بررسی مسئله حقوقی اجرت المثل ایام زوجیت

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر،  اجرت المثل ایام زوجیت از جمله حقوق مالی زوجه است که پرداخت آن به وی در صورت مطالبه در زمان طلاق, در شرع مقدس و قوانین موضوعه ایران پیش بینی شده است.

تعریف اجرت المثل زن

به محض اینکه عقد ازدواج میان زن و مردی بسته شد ، آنها متعهد به ایفای تکالیفی در برابر یکدیگر هستند . از جمله اینکه زن مکلف به تمکین عام و تمکین خاص در برابر شوهرش است . همچنین ، از آن جهت که به لحاظ عرفی و اجتماعی زن در منزل شوهر سکونت می‌کند ، کارهایی را نیز در طول زندگی مشترک در منزل شوهرش انجام می‌دهد ؛ حال آنکه به لحاظ قانونی مکلف به انجام دادن آنها نبوده است . مانند آشپزی ، نظافت و غیره . به همین دلیل ، قانونگذار امکان دریافت اجرت المثل ایام زوجیت برای زن را پیش بینی کرده است .

از جمله دعاوی مهمی که به موجب طلاق در دادگاه خانواده مطرح می‌شود آن است که زن اجرت یا بهای اعمالی که در طول زندگی مشترک در منزل شوهرش انجام داده است را مطالبه نماید که به آن اجرت المثل ایام زوجیت یا اجرت المثل زندگی مشترک گفته می‌شود.

اجرت المثل بر دو نوع تقسیم می‌شود :

۱- اجرت المسمی
۲- اجرت المثل

اجرت المسمی، اجرتی که در ضمن عقد قید شده باشد ولی اجرت المثل در عقد نامه ذکر نمی‌گردد و اجرت پس از انجام کار پرداخت می‌شود.

چنانچه زن در خانه شوهر کاری انجام دهد که به لحاظ شرعی موظف به آن نیست ،استحقاق دریافت اجرت آن کار را دارد و در زمان طلاق می‌تواند اجرتش را بگیرد و از نظر قانونی مرد وظیفه دارد نسبت به پرداخت آن اقدام نماید،

به طور مثال زن مجبور نیست در منزل کاری انجام دهد و اگر مبادرت نمود در صورت تمایل می‌تواند پاداش آن را مطالبه نماید.

مستندات قانونی گرفتن اجرت المثل

تبصره ماده ۳۳۶ قانون مدنی: چنانچه زوجه کارهایی را که شرعاً به عهده وی نبوده و عرفاً برای آن کار اجرت‌المثل باشد، به دستور زوج و با عدم قصد تبرع انجام داده باشد و برای دادگاه نیز ثابت شود، دادگاه اجرت‌المثل کارهای انجام گرفته را محاسبه و به پرداخت آن حکم می‌نماید. (الحاقی بموجب قانون الحاق یک تبصره به ماده (۳۳۶) قانون مدنی مصوب ۱۳۸۵

ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده: دادگاه ضمن رأی خود با توجه به شروط ضمن عقد و مندرجات سند ازدواج، تکلیف جهیزیه، مهریه و نفقه زوجه، اطفال و حمل را معین و همچنین اجرت‌المثل ایام زوجیت طرفین مطابق تبصره ماده (۳۳۶) قانون مدنی تعیین و در مورد چگونگی حضانت و نگهداری اطفال و نحوه پرداخت هزینه‌های حضانت و نگهداری تصمیم مقتضی اتخاذ می ‌ کند. همچنین دادگاه باید با توجه به وابستگی عاطفی و مصلحت طفل، ترتیب، زمان و مکان ملاقات وی با پدر و مادر و سایر بستگان را تعیین کند. ثبت طلاق موکول به تأدیه حقوق مالی زوجه است.

طلاق درصورت رضایت زوجه یا صدور حکم قطعی دایر بر اعسار زوج یا تقسیط محکومٌ ‌‌ به نیز ثبت می‌شود. در هرحال، هرگاه زن بدون دریافت حقوق مذکور به ثبت طلاق رضایت دهد می‌تواند پس از ثبت طلاق برای دریافت این حقوق از طریق اجرای احکام دادگستری مطابق مقررات مربوط اقدام کند.

مبانی و جایگاه فقهی اجرت المثل

به لحاظ فقهی از دو نظر بررسی می‌گردد:

１- قاعده احترام مال و عمل مسلمان
قاعده احترام مال مسلمان بدین معنا ست که اموال مسلمان همانند خون او باید از تعرض دیگران در امان باشد و محفوظ بماند و کسی حق ندارد به رایگان مال او را متصرف شود از سوی دیگر با عنایت به اینکه تصرف به حقوق مسلمان جایز نیست ، پس در صورتی که عملی از سوی زن انجام شود باید محترم شمارد و پاداش آن را پرداخت کرد بنابراین مطابق این روش فقهی پرداخت پاداش عمل زن لازم و ضروری است.

