به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر؛ با اجرای مرحله جدید طرح حمایتی، بخشی از یارانه آبانماه خانوارهای دهکهای ۸ تا ۱۰ بهصورت اعتبار غیرنقدی در کیف پول ایران اختصاص یافت و یارانه نقدی دهکهای اول تا سوم طبق روال واریز شد.یارانه نقدی آبانماه ۱۴۰۵ در حالی واریز شد که دولت با اجرای مرحله جدیدی از طرح «کیف پول ایران»، مسیر پرداخت یارانه برای گروهی از خانوارها را تغییر داد. بر اساس اعلام رسمی سازمان هدفمندسازی یارانهها، از این ماه بخشی از یارانه نقدی خانوارهای دهکهای هشتم، نهم و دهم بهجای واریز مستقیم به حساب بانکی، در قالب اعتبار الکترونیکی در کیف پول سرپرست خانوار شارژ میشود. این تغییر اگرچه هنوز مشمول همه دهکها نشده، اما نخستین گام عملی برای غیرنقدیسازی بخشی از یارانه محسوب میشود و پرسشهای متعددی را برای سرپرستان خانوار ایجاد کرده است.
جزئیات طرح جدید؛ ۱۰۰ هزار تومان به ازای هر نفر در کیف پول ایران
حسن نوروزی، مدیرعامل سازمان هدفمندسازی یارانهها، روز جمعه ۲۹ آبان ۱۴۰۵ اعلام کرد که بر اساس مصوبه دولت، در ماه آبان برای خانوارهای دهکهای هشتم، نهم و دهم درآمدی، به ازای هر عضو خانوار مبلغ ۱۰۰ هزار تومان از یارانه نقدی در کیف پول سرپرست خانوار شارژ خواهد شد . این اعتبار از محل همان یارانه نقدی ماهانه خانوار تأمین میشود و پرداخت اضافه یا کمک بلاعوض جدیدی نیست .
مبلغ اعتبار بر اساس تعداد اعضای خانوار محاسبه میشود. برای نمونه، یک خانوار چهارنفره در این دهکها ۴۰۰ هزار تومان اعتبار در کیف پول سرپرست خانوار دریافت میکند . نوروزی اعلام کرده است که این اعتبار «در روزهای آینده» کارسازی و در دسترس قرار میگیرد .
چرا فقط دهکهای ۸ تا ۱۰؟
انتخاب دهکهای هشتم تا دهم برای این مرحله از طرح، نکتهای است که نیاز به توضیح دارد. بسیاری از خانوارهای ساکن در این دهکها اصلاً یارانه نقدی دریافت نمیکنند و بنابراین مشمول این طرح نخواهند بود. طرح کیف پول ایران تنها شامل آن دسته از خانوارهای دهکهای ۸ تا ۱۰ میشود که همچنان در فهرست یارانهبگیران قرار دارند .
به عبارت دیگر، قرار گرفتن در دهک هشتم، نهم یا دهم بهتنهایی به معنای دریافت خودکار اعتبار کیف پول نیست. ملاک، قرار داشتن در فهرست یارانهبگیران همراه با تعلق به این دهکهاست. این موضوع برای بسیاری از خانوارها که تصور میکنند صرفاً به دلیل دهکبندی مشمول شدهاند، میتواند ایجاد ابهام کند.
دهکهای اول تا سوم بدون تغییر؛ یارانه نقدی طبق روال واریز شد
در حالی که دهکهای بالاتر شاهد تغییر در شیوه دریافت بخشی از یارانه خود هستند، وضعیت دهکهای اول تا سوم تغییری نکرده است. یارانه نقدی مرحله ۱۸۹ مربوط به آبانماه ۱۴۰۵ در تاریخ ۲۵ آبان به مبلغ ۱۱۳ هزار و ۸۹۶ میلیارد ریال به حساب ۱۰ میلیون و ۴۸۲ هزار و ۱۸۰ نفر از سرپرستان خانوارهای دهکهای اول تا سوم واریز و قابل برداشت شد .
این پرداخت با اعمال کسورات مربوط به اقساط تسهیلات و تعهدات مالی سرپرستان خانوار، از جمله تسهیلات وام اربعین، تسهیلات کرونا و خریدهای اعتباری انجام شده است . بر اساس دهکبندی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، ۲۸ میلیون و ۴۸۴ هزار و ۴۶ نفر در دهکهای اول تا سوم قرار دارند که یارانه آنان بیستوپنجم هر ماه از طریق ۲۸ بانک عامل پرداخت میشود .
