حکم شرعی نگاه به نامحرم در اسلام چیست؟ حدود پوشش واجب و میزان مجاز دیدن بدن زن نامحرم را بر اساس فتاوای مراجع تقلید بخوانید. پاسخ کامل به سوالات شرعی شما.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر؛ همواره ذهن مؤمنان را به خود مشغول داشته است. بر اساس آیات قرآن کریم و روایات معصومین (ع)، اسلام برای حفظ پاکی جامعه و پیشگیری از انحرافات اخلاقی، قواعد دقیقی را درباره حدود نگاه میان زن و مرد نامحرم وضع کرده است . نگاه کردن مرد به بدن زنان نامحرم و همچنین به موی آنان، چه با شهوت باشد چه بدون آن، از نظر فقهی حرام اعلام شده است . با این حال، استثنائات مشخصی مانند نگاه به صورت و دستها تا مچ در شرایط خاص وجود دارد که این گزارش به تفصیل به بررسی تمامی این ابعاد میپردازد. در این تحلیل جامع که بر اساس فتاوای معتبر مراجع عظام تقلید از جمله آیتالله العظمی سیستانی، مکارم شیرازی، خامنهای و امام خمینی (ره) تدوین شده، به پرسش اساسی «دیدن چه مقدار از بدن زن نامحرم جایز است» پاسخ داده میشود. همچنین احکام مربوط به نگاه زنان به مردان نامحرم، نگاه به زنان غیرمسلمان و استثنائات ضروری مانند معالجه پزشکی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
اساس احکام نگاه به نامحرم در اسلام، به دو آیه شریفه از سوره نور بازمیگردد. خداوند متعال در قرآن کریم میفرماید: «قُل لِّلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَ یَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِکَ أَزْکَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِیرٌ بِمَا یَصْنَعُونَ»؛ به مردان مؤمن بگو دیدگان خود را (از نگاه به نامحرم) فروبندند و پاکدامنی پیشه کنند، که این برای آنها پاکیزهتر است و خدا به آنچه انجام میدهید آگاه است .
در ادامه همین سوره، خطاب به زنان مؤمن نیز حکم مشابهی نازل شده است: «وَ قُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَ یَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ…»؛ و به زنان مؤمن بگو دیدگان خود را فروبندند و پاکدامنی پیشه کنند .
این آیات نشان میدهد که حکم فروبستن چشم از نگاه نامحرم، اختصاص به مردان ندارد و زنان نیز موظف به رعایت آن هستند. استاد شهید مرتضی مطهری در تفسیر این آیات تأکید میکند که قرآن هیچ فرقی در مسئله نگاه میان زن و مرد قائل نیست .
در روایات نیز تأکید فراوانی بر این حکم شده است. پیامبر اکرم (ص) میفرمایند: «النَّظَرُ سَهْمٌ مَسْمُومٌ مِنْ سِهَامِ إِبْلِیسَ»؛ نگاه (به نامحرم) تیری زهرآلود از تیرهای شیطان است . امام علی (ع) نیز میفرمایند: «مَنْ غَضَّ طَرْفَهُ أَرَاحَ قَلْبَهُ»؛ هرکس (در برابر گناه) چشم خود را فروبندد، دلش را آسوده گرداند .
بر اساس فتاوای تمامی مراجع عظام تقلید، نگاه کردن مرد به بدن زنان نامحرم، خواه با قصد لذت (شهوت) باشد یا بدون آن، خواه ترس از افتادن در گناه وجود داشته باشد یا نه، به طور مطلق حرام است . این حکم شامل موی سر زنان نیز میشود و هیچ تفاوتی در این زمینه وجود ندارد .
آیتالله العظمی سیستانی در توضیح المسائل خود تصریح میکنند: «نگاه کردن مرد به بدن زنان نامحرم، و همچنین نگاه کردن به موی آنان، چه با شهوت باشد چه بدون آن، چه با ترس از وقوع در حرام چه بدون آن، حرام است» .
