مهر و ولاى على بن موسى الرضا حضرت امام تقى الجواد علیهماالسلام را شروع نمایم . این تقارن پر خیر و برکت را به فال نیک گرفته از روح بلند خانه زاد خدا و شهید معصوم محراب ، ساقى کوثر على علیه السلام مدد مى جویم که مجموعه اى مفید از زندگانى کوتاه ولکن سرچشمه حیات و افتخار امام نهم به محضر شیفتگان ولایت تقدیم نمایم .

و اینک از باب تیمن چند سطرى در وصف پایان ناپذیر امتداد بعثت و وصى نبى ، کعبه دار عشق مولانا على تقدیم مى شود:

اى امام صالحین و متقین

شاه مردان یا امیرالمؤمنین

مرحبا اى صفدر بدر و حنین

بهترین سرمشق عباس و حسین

ناله ات لرزانده چاه و ماه را

تربیت کردى تو ثارالله را

اى على تنهاترین مرد زمین

حافظ قرآن و پشتیبان دین

یا على نروى به چشمانم بزند

ذوالفقار عشق برجانم بزن

لرزه افکندى به پشت دشمنان

خاصه در صفین و جنگ نهروان

خصم تو بودند قوم ظالمین

ناکثین و قاسطین و مارقین

آه مولا اى زلال عاطفه

عروه الوثقاى صدها طایفه

این جهان مدهوش عشق حیدر است

مرتضى ساقى حوض کوثر است

امید که آن امام اولین و آخرین ، امیر بیان و مقتداى آزادمردان عنایتى فرماید و مخلصانه مطالبى درخور تاءمل و تمسک از حالات ، بیانات معجزات و بویژه احتجاجات و زندگى سیاسى امام جواد را جهت آشنایى بیش از پیش ‍ نسل جوان با این جوانترین شهید گلستان امامت تقدیم و به زیور قبول آزین گردد انشاءالله .

اى دوست به درگهت مراد آوردم

از دست ستمها به تو داد آوردم

نام تو جواد است و خداى تو جواد

امید به لطف دو جواد آوردم

مشخصات فردى امام جواد

وارث امامت :
امام هشتم شیعیان جهان حضرت على بن موسى الرضا علیه السلام چهل و ششمین بهار عمر شریف خویش را پشت سر گذاشته بود لیکن هنوز جهان به نور جمال نهمین ستاره تابناک آسمان ولایت و امامت منور نشده بود .
و این موضوع باعث تشویش خاطر و نگرانى شیعیان شیفته ولایت از یک طرف و گستاخى معاندان امامت از سوى دیگر شده بود که در طلیعه سخن از هر کدام نمونه اى ذکر مى شود.
از کلثم بن عمرن روایت شده است که گفت من به حضرت رضا علیه السلام عرض کردم : شما که فرزند دوست دارى پس دعا کن تا خدا پسرى به تو مرحمت فرماید.
حضرت رضا علیه السلام فرمود: فقط یک پسر به من نصیب مى شود که او وارث امامت من خواهد بود(۴).
حسن بن بشار واسطى گوید: حسن بن قیام صیرفى از من خواست که از امام رضا علیه السلام براى او اجازه شرفیابى بگیرم و من اجازه گرفتم ، وقتى به محضر امام رسید گفت : آیا تو امام هستى ؟
امام رضا علیه السلام فرمودند: بله
گفت : همانا من شهادت میدهم که تو امام نیستى .
امام به او فرمودند: تو از کجا مى دانى که من امام نیستم ؟!
گفت : من از امام صادق نقل مى کنم که ایشان فرمودند: امام عقیم نمى شود و تو به این سن رسیده اى و پسر ندارى .
امام رضا علیه السلام سرش را به سوى آسمان بلند کرد و فرمود: خدایا من ترا شاهد مى گیرم که چندى نمى گذرد مگر اینکه به من فرزندى روزى فرمایى که زمین را از عدل و داد پر مى کند همانطورى که از ظلم و ستم پر شده .
حسین بن بشار گوید: ما وقت را محاسبه کردیم فاصله این ماجرا و تولد امام نهم علیه السلام ماههاى باردارى بود.