کیف پول ایران چیست و چه هدفی دارد؟
کیف پول ایران یکی از ابزارهای جدید پرداخت الکترونیکی است که با مشارکت بانک مرکزی طراحی شده و برای حدود ۹۰ میلیون نفر از شهروندان پیشبینی شده است . راهاندازی این خدمت از شهریورماه امسال در دستور کار قرار گرفته و هدف اصلی آن، فراهم کردن بستری برای استفاده از اعتبارهای حمایتی و تسهیل خرید خانوارها عنوان شده است .
مدیرعامل سازمان هدفمندسازی یارانهها یکی از دلایل مهم اجرای این طرح را استمرار خدمات خرید در شرایط بروز اختلال در شبکه بانکی یا محدودیت دسترسی به اینترنت اعلام کرده است . به گفته نوروزی، کیف پول ایران با هدف افزایش تابآوری زیرساختهای پرداخت و کاهش وابستگی فرایند خرید به سامانههای بانکی متعارف طراحی شده است .
با این حال، این نخستین بار نیست که دولت تلاش میکند بخشی از یارانه را از مسیر غیرنقدی هدایت کند. تجربه طرح کالابرگ الکترونیکی نشان داد که موفقیت چنین طرحهایی به شدت به گستردگی شبکه پذیرندگان، سهولت استفاده و شفافیت قوانین وابسته است.
خرید اعتباری تا دو برابر یارانه؛ امکان جدید برای یارانهبگیران
در کنار شارژ کیف پول، امکان دیگری نیز برای خانوارهای یارانهبگیر فراهم شده است. بر اساس اعلام نوروزی، خانوارهای دریافتکننده یارانه نقدی میتوانند تا سقف دو برابر مبلغ یارانه ماهانه خود از فروشگاههای طرف قرارداد خرید اعتباری انجام دهند و مبلغ آن را طی دو ماه بازپرداخت کنند .
ثبت درخواست استفاده از این طرح از طریق بازوی سازمان هدفمندسازی یارانهها در پیامرسان «بله» انجام میشود . با این حال، نشانی دقیق این بازو، مراحل گامبهگام ثبت درخواست و فهرست فروشگاههای طرف قرارداد هنوز بهطور شفاف منتشر نشده است.
ابهامات باقیمانده؛ آنچه هنوز مشخص نیست
با وجود اعلام رسمی آغاز طرح، چند پرسش کلیدی بیپاسخ مانده است که پاسخ به آنها برای ارزیابی کارآمدی طرح ضروری به نظر میرسد:
اول، دامنه استفاده از اعتبار. هنوز مشخص نیست که اعتبار شارژشده در کیف پول ایران در چه فروشگاهها یا مراکزی قابل استفاده است. آیا محدود به فروشگاههای خاصی است یا در هر پذیرندهای که به شبکه کیف پول متصل باشد قابل خرج است؟
دوم، قابلیت برداشت نقدی. آیا اعتبار کیف پول قابل برداشت نقدی یا انتقال به حساب بانکی است، یا صرفاً برای خرید کالا و خدمات قابل استفاده خواهد بود؟ این موضوع تفاوت ماهوی میان یارانه نقدی و اعتبار غیرنقدی را مشخص میکند.
سوم، محدودیت زمانی. آیا برای استفاده از این اعتبار مهلت مشخصی تعیین شده است یا اعتبار بهطور نامحدود در کیف پول باقی میماند؟
چهارم، سازوکار در شرایط قطع اینترنت. یکی از اهداف اعلامشده طرح، حفظ خدمات خرید در شرایط اختلال شبکه است. اما جزئیات فنی نحوه انجام تراکنش در چنین شرایطی اعلام نشده است.
پنجم، نحوه فعالسازی و دسترسی. سرپرستان خانوار چگونه باید از فعال شدن کیف پول خود مطلع شوند و برای استفاده از آن چه اقدامی لازم است انجام دهند؟
پاسخ به این پرسشها نه تنها برای خانوارهای مشمول فعلی، بلکه برای ارزیابی احتمال گسترش طرح به دهکهای دیگر در ماههای آینده اهمیت دارد.
