عبارت «دیدن این فیلم جرم است» دو معنای متفاوت اما مهم دارد؛ از یک سو، عنوان فیلمی سینمایی به کارگردانی رضا زهتابچیان است که با موضوعی حساس و جنجالی در جشنواره فیلم فجر ۱۳۹۷ به نمایش درآمد و پس از کشوقوسهای فراوان، اکران آن با اما و اگ...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر ؛در سالهای اخیر، همزمان با رشد فضای مجازی و افزایش دسترسی به انواع محتواهای تصویری، پرسشهای حقوقی متعددی درباره مرزهای قانونی تماشای فیلم و ویدیو مطرح شده است. برخی کاربران نگرانند که صرف مشاهده یک فیلم یا کلیپ خاص، آنها را در معرض پیگرد قضایی قرار دهد. این نگرانی در مواردی که محتوا دارای صحنههای مستهجن، خشونتآمیز یا برخلاف عفت عمومی باشد، تشدید میشود.
در این گزارش، ضمن معرفی فیلم سینمایی «دیدن این فیلم جرم است!» به عنوان اثری که نامش خود پرسشبرانگیز است، به بررسی دقیق قوانین جرایم رایانهای و نظرات مراجع قضایی درباره جرمانگاری تماشای محتوا میپردازیم و روشن میکنیم که قانون دقیقاً چه رفتارهایی را ممنوع و قابل مجازات میداند.
«دیدن این فیلم جرم است!» فیلمی سینمایی در ژانر سیاسی به کارگردانی و نویسندگی رضا زهتابچیان و تهیهکنندگی محمدرضا شفاه است که توسط سازمان سینمایی سوره (حوزه هنری) تولید شده است . این فیلم که تنها فیلم بخش «نگاه نو» سیوهفتمین جشنواره فیلم فجر بود که پس از دو سال ابهام بالاخره اکران شد ، با حواشی فراوانی همراه بود.
داستان فیلم درباره جوانی بسیجی و مؤمن است که پس از آنکه همسر محجبهاش توسط یک شهروند دارای تابعیت ایرانی-انگلیسی مورد ضربوشتم قرار میگیرد و این حادثه منجر به سقط جنین او میشود، تصمیم میگیرد ضارب را دستگیر کرده و به سزای عملش برساند. اما زمانی که مشخص میشود ضارب از اقوام اشخاص ردهبالای حکومتی است، ماجرا پیچیدهتر میشود .
این فیلم به دلیل موضوع حساس و امنیتی، فیلمبرداری آن در سکوت خبری انجام شد و پروانه ساخت آن با کشوقوسهای فراوان صادر گردید . منتقدان نوشتهاند که برای اولین بار در تاریخ جمهوری اسلامی، فیلمی با بودجه یک نهاد انقلابی ساخته شده که در آن، دو نهاد انقلابی روی هم اسلحه میکشند .
ابراهیم داروغهزاده، معاون پیشین نظارت و ارزشیابی و دبیر جشنواره فیلم فجر، ۸ ماه پس از سرنوشت نامعلوم این فیلم، در توئیتی جنجالی، تلویحاً عدم صدور پروانه نمایش آن را به تصمیم وزیر ارشاد و رئیس سازمان سینمایی ارجاع داد و شائبهها درباره «توقیف» این فیلم را بیش از پیش کرد . همچنین لیندا کیانی، بازیگر فیلم، در زمان نمایش آن در جشنواره فجر از احتمال حذف خود در فضای سینما بهخاطر مضمون ملتهب و جنجالی فیلم ابراز نگرانی کرد .
این فیلم در ۱۷ دی ۱۳۹۹ در سینماها و در ۲۵ اسفند ۱۳۹۹ به صورت آنلاین در پلتفرمهای فیلیمو و نماوا اکران شد و مجموع فروش آن ۸۹ میلیون و ۷۷۷ هزار تومان بود .
در کنار فیلم سینمایی با این نام، پرسش جدیتری که برای کاربران فضای مجازی مطرح است، این است که آیا صرف تماشای یک فیلم یا محتوای خاص، به ویژه محتوای مستهجن یا مجرمانه، جرم محسوب میشود و مجازات دارد؟
بر اساس قانون جرائم رایانهای مصوب ۱۳۸۸، جرمانگاری در حوزه محتوا بیشتر بر تولید، انتشار، توزیع و معامله محتوای مجرمانه متمرکز است تا صرف تماشای آن. ماده ۱۴ قانون جرائم رایانهای (ماده ۷۴۲ قانون مجازات اسلامی) اشعار میدارد:
هرکس به وسیله سامانههای رایانهای یا مخابراتی یا حاملهای داده محتویات مستهجن را منتشر، توزیع یا معامله کند یا به قصد تجارت یا افساد تولید یا ذخیره یا نگهداری کند، به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج میلیون تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد .
