نقش کلسیم در بدن چیست؟
کلسیم یک ماده معدنی بسیار ضروری برای بدن ما است که در ادامه این مطلب از اندیشه معاصر به نقش کلسیم در بدن می پردازیم.
کلسیم یک ماده معدنی بسیار ضروری برای بدن ما است که در ادامه این مطلب از اندیشه معاصر به نقش کلسیم در بدن می پردازیم.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر، کمبود کلسیم یکی از شایع ترین بیماری های این روزها است که با تغذیه درست می توان این کمبود را جبران کرد. کلسیم یک مواد معدنی است که اندام ها ی بدن انسان برای زنده ماندن به آن احتیاج دارند. بیشترین کلسیم در ناحیه دندان و استخوان وجود دارد و کمبود آن می تواند مشکلات جبران نشدنی برای انسان ها بودجو بیاورد. انسان برا جذب مواد کلسیم به ویتامین D احتیاج دارد. انسان از سن ۶ ماهگی تا ۵۱ سالگی به طور متوسط بین ۲۱۰ تا ۱۲۰۰ میلی گرم کلسیوم احتیاج دارد . در ادامه اندیشه معاصر به موادغذایی که غنی از کلسیم هستند ، عوارض فقدان کلسیم، عوارض بیش از حد بود مقدار کلسیم در بدن، علائم کمبود کلسیم، مصرف کلسیم در دوران بارداری ، مضرف کلسیم در دوران شیردهی می پردازیم. با ما همراه باشید.
کلسیم یک مادهٔ معدنی ضروری برای بدن است که در شیر، ماست، پنیر و سبزیجات به رنگ سبز تیره بیشتر یافت می‌شود. کلسیم همچنین در غلات، حبوبات مثل نخود، لوبیا وعدس وجود دارد. کلسیم یکی از اجزای اصلی تشکیل‌دهندهٔ استخوان و دندان است و برای لخته شدن یا همان انعقاد خون هنگام جراحت بدن و متوقف شدن خونریزی، کارکرد طبیعی اعصاب، ماهیچه‌ها و قلب نیز لازم است.
اما برای جذب کامل کلسیم از مواد غذایی نیاز به ویتامین D است و اغلب زنان ایرانی هم کمبود ویتامین D دارند. یکی از منابع تأمین کلسیم همراه ویتامین مهم D برای بدن، ماست‌های غنی‌شده با کلسیم D است. این ماست غنی‌شده با کلسیم و ویتامین D را روزانه در دو وعده به اندازهٔ دو کاسهٔ معمولی مصرف کنید تا از مقدار کلسیم روزانهٔ بدنتان مطمئن شوید.
لبنیات مثل : شیر، ماست و پنیر به عنوان منابع اصلی کلسیم هستند.
گیاهانی مثل : کلم‌پیچ، بروکلی و گل‌کلم
انواع غلات ها و ماهی ها مثل ماهی آزاد
کلسیم بخشی مهم از رژیم غذایی مناسب است اما مقدارمصرف توصیه‌شدهٔ آن با سن افراد ارتباط دارد. بیشترین مقدار کلسیم مصرفی توصیه‌شده مربوط به کودکان و نوجوانان بین سن ۹ تا ۱۹ سالگی است که در این فاصلهٔ زمانی استخوان‌ها به سرعت رشد می‌کنند. طبق گفتهٔ آکادمی ملی علوم، میزان کلسیم برای افراد به شرح زیر است:
پایین بودن سطح کلسیم در بدن ممکن است هیچ نشانه‌ای نداشته باشد. در صورتی که کمبود مزمن کلسیم درمان نشود، میتواند باعث ایجاد پیامدهای بدی شود؛ از جمله راشیتیسم (نرمی استخوان)، استئوپنیا و پوکی استخوان.
اگر کمبود این ماده معدنی پراهمیت، به خصوص در مراحل اولیه، باعث پدیدار شدن هیچ علامتی نشود، به صورت بالقوه ممکن است به بروز نوسانات متابولیک (سوخت و سازی) یا برخی اختلالات در بدن منجر شود.
یکی از عوارض جانبی خجالت آور و آزار دهنده ناشی از مصرف بیش از حد کلسیم تشکیل گاز و یا نفخ است.
وجود کلسیم بیش از حد در خون میتواند به انباشت پلاک در شریان‌ها منجر شود. این امر میتواند تأثیر فشار خون بالا را بر روی عضله قلب داشته باشد که به نوبه خود خطر سکته مغزی و حمله قلبی را افزایش می‌دهد.
در صورت وجود کلسیم بیش از حد در خون ممکن است عارضه‌ای تحت عنوان هیپرکلسمی بروز نماید. این عارضه که با استفراغ، خستگی، از دست دادن اشتها و تشنگی مداوم مشخص می‌شود، میتواند بر عملکرد کلیه تأثیری منفی گذارد. سطوح بالای کلسیم ادراری منجر به تشکیل سنگ کلیه می‌شود. افرادی که مبتلا به مشکلات کلیوی می‌باشند، بایستی پیش از مصرف مکملهای کلسیم با پزشک خود مشورت نمایند.