جمعبندی؛ تغییری که هنوز در ابتدای راه است
تغییر شیوه پرداخت بخشی از یارانه آبانماه برای دهکهای ۸ تا ۱۰ را میتوان نخستین گام عملی دولت در مسیر غیرنقدیسازی تدریجی یارانه دانست. این طرح فعلاً محدود به گروه کوچکی از خانوارهاست و بسیاری از یارانهبگیران دهکهای میانی و پایین را شامل نمیشود. با این حال، اگر کیف پول ایران بتواند وعدههای خود را در زمینه سهولت استفاده، گستردگی پذیرندگان و حفظ دسترسی در شرایط بحرانی محقق کند، ممکن است در ماههای آینده شاهد گسترش دامنه آن به دهکهای بیشتری باشیم.
در وضعیت فعلی، خانوارهای دهکهای ۸ تا ۱۰ که یارانه نقدی دریافت میکنند باید در روزهای آینده کیف پول خود را بررسی کنند و از میزان اعتبار شارژشده مطلع شوند. برای سایر خانوارها، بهویژه دهکهای اول تا سوم، پرداخت یارانه نقدی طبق روال معمول و بدون تغییر ادامه دارد. آنچه در این میان اهمیت دارد، شفافسازی هرچه سریعتر جزئیات اجرایی طرح از سوی سازمان هدفمندسازی یارانههاست تا خانوارها بتوانند برای استفاده از اعتبار خود برنامهریزی کنند.
یارانه نقدی بهعنوان یکی از مهمترین طرحهای حمایتی دولت برای خانوارها، جایگاه ویژهای در سیاستهای حمایتی کشور دارد. اکنون با نزدیک شدن به زمان واریز یارانه نقدی دهکهای چهارم تا نهم، جزئیات تازهای از پرداختها و تغییرات مربوط به برنامههای حمایتی مطرح شده است؛ موضوعی که پرسشهای متعددی را درباره زمان واریز، مبالغ دریافتی و شرایط بهرهمندی از این حمایتها برای سرپرستان خانوار به همراه داشته است.
آغاز اجرای طرح کیف پول ایرانیان ویژه دهکهای ۸ تا ۱۰
مرحله جدید طرح کیف پول ایرانیان با اختصاص اعتبار به خانوارهای دهکهای هشتم، نهم و دهم درآمدی وارد مرحله اجرا شده است. بر اساس اعلام حسن نوروزی، مدیرعامل سازمان هدفمندسازی یارانهها، در این مرحله بخشی از یارانه نقدی آبانماه خانوارهای مشمول بهجای واریز مستقیم به حساب بانکی، در قالب اعتبار الکترونیکی به کیف پول سرپرست خانوار منتقل میشود. این اعتبار به ازای هر یک از اعضای خانوار محاسبه شده و قرار است در روزهای آینده کارسازی شود.
نکته مهم در اجرای این مرحله، گسترش دامنه طرح به خانوارهای دهکهای هشتم تا دهم است؛ چراکه در مراحل قبلی، تمرکز اصلی بر توسعه ابزارهای پرداخت اعتباری در نظام یارانهای بود، اما اکنون خانوارهای دهکهای بالاتر نیز در فهرست مشمولان قرار گرفتهاند. البته قرار گرفتن این دهکها در دامنه اجرای طرح به معنای دریافت اعتبار از سوی تمام خانوارهای آنها نیست و با توجه به اینکه بخشی از خانوارهای این دهکها یارانه نقدی دریافت نمیکنند، وضعیت مشمولان و نحوه تخصیص اعتبار اهمیت ویژهای دارد.
چه مبلغی از یارانه نقدی در کیف پول ایرانیان ذخیره خواهد شد؟
طبق اعلام مدیرعامل سازمان هدفمندسازی یارانهها، در مرحله جدید طرح به ازای هر عضو خانوارهای مشمول، مبلغ ۱۰۰ هزار تومان از یارانه نقدی در کیف پول سرپرست خانوار شارژ خواهد شد.
بر این اساس، میزان اعتبار اختصاصیافته با توجه به تعداد اعضای خانوار متفاوت است؛ برای مثال، یک خانوار دونفره ۲۰۰ هزار تومان، خانوار سهنفره ۳۰۰ هزار تومان و خانوار چهارنفره ۴۰۰ هزار تومان اعتبار دریافت میکند. بنابراین، اعتبار اختصاصیافته به یک خانوار پنجنفره نیز به ۵۰۰ هزار تومان میرسد. این مبالغ قرار است در روزهای آینده کارسازی شود.