ولادت :

حکیمه خاتون دختر حضرت موسى بن جعفر علیه السلام روایت مى کند که : یک روز برادرم حضرت رضا علیه السلام مرا خواست و فرمود: امشب فرزند مبارک خیزران متولد مى شود و لازم است که تو در زمان ولادت حاضر باشى .
من در حضور حضرت رضا علیه السلام ماندم زمانیکه شب فرا رسید آن بزرگوار مرا با خیزران و زنان قابله وارد اطاق و خود آن حضرت پس از آن که چراغى براى ما روشن کرد از اطاق خارج شد و در را به روى ما بست .
زمانى که درد زایمان بر سبیکه مادر آن حضرت عارض شد و ما او را در میان طشت جاى دادیم ، چراغ خاموش شد و خاموشى آن باعث اندوه ما گردید.
در همین زمان بود که نهمین خورشید امامت طلوع کرد و در میان طشت جاى گرفت پرده نازکى که مثل جامه بود آن بزرگوار را فراگرفته بود، نورى از جمال حضرت جواد ساطع شد که همه اطاق روشن گردید و ما از چراغ بى نیاز شدیم .
من حضرت امام محمد تقى علیه السلام را در بر گرفته و در دامنم جاى دادم و آن پرده نازکى که آن عزیز را احاطه کرده بود از صورت مبارک ایشان دور کردم ، در این زمان حضرت على بن موسى الرضا علیه السلام وارد اطاق گردید و بعد از آنکه امام محمد تقى علیه السلام را در میان لباسهاى پاک پیچیده بودیم از ما گرفت و آن برگزیده خدا را در میان گهواره گذاشت و آن را به من سپرد و فرمود: از این گهواره جدا مشو.
وقتى روز سوم ولادت آن حضرت فرا رسید چشمان مبارک خود را به سوى آسمان گشود و پس از آنکه به طرف راست و چپ خود نگاه کرد فرمود:
اشهد ان لااله الالله و ان محمدا رسول الله صلى الله علیه و آله من همینکه این اعجاز از حضرت جواد علیه السلام مشاهده کردم به حضور امام رضا علیه السلام شتافته جریان را به عرض ایشان رساندم حضرت در جواب من فرمود: آن معجزاتى که بعد از این از امام جواد علیه السلام خواهى دید بیش از این است که فعلا دیدى .

مسعودى درباره این موضوع از حکیمه خواهر امام رضا علیه السلام چنین نقل مى کند:
حکیمه مى گوید: زمانیکه مادر ابى جعفر علیه السلام حامله شد به امام رضا علیه السلام نوشتم جاریه تو سبیکه حامله شده پس امام – در جوابم – نوشت او ساعت فلان از روز فلان از ماه فلان حامله شده پس زمانى که او وضع حمل مى کند هفت روز ملازمش باشد. زمانیکه مادرش او را به دنیا آورد به زمین افتاد و گفت : اشهد ان لااله الالله و ان محمدا رسول الله صلى الله علیه و آله .
و در روز سوم عطسه کرد و فرمود: الحمدلله صلى الله على محمد و على الائمه الراشدین .
((حالات امام رضا علیه السلام پس از ولادت امام نهم ))
وقتیکه حضرت جواد علیه السلام متولد شد امام رضا علیه السلام در تمام شب بالاى گهواره اش با آن حضرت گفتگو مى کرد و آن برگزیده خدا را نوازش مى فرمود.
پس از این که چند شب متوالى امام این عمل را انجام میداد کلثم بن عمران گوید به امام عرض کردم : فدایت شوم براى مردم قبل از ما نیز فرزندانى متولد مى شد آیا همه مردم فرزندان خود را اینطور عادت میدادند؟
امام در جوابم فرمود:
واى بر تو، این عمل عادت دادن نیست ، بلکه من علم و دانش به فرزند خودم مى آموزم .
در آن شبى که حضرت امام محمد تقى علیه السلام متولد شد. حضرت على بن موسى الرضا علیه السلام به یاران خود فرمود:
امشب پسرى شبیه حضرت موسى بن عمران که دریاها را شکافت براى من متولد شده ، آن بانویى که یک چنین پسرى را زائیده پاک و پاکیزه است ، آنگاه فرمود: پدر و مادرم فداى آن شهیدى (یعنى امام جواد علیه السلام ) که اهل آسمان براى او گریه مى کنند آن بزرگوار، شهید غیظ و غضب خواهد شد. خدا به قاتل آن حضرت غضب مى کند. قاتل آن برگزیده خدا، در دنیا چندان نمى ماند، خداوند او را به سرعت دچار عذاب دردناک خویش ‍ خواهد کرد.
و در نقلى دیگر چنین آمده :
خدا به من فرزندى بخشید که شبیه است به موسى و مانند عیسى بن مریم است ، یزدان مادر او را پاک آفرید آنگاه فرمود این فرزند من به جور و ستم کشته خواهد شد.
قاتل و جفا کننده اش بعد از شهادت فرزندم از زندگانى بهره اى نخواهد برد و به زودى گرفتار مى شود.