همانطور که مشاهده میشود، قانونگذار صرفاً «تماشا کردن» یا «نگهداری شخصی» را به عنوان جرم مستقل جرمانگاری نکرده است، مگر اینکه با قصد تجارت، توزیع یا افساد همراه باشد.
در این زمینه، رأی وحدت رویه شماره ۶۴۵ مورخ ۲۳/۹/۱۳۷۸ هیأت عمومی دیوان عالی کشور و آرای متعدد دیگر، تکلیف را روشن کرده است. بر اساس این رأی:
صرف نگهداری نوارها و فیلمهای مستهجن و خلاف عفت و اخلاق عمومی، اگر به منظور تجارت و توزیع نباشد، فاقد جنبه جزایی است .
همچنین در رأی شعبه ۱۵ دیوان عالی کشور (دادنامه شماره ۹۱۰۹۹۷۰۹۰۷۵۰۱۱۱۱) که در خصوص پروندهای مشابه صادر شده، به صراحت آمده است:
در هیچ یک از قوانین جزایی موضوعه، صرف نگهداری فیلم مبتذل و مستهجن در حافظه رایانه شخصی جرم محسوب نگردیده و فاقد وصف مجرمانه میباشد، مگر آنکه به قصد تجارت یا افساد تولید یا ذخیره یا نگهداری شود .
وکلای پایه یک دادگستری نیز در پاسخ به سوالات مشابه، بر همین نکته تأکید کردهاند. بر اساس پاسخهای حقوقی منتشرشده:
صرف مشاهده فیلمهای غیراخلاقی در فضای مجازی جرم تلقی نمیشود و در صورتی که به کسی نفرستاده باشید یا منتشر نکرده باشید جرم نیست .
همچنین تأکید شده است که صرف سرچ و تماشا وصف مجرمانه نداشته و مجازاتی برای آن پیشبینی نشده است، اما عمل غیراخلاقی محسوب میشود .
بر اساس قوانین موجود، رفتارهای زیر در حوزه محتوا جرم محسوب میشوند و قابل پیگرد هستند:
| رفتار مجرمانه | ماده قانونی | مجازات |
|---|---|---|
| انتشار، توزیع یا معامله محتویات مستهجن | ماده ۱۴ قانون جرائم رایانهای | حبس ۹۱ روز تا ۲ سال یا جزای نقدی ۵ تا ۴۰ میلیون ریال |
| تولید یا نگهداری محتویات مستهجن به قصد تجارت یا افساد | ماده ۱۴ قانون جرائم رایانهای | حبس ۹۱ روز تا ۲ سال یا جزای نقدی ۵ تا ۴۰ میلیون ریال |
| دسترسی غیرمجاز به دادهها یا سامانههای رایانهای | ماده ۷۲۹ قانون مجازات اسلامی | حبس ۹۱ روز تا ۱ سال یا جزای نقدی ۵ تا ۲۰ میلیون ریال |
| نشر اکاذیب و هتک حیثیت از طریق انتشار فیلم یا صوت دیگری | ماده ۱۴ قانون جرائم رایانهای | تعزیر |
بر اساس ماده ۲۲ قانون جرائم رایانهای، کمیتهای متشکل از نمایندگان وزارتخانههای مختلف با ریاست دادستان کل کشور، وظیفه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه را بر عهده دارد . این کمیته در دیماه ۱۳۸۸ فهرستی از مصادیق محتواهای مجرمانه را در پنج فصل (خلاف عفت و اخلاق عمومی، علیه مقدسات، علیه امنیت و آرامش عمومی، علیه مقامات و نهادهای دولتی و عمومی، و محتوایی که برای ارتکاب جرایم رایانهای به کار میرود) تدوین کرده است .
| سناریو | وضعیت حقوقی | توضیح |
|---|---|---|
| تماشای فیلم مستهجن در خلوت شخصی | جرم نیست | صرف تماشا وصف مجرمانه ندارد |
| نگهداری فیلم مستهجن در حافظه شخصی | جرم نیست (مگر با قصد تجارت یا افساد) | رأی وحدت رویه دیوان عالی کشور |
| انتشار، توزیع یا معامله فیلم مستهجن | جرم است | ماده ۱۴ قانون جرائم رایانهای |
| تولید یا نگهداری به قصد تجارت یا افساد | جرم است | ماده ۱۴ قانون جرائم رایانهای |
| تماشای فیلمی که محتوای مجرمانه دارد (مثلاً توهین به مقدسات) | بسته به محتوا | اگر فیلم شامل نشر اکاذیب، هتک حیثیت یا توهین باشد، ممکن است موضوعیت پیدا کند |
۱. مرز باریک تماشا و انتشار: صرف تماشای یک فیلم در فضای شخصی جرم نیست، اما به اشتراکگذاری، ارسال برای دیگران، یا بارگذاری آن در فضای مجازی، انتشار محسوب شده و جرم است .
