بررسی ماهیات حقوقی حق طلاق زن در ایران و شرایط آن

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر، ازدواج، یکی از مهم‌ترین تصمیمات زندگی هر فرد است که پیوند دو انسان و تشکیل خانواده‌ای نو را به دنبال دارد. در این میان، تعهدات و حقوقی متقابل برای زن و شوهر ایجاد می‌شود که در سایه آن، زندگی مشترک معنا می‌یابد. یکی از حقوقی که در بحث ازدواج و زندگی مشترک از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، حق طلاق است. حقی که به زن اختیار می‌دهد در شرایطی خاص، نسبت به جدایی از همسر خود اقدام کند.

حق طلاق زن چیست و چرا اهمیت دارد؟

در نظام حقوقی ایران، بر اساس ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی، حق طلاق به طور مطلق در اختیار مرد است. به این معنا که مرد می‌تواند بدون نیاز به رضایت یا حکم دادگاه، همسر خود را طلاق دهد. با این حال، در برخی موارد خاص، قانون به زن نیز امکان طلاق می‌دهد. به عنوان مثال، در صورت اثبات عسر و حرج زن و یا غیبت طولانی مدت زوج، سوء رفتار و یا اعتیاد مرد، و یا جنون او، زن می‌تواند از دادگاه تقاضای طلاق کند. علاوه بر این، در عقد نکاح می‌توان شروطی را درج نمود که بر اساس آن مرد به زن وکالت در طلاق  (حق طلاق زن) دهد.

طلاق توافقی نوعی طلاق است که در آن زوجین بر سر تمام مسائل مربوط به طلاق، از جمله حضانت فرزندان، مهریه، و تقسیم اموال، به توافق می‌رسند. این نوع طلاق به دلیل عدم نیاز به طی مراحل دادرسی، سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر از سایر انواع طلاق است. برای انجام طلاق توافقی، زوجین باید به صورت حضوری در دادگاه حاضر شده و در مورد شرایط طلاق توافق کنند. آنها همچنین باید یک وکیل طلاق استخدام کنند تا مراحل قانونی را به پیش ببرد.

مفهوم حق طلاق زن از منظر شرع

در دین اسلام، به زن نیز در شرایطی خاص، حق طلاق داده شده است.

آیات قرآن: در قرآن کریم، آیات متعددی به موضوع طلاق و حقوق زن در این زمینه اشاره دارند: یکی از مهم‌ترین این آیات، آیه ۲۲۸ سوره بقره است که می‌فرماید: (و اگر اراده جدایی کردید، حقشان را به آنها بدهید و آزارشان ندهید و اگر نافرمانی کردند، خداوند به آنچه انجام می‌دهید آگاه است). این آیه به مردان دستور می‌دهد که در صورت تمایل به طلاق، حقوق همسران خود را به طور کامل پرداخت کنند و از آزار و اذیت آنها خودداری نمایند.

روایات: در روایات معصومین (ع) نیز بر حق طلاق زن در شرایطی خاص تاکید شده است.

به عنوان مثال، در روایتی از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمودند: «زن می‌تواند در چهار مورد از شوهر خود طلاق بگیرد: اگر شوهرش دیوانه باشد، اگر شوهرش فاسق باشد، اگر شوهرش نفقۀ او را ندهد، و اگر شوهرش او را رها کند».

انواع طلاق قابل درخواست توسط زن

در فقه اسلام، دو نوع طلاق وجود دارد که زن می‌تواند از آنها برای جدایی از همسر خود استفاده کند:

طلاق خلع: در این نوع طلاق، زن در قبال پرداخت فدیه (مبلغی که به شوهرش می‌دهد) از او طلاق می‌گیرد. فدیه می‌تواند معادل مهریه زن باشد یا کمتر یا بیشتر از آن. طلاق خلع در صورتی جایز است که زن از شوهر خود کراهت داشته باشد و حاضر به ادامه زندگی با او نباشد.

طلاق مبارات: در این نوع طلاق، زن و شوهر به دلیل ناسازگاری و عدم تمایل به ادامه زندگی مشترک، از یکدیگر تقاضای طلاق می‌کنند. در این نوع طلاق، زن و شوهر باید در مورد مهریه، نفقه و حضانت فرزندان به توافق برسند.