تاریخ ولادت :

راجع به روز و ماه تولد حضرت امام محمد تقى علیه السلام حداقل چهار قول هست :
۱ – مرحوم کلینى در اصول کافى و مرحوم شیخ مفید در ارشاد فقط رمضان ۱۹۵ ه‍ق را ذکر کرده اند(۹).
۲ – مرحوم فتال در روضه الواعظین و مرحوم ابن شهر آشوب در مناقب (۱۰) و مرحوم اربلى در کشف الغمه روز ولادت را ۱۹ رمضان ۱۹۵ ه‍ق ذکر کرده اند.
۳ – قولى هم وارد شده که ۱۵ رمضان ۱۹۵ ه‍ ق روز ولادت آنحضرت است .
۴ – ۱۰ رجب ۱۹۵ ه‍ ق را مرحوم احمد بن محمد عیاش را مقتصب الاثر روز ولادت امام نهم دانسته است .
از ایام هفته شب جمعه و به نقلى مضامین وارده در دعاى ناحیه مقدسه قول چهارم را تاءیید مى کند که :
اللهم انى اسئلک بالمولودین فى رجب محمد بن على الثانى وابنه على بن محمد المنتجب .

مشخصات شناسنامه ای

کنیه : ابوجعفر، ابوجعفرالثانى نیز گویند، چون ابوجعفر اول کنیه امام پنجم است و بطور خاص ابوعلى هم به امام نهم گفته مى شود(۱۱).
القاب : جواد تقى ، قانع ، مرتضى ، نجیب ، منتجب ، متقى ، زکى ، متوکل ، مرتضى ، المختار، عالم که اشهر القاب ایشان جواد و تقى است .
نام پدر: حضرت على بن موسى الرضا علیه السلام ثامن الائمه
نام مادر: سبیکه امام رضا علیه السلام ایشان را خیزران نامید
مدت عمر: مشهور ۲۵ سال و سه ماه و ۳ یا ۱۲ یا ۱۵ یا ۱۸ روز از روى تحقیق ۲۴ سال و کسرى که کسرى آن : سه ماه و ۲۴ روز، ۴ ماه و ۲۰ یا ۲۵ روز، ۲ ماه و ۱۵ یا ۱۶ یا ۱۸ یا ۲۰ روز، ۱ ماه و ۱۱ یا13 یا15 روز ۱۲، مى باشد.
مدت امامت : هفده سال که در زمان خلافت ماءمون عباسى به امامت رسید و در عصر، معتصم به شهادت رسید
اولاد: پسران : ابوالحسن امام على نقى علیه السلام – ابواحمد موسى مبرقع – حسین – عمران و دختران آن حضرت : فاطمه ، خدیجه ، ام کلثوم و حکیمه (۱۳).
و نسل آن حضرت از دو پسر: امام على نقى علیه السلام و موسى مبرقع هستند.
و شیخ مفید فرزندان ایشان را چنین معرفى مى کند:
على هادى علیه السلام موسى ، فاطمه ، امامه.