وجود کلسیم بیش از حد در خون (بیش از ۲۵۰۰ میلی‌گرم) ممکن است باعث مسمومیت‌زایی کلسیم شود. این امر میتواند به رسوبات غیر طبیعی کلسیم در بافتها منجر شده که برای بدن مضر می‌باشد.
یکی از شایع‌ترین عوارض جانبی ناشی از مصرف بیش از حد کلسیم، یبوست است. یبوست برای مدت زمان طولانی میتواند منجر به زخم معده، درد و نفخ شود. به نظر می‌آید ایده خوبی باشد که مکملهای منیزیم و ویتامین D برای اطمینان از جذب مناسب کلسیم مصرف شوند.
مصرف کلسیم بیش از حد میتواند مشکلات گوارشی مانند حالت تهوع، استفراغ و دردهای شکمی را ایجاد کند.
بعضی مطالعات و آزمایشات بالینی صورت گرفته، مصرف بیش از حد مکملهای کلسیم را با افزایش خطر بیماریهای قلبی مرتبط می‌دانند. با این حال، نتایج چنین مطالعاتی قطعی نیست. جهت اطمینان، بهتر است بیش از مقدار توصیه شده روزانه کلسیم مصرف نکنید.
دلایل “اهمیت نقش کلسیم در دوران بارداری” را می توان در ۵ مورد زیر خلاصه کرد:
۱. انتقال کلسیم از مادر به جنین :
در زمان زایمان، جنین ۹۸% از اسکلت خود را تشکیل داده و تقریبأ ۳۰ گرم کلسیم جمع می‌کند. کلسیم به طور فعال در سراسر جفت منتقل می‌شود (انتقال کلسیم به جفت به پروتئین های حمل و نقل بستگی دارد، که حاملی بین مادر و جنین ایجاد می کند )، با شروع انتقال از مادر به جنین در هفته12 بارداری معمولا در هفته ۳۶ به پیک می‌رسد. ۹۹% جریان کلسیم از مادر به جنین است، و این روند فعال و یک طرفه تا سه ماهه سوم در حال انجام است، روزانه250-350میلی گرم کلسیم جمع می‌شود.
۲. پره اکلامپسی (Preeclampsia) :
پره اکلامپسی، که سابقا به آن توکسمی گفته می‌شد، زمانی است که یک خانم باردار دارای علائم فشار خون بالا، دفع پروتئین در ادرار و تورم در پاها و دستها باشد. علائم میتواند از خفیف تا شدید متغیر باشد. معمولاً در اواخر بارداری (مثلا هفته ۳۴ حاملگی) اتفاق می‌افتد، اگرچه میتواند در ابتدای بارداری (هفته ۲۰ حاملگی) یا درست بعد از زایمان رخ دهد. پره اکلامپسی ممکن است منجر به اکلامپسی شود، یک وضعیت جدی که میتواند خطرات سلامتی برای مادر و نوزاد داشته باشد و در موارد نادر باعث مرگ می‌شود. زنان مبتلا به پره‌اکلامپسی که تشنج دارند، دچار اکلامپسی شده‌اند. تنها درمان پره اکلامپسی زایمان است. حتی پس از زایمان، علائم پره اکلامپسی ممکن است ۱ تا ۶ هفته یا بیشتر طول بکشد.
طبق مقالات علمی انجام شده، میانگین خطر ابتلا به پره‌اکلامپسی در افرادی که مکملهای کلسیم دریافت می‌کنند (روزانه ۱۰۰۰ میلی گرم) در مقایسه با زنانی که مکمل کلسیم دریافت نکردند، کاهش یافته است.
این مطالعات مصرف مکمل کلسیم با دوزهای بالا(۱ گرم روزانه) در دوران بارداری روشی ایمن و نسبتأ ارزان برای کاهش خطر ابتلا به پره‌اکلامپسی می دانند.
بطور کلی، تجویز مکمل کلسیم میزان فشار خون ناشی از حاملگی را کاهش می‌دهد بنابراین با مصرف کلسیم شاید بتوان میزان بروز این عارضه مرگ بار حاملگی را کاهش داد.
۳.تاثیر بر ترشح هورمون پاراتورمون (PTH) :
دریافت مقدار کم کلسیم در دوران بارداری ممکن است ترشح هورمون پاراتورمون (PTH)، افزایش کلسیم داخل سلولی و انقباض عضلات صاف را تحریک کند و یا رینین را از کلیه‌ها آزاد کند و منجر به انقباض عروق و احتباس سدیم و مایعات شود. این تغییرات فیزیولوژیکی میتواند منجر به بروز پره‌اکلامپسی شود.