حق طلاق زن از منظر قانون

در نظام حقوقی ایران، بر اساس ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی، حق طلاق برای زنان نیست و به طور مطلق در اختیار مرد است. به این معنا که مرد می‌تواند بدون نیاز به رضایت یا حکم دادگاه، همسر خود را طلاق دهد. با این حال طبق قانون حمایت از خانواده شرایطی برای خانم‌ها در نظر گرفته می شود که می‌توانند با اثبات آن ها در دادگاه دادخواست طلاق بدهند. این شروط ۱۲گانه معمولا داخل سند ازدواج درج می‌شود و زوجین آن را امضا می‌کنند. علاوه بر این موارد زن می‌تواند با گرفتن حق طلاق به صورت قانونی مستقیما برای طلاق اقدام کند؛ در نتیجه ۱۳ مورد وجود دارد که زن می‌تواند با آن‌ها اقدام به جدا شدن از مرد نماید. این موارد به شرح زیر هستند:

• ترک کردن زندگی از سمت مرد

در صورتی که مرد به مدت ۶ ماه متوالی یا ۹ ماه متناوب زندگی را ترک کند، زن این اجازه را دارد که دادخواست طلاق بدهد. به عبارتی غیبت مرد در زندگی برای مدت ۶ ماه متوالی برای زن حق طلاق را ایجاد می‌کند.

• اعتیاد شوهر

از جمله مواردی که حق طلاق را به زن می‌دهد، اعتیاد همسر است. در صورتی که مردی به هرگونه مواد مخدر یا مشروبات الکلی اعتیاد داشته باشد، زن می‌تواند دادخواست طلاق به دادگاه بدهد.

• محکومیت قضایی

چنانچه مرد به هر دلیلی در دادگاه محکوم به حبس شود و مدت آن بیش از ۵ سال باشد، برای زن حق طلاق ایجاد می‌شود. برای ارائه دادخواست نیازی به صبر کردن تا ۵ سال نیست و زن می‌تواند پس از صدور حکم دادگاه برای این کار اقدام کند.

• عسر و حرج زن

هرگونه رفتاری از سوی مرد که باعث ایجاد آزار و اذیت به زن شود، عسر و حرج نام دارد. به عنوان مثال سوء رفتار یا ضرب و شتم زن توسط مرد نمونه‌ای از این شرایط است و زن اجازه دادخواست طلاق را خواهد داشت.

• بیماری های صعب العلاج

در صورتی که مرد به بیماری‌های مختلف روحی یا جسمی صعب العلاج مبتلا باشد تا حدی که این بیماری بتواند سلامت زن یا زندگی مشترک را به خطر بیندازد، برای زن حق طلاق ایجاد خواهد شد.

• عدم پرداخت نفقه

طبق قانون و شرع اسلام هر مردی ملزم به پرداخت نفقه و خرجی زن خواهد بود. چنانچه مردی از پرداخت این حق به زن خودداری کند، زن اجازه ثبت درخواست طلاق در دادگاه را خواهد داشت.

• جنون مرد

دیوانگی یا جنون مرد شرایط دیگری است که به زن حق طلاق را می‌دهد. اگر زن در حین زندگی و زمانی که دیگر امکان فسخ عقد وجود ندارد، متوجه مشکل روانی و دیوانه بودن مرد شود، طبق قانون حق طلاق را دارد.

• شغل نامناسب

اگر مرد شغلی داشته باشد که با انجام آن حیثیت و آبروی زن و خانواده‌اش به خطر بیفتد، زن اجازه طلاق را خواهد داشت. به طور کلی شغل مرد نباید مصالح خانوادگی زن را به خطر بیندازد. همچنین مواردی مانند ارتکاب جرم و صدور حکم در دادگاه نیز می‌تواند به آبروی زن صدمه زده و ایجاد حق طلاق کند.

• بچه دار نشدن

چنانچه پس از ۵ سال زندگی مشترک به دلایلی همچون ضعف جسمی، عقیم بودن و… مرد نتواند بچه‌دار شود، زن این حق را دارد که در دادگاه دادخواست طلاق خود را ثبت نماید.

• مفقودالاثر شدن مرد پس از مراجعه زن به دادگاه

در صورتی که زن به دادگاه مراجعه کند و مرد به مدت ۶ ماه مفقودالاثر شود، دادگاه حق طلاق را به زن خواهد داد.

• ازدواج مجدد بدون اجازه

اگر مرد بخواهد مجددا ازدواج کند باید اجازه همسر خود را داشته باشد؛ در غیر این صورت و با ازدواج بدون اجازه، دادگاه حق طلاق را به زن می‌دهد.

• شروط ضمن عقد

زوجین هنگام عقد و ازدواج می‌توانند شرایط مختلفی را ضمن عقد ثبت کنند. چنانچه در هر یک از این شرایط خللی وارد شود، برای زن حق طلاق ایجاد خواهد شد.

• داشتن حق طلاق به صورت رسمی

جدای از شرایط ضمن عقد ممکن است که مرد حق طلاق را با هر دلیلی به همسر خود بدهد. اگر زن چنین حقی را داشته باشد، می تواند مستقیما و بدون اثبات مواردی که در شرایط ضمن عقد مطرح شده دادخواست طلاق کند. لازم به ذکر است که حق طلاق را مرد می‌تواند در زمان عقد و یا بعد از آن به صورت رسمی به زن بدهد.