نقش خاتم

چندین نقش بر خاتم حضرت جواد علیه السلام نقل شده : ۱ – ((حسب الله حافظى )) بر نگین نقره و به قولى بر عقیق سرخ و اى براى کفایت مهمات مجرب است .
۲ – ((الشکر بدوام النعم )) یعنى سپاس خدا را بخاطر استمرار نعمتها این کلمه در نگین براى زیاد شدن نعمت و ایجاد وسعت در معیشت نفعى عظیم دارد.
۳ – ((المهیمن عضدى )) یعنى نگهبان بازوى من (قدرت من ) این نیز براى تقویت یافتن بر همه چیز نافع است .
۴ -((نعم القادر الله ))
۵ – العزه لله همانند نقش خاتم پدر بزرگوار امام رضا علیه السلام (۱۵) شاعر امام نهم علیه السلام : حماد.
و دربان ایشان : عمروبن الفرات (۱۶).
سیماى امام جوادعلیه السلام
ترکیبى در نهایت کمال نزاکت و ابروهاى کمانى پیوسته باریک و چون گل محمدى سرخ و سفید، چشم سیاه و درشت ، بینى کشیده باریک ، دندانهاى ریز سفید چون در خوشاب (درخشنده ) گوشهاى بزرگ ، انگشتان رسا و کشیده ، بین دو کتفه گشاده ، کمر باریک ، سینه و شکم هموار و مساوى یکدیگر و خطى از موهاى رعنا از میان سینه تا به نزدیک ناف کشیده ، محاسن سیاه و برهم پیچیده (فر) گردن بلند قامت متوسط مایل به بلندى ، مفاصل قوى ، در یکى از دو کتف مقدس نقش مهر امامت ظاهر و نمایان بود.

منزلت مادر امام نهم از دیدگاه سه معصوم علیهم السلام

سبیکه مادر بزرگوار حضرت جواد علیه السلام هرچند از حیث اجتماعى از طبقه اى بسیار پایین و کنیز است لیکن از رتبه والاى معنوى و طهارت روح و طینت پاک برخوردار شده تا حدى که این کنیز ام ولد از سه معصوم با مضامین والایى تاءییدیه گرفته است که به شرح ذیل به محضر شیفتگان ولایت تقدیم مى گردد:
۱ – قال رسول الله صلى الله علیه و آله بابى ابن خیره الاماءابن النوبیه الطیبه الفم المنتجبه الرحم .
پدرم فداى پسر کنیز نوبیه که دهانش خوشبو و زهدانش نجیب زاى است (۱۸)
۲ – یزید بن سلیط گوید: حضرت موسى بن جعفر علیه السلام را در راه مکه ملاقات کردم فرمود: من در این سال گرفتار مى شوم (یا از دنیا مى روم ) بعد از من امر امامت با پسرم على است . اى یزید وقتى که بعد از من او را در این محل ملاقات کردى و خواهى کرد به او مژده بده که پسرى امین ، ماءمو و مبارک برایش متولد خواهد شد او به تو خبر میدهد که تو مرا در این جا ملاقات کرده اى ، به او بگو کنیزى که آن پسر از او به دنیا خواهد آمد از بستگان ماریه قبطیه کنیز رسول خداست ((اگر توانستى سلام مرا به آن کنیز (مادر امام محمد تقى ) برسان (۱۹) و همین موضوع حکایت از رتبه والاى آن بانوى فضیلت دارد.
۳ – امام رضا علیه السلام : آن بانویى که یک چنین پسرى (امام جواد علیه السلام ) را زائیده پاک و پاکیزه است (۲۰).

