به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر، طاعون یک بیماری مسری و عفونی مشترک بین انسان و حیوان است . عامل بیماری طاعون باکتری به اسم ” ایمیرسینیا پستیس” است که در بدن حیوانات جونده ای مثل موش وجود دارد . این بیماری به سرعت تکثیر میشود و انسان های زیادی را مبتلا میکند. از این رو طاعون به “مرگ سیاه” شهرت دارد.

این روزها خبرهایی مبنی بر شیوع بیماری طاعون در کرج نیز شنیده می شود. در ادامه با اندیشه معاصر همراه باشید ؛
طاعون در کرج
پس از مشاهده لاشه چند راس بز در محیط زیست طالقان البرز و بررسی این لاشه ها، شیوع طاعون و ابتلای این چند راس دام به این بیماری تایید شد که واکنش های فراوان کاربران فضای مجازی را به دنبال داشت.
فردین حکیمی مدیرکل حفاظت محیط زیست استان البرز با اعلام این خبر اظهار داشت:
متأسفانه در روزهای اخیر، محیطبانان منطقه شکارممنوع طالقان در حین گشت و کنترل و سرکشی زیستگاههای حیات وحش، تعدادی لاشه مربوط به گونه کل و بز را مشاهده کردند و نتایج حاصل از بررسیها، حکایت از تلفات حیات وحش بر اثر شیوع مجدد بیماری طاعون نشخوارکنندگان کوچک داشت که ضمن تداوم و تشدید برنامههای پایش منطقه و بهرهگیری از ظرفیت جوامع محلی، نمونهبرداری و آزمایشات تشخیصی توسط دامپزشکی البرز انجام شد و با توجه به سابقه شیوع بیماری در طالقان، ضمن آمادهباش کامل نیروهای یگان حفاظت، بهجهت ضرورت ایجاد هماهنگی و برنامهریزی لازم بهمنظور همکاری و مشارکت دستگاههای اجرایی و استفاده از توان و امکانات آنها اعلام شد.

وی افزود: با توجه به اعلام ادارهکل دامپزشکی مبنی بر مثبت بودن شیوع بیماری طاعون نشخوارکنندگان، بلافاصله جلسه هماهنگی تشکیل شد و بر همکاری و مشارکت کلیه دستگاهها بهویژه ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری، جهاد کشاورزی و امور عشایری و همچنین ادارهکل دامپزشکی مطابق با «سناریوی مقابله با شیوع بیماری طاعون نشخوارکنندگان کوچک» تأکید شد.
تشکیل جلسه ستاد بحران البرز برای مقابله با طاعون نشخوارکنندگان
فردین حکیمی با بیان اینکه طاعون نشخوارکنندگان کوچک یک بیماری ویروسی بسیار واگیر میان نشخوار کنندگان خصوصاً گوسفند و بز است گفت: این بیماری در آفریقا، هند و خاورمیانه اتفاق میافتد و به این بیماری طاعون بزی هم میگویند.
حکیمی در پایان افزود: برای جلوگیری از انتشار بیماری و آلودگی در سطح منطقه به سرعت جلسه ستاد بحران در دفتر دکتر فلاح نژاد مدیرکل بحران در استانداری با حضور مسئولین ذیربط تشکیل شد و اقدامات لازم در حال انجام است.
انتقال بیماری
بیماری طاعون، بیشتر از راه ککهای بدن موش مبتلا، به انسان سرایت میکند. موش صحرایی سیاه مهمترین مسیر انتشار بیماری طاعون است اما برخلاف تصور عمومی جوندگان مخزن این بیماری نیستند چه بسا خودشان اولین قربانی آن هستند و مرگ دستهجمعی موشها میتواند نشانه شیوع طاعون باشد. وقتی یک کک مبتلا به طاعون یک موش را گاز میگیرد باکتری طاعون را به او منتقل میکند. سپس ککهای دیگر با گاز گرفتن آن موش صحرایی به این بیماری مبتلا میشوند و با گاز گرفتن انسان آن را به انسان منتقل میکنند.

راههای دیگر ابتلا به طاعون، گازگرفتگی از طریق جوندگان یا خوردن جاندار مبتلا به طاعون است. انتقال طاعون از انسان به انسان هم از طریق تماس و تنفس (در صورتی که فرد بیمار به طاعون ریوی مبتلا باشد) انجام میگیرد.
