به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر؛اخبار جعلی هفته چهارم آبان ۱۴۰۵ در گزارش تازه ستاد رسانه ای فضای مجازی کشور مورد بررسی قرار گرفت. بر اساس این گزارش، سامانه شناسایی اخبار جعلی در این بازه زمانی ۱۵۶ خبر جعلی را شناسایی و احصا کرده است. از میان این موارد، ۴۴ خبر به صورت رسمی تکذیب شده و ۳۶ مورد نیز در اتاق رصد اخبار جعلی مورد ارزیابی و تحلیل قرار گرفته اند. یکی از نکات قابل توجه گزارش، بیشتر بودن مجموع بازدید تکذیبیه ها نسبت به خبرهای جعلی است؛ به طوری که تکذیبیه ها بیش از ۱۲۵ میلیون بازدید ثبت کرده اند، در حالی که مجموع بازدید خبرهای جعلی حدود ۱۱۳ میلیون بوده است. این اختلاف نشان می دهد محتوای تکذیبی در این دوره حدود ۱۱.۳ درصد بیشتر دیده شده است. از نظر بازنشر نیز تکذیبیه ها عملکرد بالاتری داشته اند و حدود ۲۸ درصد بیشتر از خبرهای جعلی بازنشر شده اند. بررسی زمان واکنش نشان می دهد بخش قابل توجهی از شایعات در ساعات نخست انتشار تکذیب شده اند، اما میانگین زمان تکذیب همچنان بیش از ۱۳ ساعت بوده است. موضوعاتی مانند تامین بنزین، جمع آوری کارت های سوخت، قطع گاز، اخبار نظامی و تحولات منطقه ای در میان شایعات این دوره قرار داشته اند. گزارش همچنین از نقش خبرگزاری ها و نهادهای دولتی در پاسخ گویی به اخبار نادرست حکایت دارد. این آمار بار دیگر اهمیت راستی آزمایی اطلاعات و پرهیز از بازنشر مطالب تاییدنشده را برجسته می کند.
جزئیات آمار اخبار جعلی و تکذیبیه ها در آبان ۱۴۰۵
اندیشه!!معاصر نوشت: بر اساس گزارش جدید ستاد رسانه ای فضای مجازی کشور، سامانه شناسایی اخبار جعلی در هفته چهارم آبان ماه ۱۴۰۵ موفق به شناسایی ۱۵۶ خبر جعلی شده است. از این تعداد، ۴۴ خبر به صورت رسمی تکذیب شده و ۳۶ مورد نیز در اتاق رصد اخبار جعلی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته اند.
مهم ترین آمارهای اعلام شده در این گزارش عبارت اند از:
| شاخص |
آمار ثبت شده |
| اخبار جعلی شناسایی شده |
۱۵۶ خبر |
| اخبار جعلی تکذیب شده |
۴۴ خبر |
| موارد ارزیابی و تحلیل شده |
۳۶ مورد |
| مجموع بازدید تکذیبیه ها |
۱۲۵ میلیون و ۸۴۱ هزار |
| مجموع بازدید اخبار جعلی |
۱۱۳ میلیون و ۷۴ هزار |
| مجموع بازنشر تکذیبیه ها |
۳۲ هزار و ۸۳۰ بار |
| مجموع بازنشر اخبار جعلی |
۲۵ هزار و ۶۱۰ بار |
این آمار نشان می دهد تکذیبیه ها در مجموع حدود ۱۲ میلیون و ۷۶۷ هزار بازدید بیشتر از خبرهای جعلی داشته اند. همچنین تعداد بازنشر تکذیبیه ها حدود ۷ هزار و ۲۲۰ مورد بیشتر بوده است.
بازدید تکذیبیه ها ۱۱.۳ درصد بیشتر از اخبار جعلی بود
یکی از یافته های مهم گزارش، پیشی گرفتن میزان بازدید تکذیبیه ها از محتوای جعلی است. مجموع بازدید تکذیبیه ها به ۱۲۵ میلیون و ۸۴۱ هزار رسید، در حالی که خبرهای جعلی در مجموع ۱۱۳ میلیون و ۷۴ هزار بازدید داشتند.
