در شهریورماه ۱۴۰۵، رگولاتوری پس از افزایش اعتراضها، نحوه محاسبه مصرف اینترنت کاربران را بررسی کرد و نتایج نشان داد که بخشی از این مشکل واقعی است و ناشی از نحوه شناسایی ترافیک داخلی و بینالمللی است. در کنار آن، عوامل فنی شناختهشدهای مانند پخش خودکار ویدئو و بهروزرسانی خودکار نیز در افزایش مصرف نقش دارند. در این گزارش، هر دو دسته علت، سهم هر کدام و راهکارهای کاهش مصرف بررسی میشود.
علت اول: عوامل فنی و تنظیمات گوشی
بخش قابل توجهی از مصرف سریع اینترنت، ناشی از قابلیتهایی است که بدون دخالت مستقیم کاربر فعال هستند. رگولاتوری نیز این عوامل را تأیید کرده است :
منبع:
نکته مهم: بر اساس یک مطالعه، برنامههای شبکه اجتماعی مدرن تا ۳۰ تا ۴۰ درصد از حجم اینترنت را صرف فعالیتهای پسزمینهای میکنند که کاربر مستقیماً آنها را نمیبیند . همچنین پخش ویدئو با کیفیت بالا، چند برابر حالت استاندارد داده مصرف میکند .
علت دوم: محاسبه برخی ترافیکهای داخلی با تعرفه بینالملل
رگولاتوری در بررسی خود به نتیجه مهمی رسید: ثبت نشدن یا بهروزرسانی نشدن اطلاعات برخی محتواهای داخلی در سامانه تعرفه ترجیحی، باعث میشود ترافیک آنها به جای تعرفه داخلی، با تعرفه بینالملل محاسبه شود .
حمید خوانساری، معاون رگولاتوری، در این باره توضیح داده است: «با توجه به این که دارندگان محتوا ملزم به ثبت و بهروزرسانی اطلاعات در سامانه سازمان فناوری اطلاعات ایران نیستند، تعداد قابلتوجهی از آدرسها و IPهای مربوط به محتوای داخلی در سامانه تعرفه ترجیحی ثبت یا بهروزرسانی نشدهاند و به همین دلیل در برخی موارد، کاربران با وجود تصور استفاده از تعرفه ترجیحی برای محتوای داخلی، با محاسبه ترافیک بر مبنای تعرفه اینترنت بینالملل مواجه میشوند» .
نکته مهم: این موضوع به معنای آن نیست که اپراتور حجم بیشتری از مصرف واقعی کاربر کسر کرده است، بلکه نوع ترافیک و تعرفه اعمالشده باعث میشود یک میزان مصرف مشخص، اثر بیشتری بر حجم بسته بگذارد .
ماجرای «ضریب ۲.۷» چه بود؟
در هفتههای منتهی به شهریور ۱۴۰۵، ادعاهایی در شبکههای اجتماعی منتشر شد که اپراتورها ترافیک بینالمللی را با ضریب ۲.۷ محاسبه میکنند. رگولاتوری این ادعا را رد کرد و اعلام کرد که هیچ ضریب افزایشی برای محاسبه مصرف ترافیک بینالملل اعمال نمیشود و حجم بستههای اینترنتی نیز تغییری نکرده است .
با این حال، تفاوت میان «حجم مصرفی» و «حجم کسرشده از بسته» یکی از منابع سردرگمی کاربران است. برای نمونه، اگر کاربری از یک پیامرسان داخلی استفاده کند، ممکن است تنها بخشی از حجم واقعی از بسته او کسر شود، اما استفاده از سایتهای خارجی یا سرویسهای داخلی که IP خود را ثبت نکردهاند، باعث کسر کامل حجم میشود .
راهکارهای کاهش مصرف اینترنت
برای جلوگیری از تمام شدن سریع بسته اینترنت، میتوان اقدامات زیر را انجام داد :
منبع:
نکته مهم: برای بررسی دقیق مصرف، میتوان از تنظیمات گوشی (بخش مصرف داده) یا اپلیکیشن اپراتور (مانند «ایرانسل من» یا «همراه من») استفاده کرد و برنامههای پرمصرف را شناسایی نمود .
امکان اعتراض به مصرف غیرعادی
بر اساس اعلام شرکت مخابرات ایران، مشترکانی که به تمام شدن غیرعادی بسته اینترنت خود اعتراض دارند، میتوانند درخواست ریز مصرف بدهند تا زمان، میزان و سرویسهای مصرفکننده اینترنت مشخص شود . همچنین رگولاتوری اپراتورها را ملزم کرده که نمایش ریز مصرف به تفکیک ترافیک داخلی و بینالملل را شفافتر کنند .
نکات مهم / تذکرات / هشدارها
تذکرات مهم درباره تمام شدن سریع اینترنت
۱. ابتدا تنظیمات گوشی را بررسی کنید. پخش خودکار ویدئو، بهروزرسانی خودکار و پشتیبانگیری ابری از مهمترین عوامل مصرف پنهان داده هستند. این موارد را محدود کنید .
۲. مشکل فقط «حجمخواری» نیست. رگولاتوری تأیید کرده که بخشی از مشکل ناشی از محاسبه ترافیک داخلی با تعرفه بینالملل است، اما این به معنای کسر حجم بیشتر از مصرف واقعی نیست .