انواع بیماری
طاعون میتواند بر اساس علائم و کارکرد به سه شکل کلی در انسان ظاهر شود که این سه حالت میتوانند جدا یا به ندرت همزمان با یکدیگر باشند. نرخ مرگ و میر در دو نوع عفونتی خون و ریوی، بین ۳۰ تا ۱۰۰ درصد است

طاعون خیارکی یا بوبونیک متداولترین حالت طاعون است که طی نیش کک یا گازگرفتگی توسط موش آلوده به باسیل به وجود میآید. طاعون ابتدا باعث مرگ تعداد بسیار زیادی از موشها میشود؛ بنابراین، ککها به دنبال میزبان دیگر، به انسانها یا حیوانات خانگی حمله کرده و باعث آلودگی آنها میشوند. دورهٔ نهفتگی بیماری بین دو تا شش روز طول میکشد. سپس علایم اولیه، یعنی لرز و تب بالا، سرگیجه، درد شدید عضلات و مفاصل، کوفتگی و سر درد ظاهر میشوند. پس از ۲۴ ساعت، خیارکهایی بر روی بدن بیمار بهوجود میآیند.
خیارکها غدد لنفاوی هستند که متورم شدهاند. این خیارکها معمولاً در اطراف ناحیهٔ نیش کک ظاهر میشوند و به تدریج بزرگ میشوند و بسیار دردناک و حساس هستند. از علایم دیگر کمشدن آب بدن و عطش دایمی بیمار است. درصورتی که بیمار بهموقع تحت علاج قرار نگیرد، علایم هشدار دهندهای همچون افزایش تعداد ضربانهای قلب، آشفتگی و هذیان ظاهر میشوند. در این صورت بیمار پس از ۳۶ ساعت میمیرد. البته بین ۲۰ تا ۴۰٪ این بیماران ممکن است بهطور ناگهانی، پس از یک دورهٔ نقاهت طولانی، از مرگ نجات یابند. درمان با آنتی بیوتیک انجام میشود اگرچه گاهی مؤثر نبوده و به مرگ بیمار میانجامد.
طاعون عفونتی خون
این طاعون که به سپتیسمیک نیز مشهور است، بین ۱۰ تا ۲۰٪ طاعونها را تشکیل میدهد. طاعون عفونتی خون در ادامهٔ طاعون خیارکی بهوجود آمده و نوع شدید شدهٔ آن است که طی تکثیر زیاد باسیلها در دستگاه گردش خون، به صورت بیماری بروز میکند. این حالت هنگامی رخ میدهد که سیستم دفاعی غدد لنفاوی و سایر دفاعهای بدن فعال شدهباشد. ممکن است خیارکهای تشکیل شده آنقدر ریز باشند که دیده نشوند. این نوع طاعون باعث تورم میوکارد قلب و افزایش حجم آن و تخریب بافتهای کبد و طحال می شود. افراد مبتلا به این نوع طاعون، دچار سرگیجه، حالت تهوع، اسهال، دردهای عضلانی وحشتناک، تخریب بافتها و کاهش شدید فشار خون میشوند.
طاعون ریوی
طاعون ریوی یا پنومونیک نسبت به طاعون خیارکی نادر است اما به شدت مسری و به مراتب کشندهتر است. این حالت هنگامی رخ میدهد که باسیل یرسینیا پستیس مستقیماً از طریق ریه وارد بدن میشود (نه از طریق پوست). طاعون ریوی میتواند از طریق راه تنفسی، از بیماری که به طاعون خیارکی دچار است به فرد سالم منتقل شود. سرایت به بیماری از راه تماس با مایعات و لباسهای آلوده به باسیل یا تنفس قطرات معلق در هوا، که با عطسه یا سرفهٔ بیماران به محیط بیرون راه مییابند، انجام میگیرد. در این حالت، دورهٔ نهفتگی بیماری چند ساعت بیشتر طول نمیکشد. اولین علایم، تب، سرفهٔ شدید، اختلال در تنفس و استفراغ خون چرکآلود میباشد. فرد بیمار میتواند به حالت کما نیز برود. طاعون ریوی، حتی با درمان آنتیبیوتیکی نیز بسیار کشندهاست و فرد را در حد اکثر سه روز از پای درمیآورد.