بر این اساس، میزان بازدید تکذیبیه ها حدود ۱۱.۳ درصد بیشتر از خبرهای جعلی بوده است. میانگین بازدید هر تکذیبیه نیز حدود ۱۱ میلیون و ۴۴۰ هزار و میانگین بازدید هر خبر جعلی حدود ۱۰ میلیون و ۲۸۰ هزار اعلام شده است.
در بیشتر موارد، تکذیبیه ها بازدید بیشتری از خبر اولیه داشته اند. تنها در مورد شایعه فعال شدن پدافند هوایی در اصفهان و میدان آزادی تهران، میزان بازدید خبر جعلی حدود ۲۲۲ هزار بیشتر از تکذیبیه آن ثبت شده است.
تکذیبیه ها ۲۸ درصد بیشتر بازنشر شدند
بررسی میزان بازنشر نیز از برتری محتوای تکذیبی حکایت دارد. مجموع بازنشر تکذیبیه ها به حدود ۳۲ هزار و ۸۳۰ بار رسیده، در حالی که خبرهای جعلی حدود ۲۵ هزار و ۶۱۰ بار بازنشر شده اند.
به این ترتیب، تکذیبیه ها حدود ۷ هزار و ۲۲۰ بار بیشتر بازنشر شده اند که معادل ۲۸ درصد افزایش نسبت به بازنشر اخبار جعلی است.
این موضوع از اهمیت انتشار پاسخ های رسمی و اطلاع رسانی سریع در مقابله با شایعات حکایت دارد. با این حال، میزان بازدید و بازنشر به تنهایی معیار قطعی برای سنجش میزان اعتماد عمومی یا موفقیت کامل در مقابله با اخبار جعلی نیست.
اخبار جعلی در چه مدت زمانی تکذیب شدند؟
گزارش ستاد رسانه ای فضای مجازی کشور نشان می دهد زمان انتشار تکذیبیه ها در موارد مختلف متفاوت بوده است. بخشی از اخبار جعلی در همان ساعت نخست تکذیب شده اند و برخی دیگر تا دو روز برای دریافت پاسخ رسمی زمان برده اند.
توزیع زمان تکذیب اخبار جعلی به شرح زیر اعلام شده است:
| زمان انتشار تا تکذیب |
سهم اخبار تکذیب شده |
| طی یک ساعت |
۳۰ درصد |
| طی سه ساعت |
۲۵ درصد |
| طی پنج ساعت |
۱۷ درصد |
| طی ۱۲ ساعت |
۱۲ درصد |
| طی یک روز |
۹ درصد |
| طی دو روز |
۷ درصد |
میانه زمان تکذیب پنج ساعت و میانگین آن حدود ۱۳ ساعت و ۱۶ دقیقه بوده است. این تفاوت نشان می دهد اگرچه بخش قابل توجهی از اخبار جعلی در ساعات اولیه تکذیب شده اند، مواردی نیز وجود داشته که پاسخ رسمی با تاخیر منتشر شده است.
از جمله نمونه های تکذیب با فاصله زمانی بیشتر، ویدئوی غیرمستند درباره آزمایش سوخت موشک در یک مدرسه و همچنین خبر مربوط به فروریختن سقف در چهارمحال و بختیاری بوده که تکذیب آنها دو روز پس از انتشار انجام شده است.
ماندگاری اخبار جعلی تا چهار روز ادامه داشت
یکی دیگر از بخش های گزارش به مدت ماندگاری اخبار جعلی در فضای مجازی مربوط می شود. بر اساس بررسی های انجام شده، ماندگاری این اخبار از ۱۱ ساعت تا چهار روز متغیر بوده و میانگین آن حدود ۲.۳ روز اعلام شده است.
بیشترین ماندگاری مربوط به دو مورد بوده است:
- خبر جعلی درباره بسته شدن حریم هوایی عراق به مدت ۷۲ ساعت
- ویدئوی غیرمستند درباره آزمایش سوخت موشک در یک مدرسه و فروریختن سقف
هر دو مورد حدود چهار روز در فضای رسانه ای ماندگار بوده اند. این آمار نشان می دهد حتی پس از انتشار تکذیبیه، ممکن است یک خبر نادرست همچنان در شبکه های اجتماعی دست به دست شود.