کیف پول ایرانیان چیست؟
کیف پول ایرانیان یکی از ابزارهای جدید پرداخت الکترونیکی است که با هدف فراهم کردن امکان استفاده از اعتبارهای حمایتی و تسهیل فرایند خرید خانوارها طراحی شده است. بر اساس توضیحات مدیرعامل سازمان هدفمندسازی یارانهها، این خدمت برای حدود ۹۰ میلیون نفر از شهروندان پیشبینی شده و راهاندازی آن از شهریورماه امسال با مشارکت بانک مرکزی در دستور کار قرار گرفته است.
در این روش، بخشی از منابع یارانهای بهجای واریز مستقیم به حساب بانکی، در قالب اعتبار الکترونیکی در اختیار سرپرست خانوار قرار میگیرد تا از طریق بسترهای پیشبینیشده برای خرید استفاده شود. به این ترتیب، کیف پول ایرانیان میتواند زمینه توسعه پرداختهای اعتباری و استفاده از ابزارهای نوین بانکی در نظام حمایتی کشور را فراهم می کند.
مزایا و معایب طرح کیف پول ایرانیان
اجرای طرح کیف پول ایرانیان از چند جهت قابل توجه است. یکی از مهمترین مزایای این طرح، توسعه زیرساختهای پرداخت الکترونیکی و فراهم کردن امکان استفاده از اعتبارهای حمایتی در بستری متفاوت از پرداختهای نقدی است.
همچنین به گفته مدیرعامل سازمان هدفمندسازی یارانهها، یکی از اهداف طراحی این کیف پول، استمرار خدمات خرید در شرایط بروز اختلال در شبکه بانکی، محدودیت دسترسی به اینترنت و مشکلات احتمالی زیرساختهای پرداخت است. در چنین شرایطی، این ابزار میتواند به حفظ دسترسی خانوارها به خدمات خرید کمک کند.
با این حال، اجرای طرح با ابهاماتی نیز همراه است. هنوز جزئیات کاملی درباره فروشگاههای پذیرنده، امکان برداشت نقدی یا انتقال اعتبار به حساب بانکی، مهلت استفاده از اعتبار و نحوه انجام تراکنش در شرایط قطعی اینترنت منتشر نشده است.
بنابراین، میزان موفقیت این طرح به نحوه رفع ابهامات اجرایی، گستردگی شبکه پذیرندگان و سهولت استفاده خانوارها از اعتبار اختصاصیافته بستگی دارد.
زمان واریز یارانه نقدی دهکهای ۴ تا ۹
بر اساس برنامه اعلامشده، یارانه نقدی خانوارهای دهکهای چهارم تا نهم در روز ۳۰ آبان ۱۴۰۵ به حساب سرپرستان خانوار واریز خواهد شد. این گروه از یارانهبگیران طبق روال تعیینشده، به ازای هر عضو خانوار ۳۰۰ هزار تومان یارانه دریافت میکنند.
با توجه به زمانبندی اعلامشده، سرپرستان خانوارهای مشمول میتوانند در تاریخ یادشده منتظر واریز یارانه نقدی آبانماه باشند.
مبلغ یارانه نقدی دهکهای ۴ تا ۹ چقدر است؟
مبلغ یارانه نقدی دهکهای چهارم تا نهم بر اساس تعداد اعضای خانوار تعیین میشود. بر این اساس، به ازای هر نفر ۳۰۰ هزار تومان یارانه در نظر گرفته شده است و مبالغ پرداختی به خانوارها به شرح زیر خواهد بود:
– خانوار یکنفره: ۳۰۰ هزار تومان
– خانوار دونفره: ۶۰۰ هزار تومان
– خانوار سهنفره: ۹۰۰ هزار تومان
– خانوار چهارنفره: یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان
– خانوار پنجنفره: یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان
به این ترتیب، مبلغ یارانه نقدی دریافتی خانوارهای دهکهای چهارم تا نهم متناسب با تعداد اعضای خانواده محاسبه و در موعد مقرر به حساب سرپرستان خانوار واریز خواهد شد.
ابهامات و جزئیات تکمیلی اجرای طرح کیف پول ایرانیان
با وجود آغاز مرحله جدید طرح کیف پول ایرانیان و اعلام میزان اعتبار اختصاصیافته به خانوارهای مشمول، انتشار جزئیات تکمیلی درباره نحوه استفاده از این اعتبار همچنان اهمیت دارد.
مشخص شدن فروشگاههای طرف قرارداد، شیوه دسترسی سرپرستان خانوار به کیف پول، محدودیتهای احتمالی مصرف و امکان استفاده از اعتبار در شرایط اختلال اینترنت، از جمله مواردی است که میتواند به افزایش شفافیت اجرای طرح کمک کند.