تنها استثنایی که در این حکم کلی وجود دارد، نگاه به صورت و دستهای زن نامحرم تا مچ است. با این حال، این استثنا نیز مشروط به شرایطی است:
نگاه نباید همراه با شهوت و لذت جنسی باشد
نباید ترس از افتادن در گناه و فساد وجود داشته باشد
نگاه نباید به قصد التذاذ و تحریک باشد
آیتالله العظمی سیستانی در این باره میفرمایند: «نگاه کردن به صورت آنان و دستهایشان تا مچ، اگر با شهوت یا با ترس از وقوع در حرام باشد، حرام است، بلکه احتیاط مستحب آن است که بدون شهوت و ترس از وقوع در حرام هم به آنها نگاه نکند» .
آیتالله العظمی خامنهای نیز در پاسخ به استفتایی مشابه، شرط دیگری را اضافه میکنند که اگر صورت و دستها دارای آرایش و زینت باشد، نگاه کردن حتی بدون قصد لذت نیز جایز نیست .
متناسب با حکم نگاه، اسلام برای زنان نیز حدود پوشش در برابر نامحرم را تعیین کرده است. بر اساس فتاوای مراجع، زن باید موی سر و تمام بدن خود – به استثنای صورت و دستها تا مچ – را از مرد نامحرم بپوشاند .
آیتالله العظمی سیستانی در این باره میفرمایند: «زن باید موی سر و بدن – غیر از صورت و دستهای – خود را از مرد نامحرم بپوشاند» . ایشان همچنین تأکید میکنند که پوشاندن بدن و مو از پسری که به سن بلوغ نرسیده اما خوب و بد را میفهمد و احتمال تحریک شهوت او میرود، نیز احتیاط لازم است .
نکته مهم آنکه حتی در مورد صورت و دستها نیز اگر زن بداند نگاه مرد نامحرم به این نواحی موجب افتادن او در گناه میشود، یا خودش قصد مبتلا کردن مرد به نگاه حرام را داشته باشد، پوشاندن این نواحی نیز واجب میگردد .
همانطور که اشاره شد، حکم نگاه در اسلام برای زنان و مردان متقابل است. آیتالله العظمی سیستانی میفرمایند: «نگاه کردن زن به بدن مرد نامحرم با شهوت و ترس از وقوع در حرام، حرام میباشد، بلکه – بنا بر احتیاط واجب – بدون آن نیز نباید نگاه کند، مگر به جاهایی از بدن که معمولاً مردها نمیپوشانند، مثل سر و دستها و ساق پاها، که نگاه کردن زن به این جاها اگر بدون شهوت و خوف وقوع در حرام باشد، اشکال ندارد» .
تفاوت اصلی میان حکم نگاه مرد به زن و نگاه زن به مرد، در همین بخش مربوط به «جاهایی از بدن که معمولاً مردها نمیپوشانند» خلاصه میشود. بر اساس عرف جامعه، مردان معمولاً سر، دستها و ساق پاها را نمیپوشانند، بنابراین نگاه زن به این نواحی در شرایط عادی و بدون قصد لذت، مجاز شمرده شده است .
نگاه به زنان بیباک و بدحجاب
یکی از مسائل پرچالش امروز، حکم نگاه به زنانی است که حجاب شرعی خود را رعایت نمیکنند و در برابر تذکر نیز اعتنا نمینمایند. در این زمینه، فقها حکم خاصی صادر کردهاند. آیتالله العظمی سیستانی میفرمایند: «نگاه کردن به بدن زنهای بیباک که اگر کسی آنها را امر به حجاب نماید اعتنا نمیکنند، اشکال ندارد، مشروط به آنکه بدون شهوت و ترس وقوع در حرام باشد، و در این حکم فرقی میان زنهای کفار و دیگر زنها نیست، و همچنین فرقی نیست میان دست و صورت و دیگر جاهای بدن، که معمولاً آنها نمیپوشانند» .