تامین بنزین و جمع آوری کارت های سوخت؛ شایعه پربازدید آبان
در میان ۱۰ خبر جعلی پربازدید هفته چهارم آبان، موضوع تامین بنزین و جمع آوری کارت های سوخت جایگاه ها در صدر قرار گرفته است.
این خبر که به اظهارات سقاب اصفهانی درباره مشکلات تامین بنزین و جمع آوری کارت های سوخت جایگاه ها مربوط بود، حدود ۱۳ میلیون و ۶۴۷ هزار بازدید ثبت کرده است.
تکذیبیه این خبر نیز با حدود ۱۵ میلیون و ۳۲۸ هزار بازدید، پربازدیدترین تکذیبیه این فهرست بوده است. از نظر بازنشر نیز این موضوع در هر دو گروه جایگاه نخست را داشته است:
- بازنشر تکذیبیه: ۴ هزار و ۲۶۰ بار
- بازنشر خبر جعلی: ۳ هزار و ۸۰۰ بار
این ارقام نشان می دهد موضوعات مرتبط با سوخت و خدمات عمومی، به دلیل ارتباط مستقیم با زندگی روزمره مردم، ظرفیت بالایی برای جلب توجه کاربران دارند.
شایعات مربوط به قطع گاز، پدافند هوایی و تحولات منطقه ای
موضوعات اخبار جعلی هفته چهارم آبان تنها به مسائل اقتصادی محدود نبوده است. بخشی از شایعات منتشرشده به حوزه خدمات عمومی، مدارس، مسائل نظامی و تحولات منطقه ای مربوط می شد.
از جمله موضوعات مطرح شده در این گزارش می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- شایعه قطع گاز ساختمان وزارت آموزش و پرورش
- خبر جعلی بسته شدن حریم هوایی عراق
- شایعه فعال شدن پدافند هوایی در اصفهان و میدان آزادی تهران
- اخبار غیرمستند درباره رهگیری موشک ها و پهپادهای ایران
- ادعاهای مربوط به رادار آمریکا در بحرین
- خبر منتشرشده درباره سدهای ایران و احتمال حمله شیمیایی
- ویدئوی غیرمستند درباره آزمایش سوخت موشک در یک مدرسه
در میان این موارد، خبر جعلی قطع گاز ساختمان وزارت آموزش و پرورش با حدود ۲ میلیون و ۷۱۰ هزار بازدید، بیشترین فاصله بازدید به نفع تکذیبیه را داشته است.
در مقابل، خبر منتشرشده در روزنامه نیویورک تایمز درباره سدهای ایران و احتمال حمله شیمیایی، با اختلاف حدود ۱۷ هزار بازدید، نزدیک ترین میزان بازدید میان خبر جعلی و تکذیبیه را ثبت کرده است.
کدام رسانه ها در تکذیب اخبار جعلی فعال تر بودند؟
بر اساس گزارش ستاد رسانه ای فضای مجازی کشور، خبرگزاری تسنیم، خبرگزاری صداوسیما، خبرگزاری مهر، خبرگزاری فارس و خبرگزاری میزان به ترتیب از رسانه های فعال در تکذیب اخبار جعلی و بازنشر پاسخ ها در هفته چهارم آبان بوده اند.
در بخش نهادهای رسمی نیز چند دستگاه و سازمان در پاسخ گویی به شایعات مرتبط با حوزه فعالیت خود نقش داشته اند. از جمله این نهادها می توان به سپاه پاسداران، ارتش، وزارت امور خارجه، وزارت آموزش و پرورش، وزارت نفت و وزارت صنعت، معدن و تجارت اشاره کرد.
فعالیت این رسانه ها و نهادها در انتشار تکذیبیه ها می تواند به روشن شدن وضعیت اخبار نادرست کمک کند؛ البته سرعت پاسخ گویی، شفافیت اطلاعات و دسترسی عمومی به مستندات نیز در اثربخشی این اقدامات اهمیت دارد.