تاریخچه طاعون
باید توجه داشت که تا قرن نوزدهم، تصوری از علت و درمانی حقیقی برای طاعون وجود نداشت و افراد برای توجیه این بیماری به عوامل مختلفی دست میزدند. تنها با کشف باسیل یرسینیا پستیس در سال ۱۸۹۴، دانشمندان در صدد درمان طاعون برآمدند.
تصور از علت و درمان طاعون در گذشتهٔ غرب
مردم عهد باستان و قرون وسطی، در برابر طاعون، همچون در برابر دیگر بیماریهای عفونی، بی دفاع بودند. مبارزه در برابر طاعون برای مدتی بس طولانی به اقدامهای زیر محدود بود:
- دعا به درگاه خدا و مقدسین
- توسل به تئوریهای توطئه همچون مقصر دانستن یهودیان، جذامیان و … در ایجاد و گسترش طاعون
- سوزاندن افراد ناموافق با دین، یهودیان، جذامیان و جادوگران به دستور کلیسا
- توسل به مفاهیم آخرالزمانی و انتظار برای نجات با برقراری حکومت مسیح
- حجامت
از سدهٔ شانزدهم به بعد به قرنطینه کردن بیماران و خانوادهٔ بیماران، ضدعفونی و سوزاندن خانههای بیماران، ضدعفونی سکههای پول، ساختن بیمارستان در خارج از دیوارهای شهرها، قرنطینه کردن کشتیها و سوزاندن جنازهها بهدستور کلیسا اقدام صورت گرفت. گفته میشود که مهتران، پرورشدهندگان بز و افرادی که روغن حمل میکردند، از ابتلا به طاعون در امان بودند؛ زیرا بوی اسبها و بزها و روغن ککها را دور میکرد.
نکته: در قرون وسطی دادگاه حیوانات برپا می شد، به عنوان مثال؛ ملخ هایی را که به زمین های زراعی حمله می کردند را در دادگاه محاکمه می کردند. موضوع اصلی اینجاست؛ گربه ها را به دار می آویختند، چون معتقد بودند خوی شیطانی دارند به همین علت با کم شدن گربه، زاد و ولد موش ها زیاد شد و به این بیماری(طاعون) دامن زد.
تصور از علت و درمان طاعون در گذشتهٔ ایران
پیدایش مرض طاعون بر اساس مبانی معرفتی طب اسلامی، در ارتباط با ارتکاب انواع گناهان قابل ارزیابی است. در فضای فکری-دینی مسلط در دوران صفوی، شیوع انواع بیماریها به خدا نسبت داده میشد که نتیجهٔ انجام گناه از سوی افراد بود و برای رفع آن میبایست حتماً توبه نمود. از این رو به خواندن دعاهای خاص، توسل به مقابر و بقعهها، قربانی و تصدق و… تمسک میشد. در این دوران، روایات و احادیثی از بزرگان دینی برای رفع و مقابله با بیماری طاعون نقل میگردید.
در حوزه طبِ جالینوسی، برهم خوردن تعادلِ خلط موجب طاعون فرض میشدهاست. شیوه درمانی آنها نیز قرنطینه بیمار و مقابله با گرمی بودهاست
به علاوه در آن زمان، در فرهنگِ عمومی سلامت، احکام پیشبینی نجوم و نحسی زمان، علت شیوع طاعون فرض میشد. همچنین، توجه به طلسم و موارد جادویی مورد توجه بود. به علاوه برخی درخت چنار را عامل مقابله با بیماری طاعون میدانستند
کشف علتِ اصلی و درمان در دوران معاصر
در نهایت با کشف باسیل یرسینیا پستیس در سال ۱۸۹۴ در انستیتو پاستور، علت واقعیِ طاعون فهمیده شد و امروزه با استفاده از آنتیبیوتیک میتوان این بیماری را درمان کرد و از میزان مرگ و میر ناشی از بیماری کاست؛ از جمله آنتیبیوتیکهای مؤثر بر بیماری میتوان به استرپتومایسن اشاره کرد.