نگاه به زنان غیرمسلمان
در مورد نگاه به زنان غیرمسلمان (اهل کتاب)، برخی مراجع قائل به تسهیل بیشتری هستند. آیتالله العظمی خامنهای در پاسخ به استفتایی فرمودند: «اگر انسان بدون قصد لذّت به صورت و دستهای زنهای اهل کتاب مثل زنهای یهود و نصارا نگاه کند در صورتی که نترسد که به حرام بیفتد اشکال ندارد» . ایشان همچنین در پاسخ به سؤالی درباره نگاه به اعضایی که زنان غیرمسلمان معمولاً نمیپوشانند (مانند موها)، فرمودند: «نگاه کردن در صورتی که بدون ریبه و مفسده باشد، اشکال ندارد» .
نگاه برای امر ازدواج (خواستگاری)
اسلام برای افرادی که قصد ازدواج دارند، استثنایی قائل شده است. مردی که میخواهد با زنی ازدواج کند، میتواند پیش از عقد، به همان مقدار که عادتاً برای شناخت و تصمیمگیری لازم است – معمولاً صورت و دستها – به او نگاه کند . این نگاه نباید همراه با لذت جنسی باشد و صرفاً به قصد آشنایی و تصمیمگیری برای ازدواج صورت میگیرد.
نگاه برای معالجه پزشکی
در موارد ضروری پزشکی که ناچار به نگاه یا لمس باشد، اسلام اجازه داده است. آیتالله العظمی سیستانی در این باره میفرمایند: «اگر زن ناچار به معالجه از مرضی باشد و مرد نامحرم برای معالجه نمودن او بهتر باشد، میتواند به مرد نامحرم مراجعه نماید، و چنانچه آن مرد ناچار باشد که برای معالجه او را نگاه کند و دست به بدن او بزند اشکال ندارد، ولی اگر با نگاه کردن بتواند معالجه کند، نباید دست به بدن او بزند، و اگر با دست زدن بتواند معالجه کند، نباید او را نگاه کند» .
در مورد نگاه به عورت برای معالجه نیز، احتیاط واجب آن است که در صورت امکان از آیینه استفاده شود .
نگاه به عورت (آلت تناسلی و مخرج مدفوع) دیگری، حتی از پشت شیشه یا در آیینه، حرام است و تنها دو استثنا دارد: زن و شوهر نسبت به یکدیگر، و پزشک برای معالجه در صورت ضرورت .
در روایات، مجازات سنگینی برای این عمل ذکر شده است. پیامبر اکرم (ص) میفرمایند: «مَنْ نَظَرَ إِلَى عَوْرَهِ أَخِیهِ الْمُسْلِمِ مُتَعَمِّداً أَدْخَلَهُ اللَّهُ تَعَالَى مَعَ الْمُنَافِقِینَ»؛ هرکس عمداً به عورت برادر مسلمان خود نگاه کند، خداوند او را با منافقان محشور میگرداند . همچنین در روایت دیگر آمده است که هفتاد هزار فرشته چنین شخصی را لعنت میکنند .
بر اساس آنچه از آیات قرآن، روایات معصومین و فتاوای مراجع عظام تقلید به دست آمد، حکم شرعی نگاه به نامحرم را میتوان در نکات زیر خلاصه کرد:
نگاه مرد به زن نامحرم: نگاه به تمام بدن و موی زن نامحرم، حتی بدون قصد لذت، حرام است. تنها نگاه به صورت و دستها تا مچ، در شرایطی که همراه با شهوت نبوده و ترس افتادن در گناه نباشد، مجاز شمرده شده است، هرچند احتیاط مستحب ترک آن نیز هست.
حدود پوشش زن: زن باید تمام بدن و موی خود را از نامحرم بپوشاند؛ تنها استثنا، صورت و دستها تا مچ است.