２- شروط ضمن عقد
راهی دیگر که اجرت المثل شامل زن شود ، این است که در شروط ضمن عقد که ضمیمه عقدنامه زوجین میشود به شکل کامل حدود و شرایط آن ذکر شده باشد.

３- جایگاه فقهی
در مبانی فقهی اساس ، احترام به عمل زن و پرداخت مزد کارهای اوست این موضوع که زن استحقاق دریافت اجرت المثل هست یا نه تا بع شرایط خاصی است که به آن اشاره می‌شود ، چنانچه زن با درخواست و اجازه مرد کاری را که به لحاظ شرعی موظف به انجام آن نیست اقدام کند سه حالت ایجاد می‌شود:

１- در حالت اول اگر زوجه بخواهد بدون هیچ چشمداشتی کاری انجام دهد حتی در صورتی که زوج هم بخواهد به او بپردازد زن مستحق گرفتن این حق نیست.
２- در حالت دوم چنانچه زن قصد کند با گرفتن مزد این کار را انجام دهد حتی مرد مدعی شود که کار مجانی بوده باز هم به زوجه تعلق می‌گیرد و زوج موظف به پرداخت آن می‌باشد.
３- در حالت سوم اگر زن بدون نیت قبلی کاری را انجام دهد و زمان انجام کار قصدی نداشته باشد به او تعلق می‌گیرد، اگر در خصوص تعلق گرفتن و یا نگرفتن بین زوجین اختلافی به وجود آید نظر زوجه مقدم خواهد بود چون عمل زن باید محترم شمرده شود مگر اینکه به دادگاه ثابت شود که زن در ابتدا شرط کرده که این کار را مجانی انجام می‌دهد.

تفاوت اجرت المثل زن و نحله

اجرت المثل زن در ایام زوجیت و در طول زندگی مشترک قابل مطالبه است ولی نحله فقط پس از درخواست طلاق توسط مرد و در صورت عدم تعلق اجرت المثل به زن، قابل مطالبه خواهد بود.

همچنین بخوانید:

نفقه فرزند بر عهده کیست؟ | مسئولیت مالی پدر و مادر در تامین هزینه های زندگی فرزندان | شرایط شرعی پرداخت نفقه و هزینه تحصیل و درمان

بنابراین، اگر زوجه خودش درخواست طلاق داده باشد یا مثلا در طلاق توافقی که به خواست و اراده زوجین است، زن یا وکیل طلاق توافقی نمی­توانند نحله را از دادگاه مطالبه کنند.

برخلاف مبلغ اجرت المثل زن که توسط کارشناس منتخب دادگاه تعیین می­شود، قاضی در مورد نحله می­تواند به تشخیص خود و با لحاظ توانایی و وسع مالی مرد، مبلغ نحله را تعیین کند.

آیا زن می‌تواند اجرت المثل و نحله خود را ببخشد؟

زن می‌تواند علاوه بر بخشیدن مهریه، اجرت المثل و نحله خود بابت ایام زوجیت را نیز ببخشد و حتی می­تواند در زمان صدور رأی توسط دادگاه، از این حقوق صرف نظر کند.

نحوه قسط بندی اجرت المثل زن و نحله

در صورتی که مرد محکوم به پرداخت اجرت المثل زن و نحله شود، مرد برای پرداخت حقوق مالی زن مانند مهریه، اجرت المثل و نحله، دو راه خواهد داشت:

۱- پرداخت یکجای کلیه حقوق مالی زن

۲- قسط بندی پرداخت حقوق مالی زن

بنابراین مرد می‌تواند مانند قسط بندی مهریه، برای تقسیط اجرت المثل زن و نحله نیز دادخواست مستقل ارائه دهد. البته شرط ارائه چنین درخواستی این است که مرد هیچگونه اموالی غیر از مستثنیات دین که شرایط آن در توقیف اموال برای مهریه هم رعایت می‌شود، نداشته باشد. در واقع، در صورت اثبات عدم توانایی مالی مرد برای پرداخت یک جای حقوق مالی زن مانند مهریه، اجرت المثل یا نحله، قسط بندی آن ممکن خواهد بود.

راه‌های فرار از اجرت المثل

در میان راه‌های فرار از اجرت المثل قانونی، می‌توان به این موارد اشاره کرد: در دادگاه، از زن پرسیده شود که آیا برای اخذ دستمزد، امور خانه را انجام داده یا نه و چنانچه، پاسخ زن، به این سوال منفی باشد، اجرت المثل به وی تعلق نخواهد گرفت. همچنین، توافق با زن برای بخشیدن اجرت المثل، در مقابل حق طلاق، یکی دیگر از راه‌های فرار از اجرت المثل می‌باشد.

پایان/*

اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.