چگونه اخبار جعلی را پیش از بازنشر تشخیص دهیم؟
با توجه به گستردگی انتشار اخبار نادرست در شبکه های اجتماعی، کاربران باید پیش از بازنشر هر خبر چند نکته ساده را بررسی کنند:
۱. منبع خبر را بررسی کنید: خبرهای مهم را از رسانه های معتبر و منابع رسمی دنبال کنید.
۲. تاریخ انتشار را ببینید: گاهی تصاویر و اخبار قدیمی با عنوان رویدادهای جدید منتشر می شوند.
۳. به تیترهای هیجانی اعتماد نکنید: تیترهایی که بر ترس، خشم یا نگرانی عمومی تکیه دارند، نیازمند بررسی دقیق تر هستند.
۴. تصاویر و ویدئوها را راستی آزمایی کنید: ممکن است یک تصویر واقعی به رویدادی کاملا متفاوت نسبت داده شده باشد.
۵. تکذیبیه ها را نیز بررسی کنید: صرف انتشار یک تکذیبیه کافی نیست؛ بهتر است منبع، مستندات و جزئیات پاسخ رسمی نیز بررسی شود.
۶. از بازنشر خبر تاییدنشده خودداری کنید: حتی بازنشر با هدف هشدار دادن می تواند به گسترش یک شایعه کمک کند.
پرسش های متداول
۱. در هفته چهارم آبان ۱۴۰۵ چند خبر جعلی شناسایی شد؟
بر اساس گزارش ستاد رسانه ای فضای مجازی کشور، ۱۵۶ خبر جعلی در این بازه شناسایی شده است.
۲. مجموع بازدید تکذیبیه ها چقدر بود؟
مجموع بازدید تکذیبیه ها ۱۲۵ میلیون و ۸۴۱ هزار اعلام شده است.
۳. تکذیبیه ها چند درصد بیشتر از اخبار جعلی بازدید داشتند؟
بازدید تکذیبیه ها حدود ۱۱.۳ درصد بیشتر از بازدید اخبار جعلی بوده است.
۴. میانگین زمان تکذیب اخبار جعلی چقدر بود؟
میانگین زمان تکذیب حدود ۱۳ ساعت و ۱۶ دقیقه و میانه آن پنج ساعت اعلام شده است.
۵. پربازدیدترین خبر جعلی این دوره درباره چه موضوعی بود؟
خبر مربوط به اظهارات سقاب اصفهانی درباره مشکلات تامین بنزین و جمع آوری کارت های سوخت جایگاه ها با حدود ۱۳ میلیون و ۶۴۷ هزار بازدید در صدر قرار داشت.
۶. کدام رسانه ها در تکذیب اخبار جعلی فعال تر بودند؟
خبرگزاری تسنیم، صداوسیما، مهر، فارس و میزان به ترتیب در فهرست رسانه های فعال این حوزه قرار گرفته اند.
جمع بندی
گزارش اخبار جعلی هفته چهارم آبان ۱۴۰۵ از شناسایی ۱۵۶ خبر نادرست و تکذیب رسمی ۴۴ مورد حکایت دارد. در این بازه، مجموع بازدید تکذیبیه ها از خبرهای جعلی بیشتر بوده و میزان بازنشر پاسخ های رسمی نیز حدود ۲۸ درصد افزایش داشته است. با وجود این، میانگین زمان تکذیب بیش از ۱۳ ساعت و میانگین ماندگاری اخبار جعلی حدود ۲.۳ روز گزارش شده است. موضوعاتی مانند تامین بنزین، جمع آوری کارت های سوخت، قطع گاز و اخبار نظامی و منطقه ای بیشترین توجه را به خود جلب کرده اند. در چنین شرایطی، راستی آزمایی پیش از بازنشر و مراجعه به منابع معتبر، از مهم ترین راهکارهای جلوگیری از گسترش شایعات در فضای مجازی است.
ا/ن/د/ی/ش/ه/م/ع/ا/ص/ر
پایان/*
اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.