نگاه زن به مرد نامحرم: نگاه به بدن مرد با قصد لذت حرام است. نگاه بدون قصد لذت به قسمتهایی که مردان معمولاً نمیپوشانند (سر، دست، ساق پا) مجاز، و به سایر قسمتها حرام است.
استثنائات مهم: نگاه برای معالجه پزشکی، نگاه در فرآیند خواستگاری با شرایط خاص، و نگاه به زنان بیباک (بدون قصد لذت) از موارد استثنا هستند.
این احکام که بر پایه حفظ پاکی جامعه و پیشگیری از انحرافات اخلاقی وضع شدهاند، نشاندهنده رویکرد پیشگیرانه اسلام در حوزه مسائل فردی و اجتماعی است. همانگونه که در قرآن آمده، هدف از این دستورات «پاکیزگی» و «طهارت» روح و روان مؤمنان است .
۱. آیا نگاه کردن به صورت زن نامحرم بدون قصد لذت، حرام است؟
بر اساس فتاوای مراجع تقلید مانند آیتالله سیستانی، نگاه به صورت و دستها تا مچ، اگر بدون قصد لذت و بدون ترس از افتادن در گناه باشد، به طور صریح حرام اعلام نشده، اما احتیاط مستحب آن است که انسان حتی در این حالت نیز نگاه نکند . آیتالله خامنهای نیز شرط کردهاند که اگر صورت دارای آرایش و زینت باشد، نگاه کردن جایز نیست .
۲. آیا زن میتواند بدون قصد لذت به بدن مرد نامحرم نگاه کند؟
خیر، زن به احتیاط واجب نباید به قسمتهایی از بدن مرد که معمولاً پوشانده میشود، نگاه کند . اما نگاه کردن به قسمتهایی که مردان معمولاً نمیپوشانند (مانند سر، دستها و ساق پاها) در صورت نبود قصد لذت و ترس از گناه، اشکال ندارد .
۳. حکم نگاه کردن به تصاویر و فیلمهای زنان نامحرم در تلویزیون و فضای مجازی چیست؟
نگاه کردن به صحنههای برهنه به طور مستقیم یا در صفحه تلویزیون و گوشی جایز نیست و احتیاط واجب آن است که به طور مطلق به چنین مناظری نگاه نشود . در مورد عکس زن باحجابی که در آن عکس بدون حجاب است، اگر آن زن را میشناسید، به احتیاط واجب نگاه کردن به غیر از صورت و دستها جایز نیست .
۴. آیا نگاه کردن به زنان بدحجاب در خیابان گناه محسوب میشود؟
اگر زن بدحجاب از آن دسته زنان «بیباک» باشد که با تذکر نیز اعتنا نمیکند، نگاه کردن به او – مشروط به اینکه بدون قصد لذت و شهوت باشد – اشکال ندارد. اما اگر احتمال میدهید که زن مذکور در برابر تذکر، حجاب خود را رعایت میکند، نگاه کردن به او جایز نیست .
۵. آیا نگاه کردن دختر و پسر نابالغ به نامحرم حرام است؟
اگر کودک به حدی رسیده که خوب و بد را میفهمد و نگاهش احتمالاً موجب تحریک شهوت شود، احتیاط لازم آن است که به بدن نامحرم نگاه نکند و دیگران نیز بدن و موی خود را از او بپوشانند . اما نگاه کردن به عورت چنین کودکی نیز – بنابر احتیاط لازم – حرام است .
۶. مرد برای خواستگاری تا چه اندازه میتواند به زن مورد نظر نگاه کند؟
مردی که قصد ازدواج با زنی را دارد، میتواند به مقدار متعارف برای شناخت – معمولاً صورت و دستها – به او نگاه کند. این نگاه نباید همراه با لذت جنسی باشد و صرفاً به قصد آشنایی و تصمیمگیری صورت میگیرد .
پایان/*
اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.