۲. قصد و نیت در وقوع جرم: قانونگذار برای تحقق جرم انتشار محتویات مستهجن، قصد و نیت مجرمانه (سوء نیت) را شرط میداند؛ بنابراین اگر فردی بدون اراده و اختیار، محتوایی را منتشر کند، ممکن است جرمی رخ نداده باشد .
۳. تفاوت محتوای مستهجن و مبتذل: قانونگذار بین «مستهجن» و «مبتذل» تفاوت قائل شده و مجازات متفاوتی برای آنها در نظر گرفته است .
۴. حرفهای بودن در انتشار: اگر فردی انتشار محتویات مستهجن را به حرفه خود تبدیل کند یا به طور سازمانیافته مرتکب شود، مجازات او تشدید میشود و ممکن است به عنوان «مفسد فیالارض» شناخته شود .
۵. حریم خصوصی و نظارت: بر اساس قوانین، امکان دسترسی به حریم خصوصی افراد بدون حکم قضایی وجود ندارد، اما پلیس فتا با حکم مراجع قضایی میتواند به سامانههای رایانهای دسترسی پیدا کند .
پرسش «آیا دیدن فیلم جرم است؟» دو پاسخ متفاوت دارد. از یک سو، فیلمی سینمایی با همین عنوان ساخته شده که موضوعی سیاسی و حساس دارد و اکران آن با حواشی بسیاری همراه بود. از سوی دیگر، این سوال برای کاربران فضای مجازی جدی است و نگرانیهایی درباره پیگرد قانونی ایجاد کرده است.
نکته کلیدی که باید بدانید:
بر اساس قوانین ایران و آرای صادره از دیوان عالی کشور، صرف تماشای فیلم یا نگهداری شخصی آن در حافظه رایانه، جرم محسوب نمیشود . مجازاتها برای انتشار، توزیع، معامله، و تولید یا نگهداری با قصد تجارت یا افساد در نظر گرفته شده است .
با این حال، اگر فیلم یا محتوایی که تماشا میکنید، شامل مواردی مانند نشر اکاذیب، هتک حیثیت افراد، توهین به مقدسات یا تحریک به ارتکاب جرائم باشد، ممکن است موضوعیت پیدا کند و مراجع قضایی به آن ورود کنند. همچنین اگر فیلمی را برای دیگران ارسال کنید یا در فضای مجازی منتشر کنید، قطعاً در معرض پیگرد قانونی قرار خواهید گرفت.
۱. آیا تماشای فیلم مستهجن در خانه جرم است؟
خیر، صرف تماشای فیلم مستهجن در فضای شخصی و بدون انتشار، جرم محسوب نمیشود .
۲. آیا نگهداری فیلم مستهجن در گوشی یا رایانه شخصی جرم است؟
خیر، مگر اینکه به قصد تجارت، توزیع یا افساد نگهداری شود .
۳. اگر فیلم مستهجن را برای دوستم بفرستم، جرم است؟
بله، ارسال و به اشتراکگذاری محتویات مستهجن، حتی برای یک نفر، مصداق «توزیع» محسوب شده و جرم است .
۴. مجازات انتشار فیلم مستهجن در فضای مجازی چیست؟
حبس از ۹۱ روز تا دو سال یا جزای نقدی از ۵ تا ۴۰ میلیون ریال یا هر دو .
۵. آیا پلیس فتا میتواند سوابق تماشای من را رصد کند؟
دسترسی به حریم خصوصی افراد نیازمند حکم قضایی است. با این حال، فعالیت در فضای مجازی کاملاً ناشناس نیست و در صورت وجود گزارش یا شکایت، مراجع قضایی میتوانند ورود کنند .
۶. فیلم «دیدن این فیلم جرم است!» درباره چیست و چرا جنجالی شد؟
این فیلم درباره جوانی بسیجی است که همسرش توسط یک فرد دارای تابعیت خارجی مورد ضربوشتم قرار میگیرد و متوجه میشود که ضارب از اقوام اشخاص ردهبالای حکومتی است. اکران این فیلم با حواشی و ابهامات فراوان همراه بود .
۷. آیا دانلود فیلم مستهجن جرم است؟
دانلود برای استفاده شخصی، در صورتی که با قصد انتشار یا توزیع نباشد، به نظر نمیرسد جرم باشد، اما دانلود از منابع غیرقانونی خود میتواند مصداق دسترسی غیرمجاز باشد که بر اساس ماده ۷۲۹ قانون مجازات اسلامی قابل پیگرد است .
۸. اگر شخصی با انتشار فیلم من، به حریم خصوصی من تجاوز کند، چه باید بکنم؟
انتشار فیلم یا تصویر خصوصی دیگری بدون رضایت او، جرم است و میتوانید از طریق پلیس فتا یا دادسرا شکایت کنید .
پایان/*
اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.