نص بر امامت

ابى یحیى صنعانى گوید: خدمت امام رضا علیه السلام بودم که کودکش ابى جعفر علیه السلام را آوردند فرمود: هذاالمولود الذى لم یولد مولود اعظم منه برکه على شیعتنا منه .
این همان مولودى است که مولودى پربرکتتر از او نسبت به شیعیان ما به دنیا نیامده است (۲۱).
معمربن خلاد گوید: پس از ولادت ابى جعفر (امام جواد علیه السلام ) خدمت امام رضا علیه السلام موضوعى را بیان کردیم فرمود: شما چه احتیاجى به این مطلب دارید این ابوجعفر علیه السلام است که او را در جاى خود نشانیده و قائم مقام خود کرده ام (۲۲) و فرمود ما اهل بیت صغیرانمان از کبیرانمان موبه مو ارث مى برند(۲۳).
صفوان بن یحیى روایت مى کند به امام رضا علیه السلام عرض کردم : پیش ‍ از آنکه خداوند ابوجعفر علیه السلام را به شما عطا فرماید در جواب ما مى فرمودید: خدا به من پسرى عطا خواهد فرمود اینک که عطا فرموده و چشم ما را – به نور جمال او – روشن کرده است خداوند مرگ شما را براى ما پیش نیاورد، ولى اگر مسئله اى پیش آید که خواهد بود؟
امام به ابى جعفر علیه السلام که در مقابلش ایستاده بود اشاره کرد گفتم فدایت شوم : این سه ساله است ، فرمود: سه ساله بودن چه ضررى دارد، عیسى بن مریم در کمتر از سه سالگى حجت خدا بود(۲۴). و در جواب فردى دیگر که همین سؤ ال راپرسیده بود امام فرمود: همانا خداوند سبحان عیسى بن مریم را به رسالت شریعت تازه مبعوث کرد در حالیکه سن او کمتر از سنى که ابوجعفر علیه السلام در آن است (۲۵).

امام جواد علیه السلام در آخرین حج پدر

وقتى که ماءمون حضرت امام رضا علیه السلام را به خراسان دعوت کرد، آن حضرت قبل از حرکت به سوى خراسان سفرى به حج نمود و حضرت جواد علیه السلام را که در آن زمان شش سال داشت همراه خود برد.
امام جواد علیه السلام هنگام طواف ، احساس کرد که پدر بزرگوارش خانه خدا را آنچنان وداع مى نماید که انگار بار دیگر به زیارت آنجا باز نخواهدگشت .
این جریان سبب شد که – امام جواد با تاءثر شدید – در داخل حجر اسماعیل نشست ، وقتى امام رضا علیه السلام از اعمال فارغ شد، فردى را به دنبال فرزند دلبند خود فرستاد تا او را به حضورش بیاورند، امام جواد علیه السلام از آمدن به حضور پدر خوددارى کرد – چون یاریا رفتن به محضر انور پدر را با آن عواطف مواج خویش و حزن شدیدش نداشت – ناچار خود امام رضا علیه السلام به حجر اسماعیل آمد و فرمود: عزیزم چرا اینجا نشسته اى ؟ برخیز برویم .
فرزند خردسال امام با چشمان اشکبار گفت : چگونه برخیزم – در حالیکه – دیدم خانه خدا را به گونه اى وداع کردى که گویا به این جا دیگر باز نخواهى گشت . امام جواد علیه السلام این سخن را گفت و از جاى برخاست – و همراه امام حرکت کرد – (۲۶).
فضیلت زیارت ثامن الحجج از دیدگاه امام جواد علیه السلام
محمد بن یعقوب کلینى از على بن ابراهیم صاحب تفسیر از على بن مهزیار نقل مى کند که به امام جواد علیه السلام گفتم : قربانت شوم زیارت امام رضا علیه السلام برتر است یا زیارت حضرت ابى عبدالله الحسین علیه السلام ؟ فرمود:
زیارت پدرم افضل است ، چونکه اباعبدالله علیه السلام را همه مردم زیارت مى کنند و در حالیکه پدرم را زیارت نمى کند مگر خواص از شیعه .
شیخ طوسى با اسنادش از کلینى مثل این روایت را نقل کرده و شیخ صدوق هم با اسنادش از على مهزیار همین را روایت کرده است (۲۷).
حضرت عبدالعظیم حسنى علیه السلام مى گوید:
به امام جواد علیه السلام گفتم : من بین زیارت حضرت ابى عبدالله علیه السلام و زیارت قبر پدرت در طوس متحیر هستم چه مى فرمایید: پس ‍ فرمودند: منتظر باشید، سپس – بلند شده – به اندرونى وارد شدند و بیرون آمدند در حالى که اشک بر گونه هایش جارى بود و فرمودند: زوار ابى عبدالله علیه السلام زیاد بودند در حالیکه زائران قبر پدرم در طوس کم هستند(۲۸

انتهای پیام/*