۳. ادعای «ضریب ۲.۷» رد شده است. رگولاتوری اعلام کرده که هیچ ضریب افزایشی برای ترافیک بینالملل اعمال نمیشود .
۴. برای بررسی دقیق، ریز مصرف بگیرید. اگر شک دارید که مصرف شما غیرعادی است، از اپراتور خود درخواست ریز مصرف کنید .
۵. از اپلیکیشن اپراتور برای کنترل مصرف استفاده کنید. اپلیکیشنهایی مانند «ایرانسل من» و «همراه من» امکان مشاهده لحظهای مصرف و کنترل آن را فراهم میکنند .
جمعبندی کاربردی
تمام شدن سریع اینترنت گوشی در ایران دو دسته علت اصلی دارد. دسته اول، عوامل فنی و تنظیمات گوشی مانند پخش خودکار ویدئو، بهروزرسانی خودکار و پشتیبانگیری ابری است که بدون اطلاع کاربر حجم زیادی از داده را مصرف میکنند. دسته دوم، نحوه محاسبه ترافیک داخلی است؛ رگولاتوری تأیید کرده که ثبت نشدن برخی محتوای داخلی در سامانه تعرفه ترجیحی، باعث محاسبه آنها با تعرفه بینالملل میشود و بسته کاربر زودتر تمام میشود.
ادعای «ضریب ۲.۷» توسط رگولاتوری رد شده و هیچ ضریب افزایشی برای ترافیک بینالملل اعمال نمیشود. برای کاهش مصرف، میتوان پخش خودکار و بهروزرسانی خودکار را غیرفعال کرد و از حالت صرفهجویی داده استفاده نمود.
مهمترین توصیه: ابتدا تنظیمات گوشی خود را بررسی کنید، برای شک در مصرف غیرعادی درخواست ریز مصرف بدهید و از اپلیکیشن اپراتور برای کنترل لحظهای مصرف استفاده نمایید.
سوالات متداول
۱. چرا اینترنت گوشی من زود تمام میشود؟
دو دلیل اصلی دارد: عوامل فنی مانند پخش خودکار ویدئو و بهروزرسانی خودکار، و محاسبه برخی ترافیکهای داخلی با تعرفه بینالملل .
۲. آیا اپراتورها حجم بیشتری از مصرف واقعی کسر میکنند؟
رگولاتوری اعلام کرده که هیچ ضریب افزایشی برای ترافیک بینالملل اعمال نمیشود. مشکل اصلی، نوع تعرفه اعمالشده برای برخی محتوای داخلی است .
۳. «ضریب ۲.۷» صحت دارد؟
خیر، رگولاتوری این ادعا را رد کرده و اعلام کرده که هیچ ضریب افزایشی برای محاسبه ترافیک بینالملل وجود ندارد .
۴. مهمترین عامل مصرف پنهان داده چیست؟
پخش خودکار ویدئو با کیفیت بالا، بهروزرسانی خودکار برنامهها و پشتیبانگیری ابری از طریق شبکه همراه .
۵. چگونه مصرف اینترنت خود را کاهش دهم؟
پخش خودکار ویدئو را غیرفعال کنید، بهروزرسانی خودکار را به «فقط وایفای» محدود کنید، پشتیبانگیری ابری با داده همراه را خاموش کنید و از حالت صرفهجویی داده استفاده نمایید .
۶. چگونه بفهمم کدام برنامه بیشترین داده را مصرف میکند؟
از تنظیمات گوشی (بخش مصرف داده) یا اپلیکیشن اپراتور (مانند ایرانسل من یا همراه من) استفاده کنید .
۷. اگر به مصرف غیرعادی شک دارم چه کار کنم؟
از اپراتور خود درخواست ریز مصرف بدهید تا زمان، میزان و سرویسهای مصرفکننده مشخص شود .
۸. آیا مشکل تمام شدن سریع اینترنت در همه اپراتورها وجود دارد؟
گزارشهای کاربران از اپراتورهای مختلف (همراه اول، ایرانسل و مخابرات) منتشر شده است .
۹. آیا رگولاتوری اقدامی برای شفافیت بیشتر انجام داده است؟
بله، اپراتورها ملزم شدهاند نمایش ریز مصرف به تفکیک ترافیک داخلی و بینالملل را شفافتر کنند .
۱۰. آیا استفاده از پیامرسانهای داخلی حجم کمتری مصرف میکند؟
بله، برای پیامرسانهای داخلی ثبتشده، تعرفه ترجیحی اعمال میشود و حجم کمتری از بسته کسر میگردد .
۱۱. آیا خاموش کردن داده همراه در خانه به کاهش مصرف کمک میکند؟
بله، اگر در خانه به وایفای دسترسی دارید، خاموش کردن داده همراه از مصرف ناخواسته جلوگیری میکند .
۱۲. آیا مشکل «حجمخواری» توسط وزارت ارتباطات تأیید شده است؟
وزیر ارتباطات از وقوع تخلفات احتمالی و گرانفروشی خبر داده و هشدار داده که در صورت اثبات، برخورد جدی خواهد شد .