۴. زایمان زودرس (Preterm Birth) :
زایمان زودرس به تولد نوزاد قبل از هفته ۳۷ بارداری گفته می‌شود. علل شایع زایمان زودرس شامل حاملگی‌های متعدد، عفونت‌ها و شرایط مزمن مانند بروز دیابت حاملگی(دیابت بارداری) و فشار خون بالا است. با این حال، اغلب هیچ علتی مشخص نشده است
اما مطالعات مختلف نشان داده‌اند که مکمل کلسیم در کاهش خطر زایمان زودرس در خانم‌هایی که مصرف کلسیم کم داشتند، موثر بوده است. یک روش احتمالی برای عملکرد کلسیم این میتواند باشد که باعث کاهش رها شدن پاراتیروئید و کاهش کلسیم داخل سلول می‌شود و بنابراین انقباض عضلات صاف را کاهش می‌دهد. با استفاده از این مکانیسم، مکمل کلسیم باعث کاهش انقباض عضلات صاف رحم شده و از زایمان زودرس جلوگیری می‌کند.
۵. پوکی استخوان (استئوپروزیس) :
با شواهدی مبنی بر اینکه دریافت کلسیم مادر میتواند بر رشد استخوان جنین تأثیر بگذارد و به طور بالقوه برنامه رشد اسکلتی جنین را در آینده برنامه‌ریزی کند، ضروری است که زنان در سنین باروری در مورد اهمیت تأمین نیازهای کلسیم خود آموزش ببینند. .زنانی که به مقدار کمی کلسیم مصرف می‌کنند (کمتر از500 میلی گرم در روز) ممکن است در معرض خطر بیشتری برای تخریب استخوان در دوران بارداری قرار گیرند.
در طول بارداری، به ویژه در سه ماهه آخر، برای پاسخگویی به نیازهای اسکلتی جنین برای معدنی شدن، میزان بسیار زیادی کلسیم از مادر به جنین منتقل می‌شود. به همین ترتیب، در دوران شیردهی از بین رفتن میزان زیادی از کلسیم از طریق شیر مادر وجود دارد. هر دو این اتفاقات منجر به استرس قابل توجهی در هومئوستاز معدنی استخوان (ضعیف شدن ساختار استخوان) در مادر می‌شوند.
مراقبت از استخوانهای شما در طول زندگی از جمله قبل ، حین و بعد از بارداری و شیردهی بسیار مهم است. یک رژیم متعادل با کلسیم کافی، ورزش منظم و یک سبک زندگی سالم برای مادران و نوزادان آنها مناسب است.
اگرچه این ماده معدنی در طول زندگی شما مهم است، اما نیاز بدن شما برای کلسیم در دوران بارداری و شیردهی بیشتر است زیرا هم شما و هم کودک شما به آن احتیاج دارید. آکادمی ملی علوم (The National Academy of Sciences) توصیه می‌کند که زنانی که در دوران بارداری یا شیردهی هستند، روزانه ۱۰۰۰ میلی گرم کلسیم مصرف کنند. برای نوجوانان باردار، میزان مصرف توصیه شده حتی بیشتر است؛ ۱۳۰۰ میلی گرم کلسیم در روز.
نکته مهمی که مادران شیرده باید به آن توجه کنند این است که از دست دادن میزان کلسیم در طی دوران شیردهی چهار برابر بیشتر از دوران بارداری است؛ و این بدین معنی است که از تراکم معدنی استخوان مادران شیرده از دست می رود که میتواند با مصرف درست کلسیم درمان شود. مصرف کلسیم در خانم های شیرده فوایدی مانند کاهش علائم سندرم پیش از قاعدگی (PMS)، کاهش چربی بدن و تقویت استخوان ها را به به دنبال دارد.
زنان باید در هنگام شیردهی مصرف مکمل های کلسیم را ادامه دهند. تحقیقات نشان می‌دهد ممکن است زنان هنگام شیردهی ۳ تا ۵ درصد از توده استخوانی خود را از دست دهند زیرا آنها به طور متوسط روزانه ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلی گرم کلسیم خود را به نوزادان خود انتقال می‌دهند، و به میزان ۴۰۰ میلی گرم در روز. باید مراقب باشید که غذاهایی را با کلسیم بالا بخورید و مکمل ها را طبق توصیه ی پزشک استفاده کنید، باید توده استخوانی از دست رفته را طی ۶ ماه بعد از قطع شیردهی دوباره بازیابی کنید. اما مشخص نیست که آیا توده استخوانی از دست رفته بطور کامل ترمیم می‌شود یا خیر!
میزان و نحوه مصرف کلسیم در دوران شیردهی
نگرانی عمده‌ای مبنی بر این که زنانی که میزان کلسیم مصرفی خود را افزایش نمی‌دهند، وجود داردکه می‌توانند با با کاهش ذخیره کلسیم اسکلتی و انتقال کلسیم به نوزادان، سلامت استخوان خود را به خطر بیاندازند.