استیفای حقوق زن در صورت عدم رضایت به طلاق از طرف مرد

در صورتی که مرد به طلاق همسر خود رضایت ندهد، زن می‌تواند از طریق دادگاه خانواده تقاضای طلاق کند. دادگاه پس از بررسی دلایل و مدارک ارائه شده توسط زن، در صورتی که صحت آنها را تأیید کند، حکم طلاق را صادر خواهد کرد. در این میان، زن از حقوقی مانند نفقه، مهریه و حضانت فرزندان برخوردار است که می‌تواند از طریق مراجع قضایی آنها را مطالبه کند.

امکان شرط حق طلاق برای زن در ضمن عقد نکاح: در عقد نکاح می‌توان شروطی را درج کرد که به زن حق طلاق را به صورت وکالت از مرد اعطا کند. این شرط باید به طور واضح و روشن در عقد نکاح قید شود و به تأیید زوجین و دو شاهد برسد. در صورتی که در عقد نکاح شرط حق طلاق برای زن درج شده باشد، زن می‌تواند بدون نیاز به رضایت شوهر و از طریق مراجعه به دفترخانه، طلاق خود را ثبت کند.

راه‌های کسب حق طلاق برای زن

در نظام حقوقی ایران، حق طلاق برای زن نیست و به طور مطلق در اختیار مرد قرار دارد. با این حال، زنانی که خواهان کسب حق طلاق برای خود هستند، می‌توانند از طریق روش‌های مختلفی این کار را انجام دهند.

مذاکره و توافق با همسر پیش از عقد: یکی از بهترین راه‌های کسب حق طلاق برای زن، مذاکره و توافق با همسر پیش از عقد ازدواج است. زن می‌تواند در جلسات خواستگاری و پیش از عقد، با همسر آینده خود در خصوص حق طلاق صحبت کند و از او بخواهد که به او حق طلاق به صورت وکالت را اعطا کند. در این مذاکرات، زن می‌تواند شرایط و ضوابط مربوط به حق طلاق را نیز با همسر خود به توافق برساند.

درج شرط حق طلاق در عقدنامه: در عقد نکاح می‌توان شروطی را درج کرد که به زن حق طلاق را به صورت وکالت از مرد اعطا کند. این شرط باید به طور واضح و روشن در عقد نکاح قید شود و به تأیید زوجین و دو شاهد برسد. درج شرط حق طلاق در عقدنامه، روشی مطمئن و قانونی برای کسب حق طلاق برای زن است.

وکالت در طلاق: وکالت در طلاق به این معنا است که مرد به زن وکالت می‌دهد تا در صورت تمایل، از طرف او اقدام به طلاق کند. وکالت در طلاق می‌تواند به صورت مطلق باشد و یا به شرایطی خاص محدود شود. برای وکالت در طلاق، مرد باید به طور کتبی به زن وکالت دهد و این وکالت در دفترخانه ثبت شود.

مراحل طلاق با داشتن وکالت طلاق زن

ابتدا باید زن به دفتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کرده و پروفایل خود را در سامانه ثنا ایجاد می‌کند.با کمک وکیل طلاق یا داشتن نمونه دادخواست طلاق، درخواست خود را به ثبت می‌رساند. پس از آنکه زن و مرد یا وکلای آنها جلسه مشاوره خانواده و غربالگری را طی کردند، نوبت به مرحله دادگاه می‌رسد.در جلسات دادرسی، بر مبنای مدارک، نظر مشاور خانواده و حاضران در دادگاه (زوجین و وکلای آنها) رأی صادر می‌شود. البته می‌توان درخواست تجدید نظر را هم به ثبت رساند و منتظر جواب نهایی دادگاه بود. در گام آخر، زن یا وکیل او حکم طلاق را برای ثبت نهایی به دفتر ثبت ازدواج و طلاق تحویل می‌دهند و صیغه طلاق جاری می‌شود.

 حق طلاق زن و تعلق گرفتن مهریه

با اعطای وکالت در طلاق به زن، امکان گرفتن مهریه هم وجود دارد. مطابق توافقی که بین زن و مرد شکل گرفته است، زن می‌تواند قسمتی از مهریه یا تمام آن را بگیرد. حتی ممکن است توافق زن و مرد مبنی بر بخشیدن تمام مهریه باشد و با گرفتن طلاق، زن اختیاری برای گرفتن مهریه نداشته باشد.

در پایان باید گفت به طور پیش فرض قانون حق طلاق را به مرد میدهد؛ اما در مواردی مانند اعتیاد، عسر و حرج زن، بیماری صعب العلاج، عدم پرداخت نفقه، غیبت بیش از ۶ ماه مرد در زندگی، بروز مشکل در شروط ضمن عقد و… دادگاه حق طلاق را به زن خواهد داد. ضمن اینکه زن می‌تواند حق طلاق را از شوهر خود به طور رسمی بگیرد و مستقیما در دادگاه درخواست طلاق کند.

پایان/*

اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.