نماز شب یکی از مستحبات بسیار مؤکد در دین اسلام است که در قرآن و روایات به آن سفارش زیادی شده است. این نماز با ۱۱ رکعت، شامل ۸ رکعت نافله، ۲ رکعت نماز شفع و ۱ رکعت نماز وتر، در ساعات پایانی شب و نزدیک طلوع فجر خوانده میشود. در این گزارش، ب...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر؛ نماز شب، که از آن به عنوان «نماز تہجد» یا «نماز تهجد» نیز یاد میشود، از مهمترین نمازهای مستحبی است که در قرآن با عبارت «وَمِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَهً لَّکَ»(سوره اسراء، آیه ۷۹) به آن اشاره شده است. پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصومین(ع) نیز بر این نماز تأکید فراوان داشته و آن را مایه افزایش ایمان، آمرزش گناهان و دوری از عذاب الهی معرفی کردهاند.
بسیاری از افراد به دنبال آموزش صحیح این نماز هستند، زیرا علاوه بر اجر و ثواب فراوان، آثار و برکات دنیوی و اخروی زیادی برای آن ذکر شده است. در این گزارش، بهطور کامل، مرحله به مرحله، نحوه خواندن نماز شب، رکعات، اذکار و دعاهای آن را با زبانی ساده و روان آموزش میدهیم.
نماز شب جمعاً ۱۱ رکعت دارد که از سه بخش تشکیل شده است:
| بخش نماز شب | تعداد رکعات | نام نماز |
|---|---|---|
| بخش اول | ۸ رکعت | نماز نافله شب |
| بخش دوم | ۲ رکعت | نماز شفع |
| بخش سوم | ۱ رکعت | نماز وتر |
نکته: نماز شب را میتوان به صورت کامل یعنی تمام ۱۱ رکعت یا به صورت مختصر (۴ یا ۶ رکعت) و به نماز شفع و وتر نیز اکتفا کرد، اما بهتر است با قصد «ما ینبغی» خوانده شود.
وقت نماز شب از نیمه شب شرعی آغاز میشود و تا قبل از اذان صبح ادامه دارد. بهترین زمان برای خواندن این نماز، در سحرگاهان نزدیک به طلوع فجر است، اما میتوان از ابتدای نیمه شب نیز آن را اقامه کرد.
ملاک تشخیص نیمه شب شرعی: نیمه شب شرعی میان اذان مغرب و اذان صبح است. مثلاً اگر بین اذان مغرب و اذان صبح ۱۰ ساعت فاصله باشد، از ساعت ۵ شب (نیمه) به بعد، وقت نماز شب آغاز میشود.
تذکر: نماز شب را میتوان قبل از خواب نیز خواند، اما افضل آن است که ابتدا بخوابید و سپس در سحرگاهان بیدار شوید و نماز شب را بخوانید.
برای خواندن نماز شب، ابتدا نیت انجام «نماز شب، قربهً إلی الله» کنید. در ادامه هر یک از سه بخش را به شرح زیر بخوانید:
چگونگی خواندن: نماز نافله شب مانند نماز صبح دو رکعتی خوانده میشود، با این تفاوت که بعد از سوره حمد، در رکعت اول سوره توحید به جای سورههای دیگر خوانده میشود. به عبارتی در هر رکعت، سوره حمد و سوره توحید (قل هو الله احد) خوانده میشود.
نحوه اقامه:
در رکعت اول: حمد + توحید (قل هو الله احد)
در رکعت دوم: حمد + توحید (قل هو الله احد)
سپس ۸ رکعت را به صورت ۴ نماز دو رکعتی (مثلاً نماز دو رکعتی اول، دوم، سوم و چهارم) بخوانید.
تذکر: خواندن قنوت در این ۸ رکعت مستحب است، ولی لازم نیست.
آسانترین روش: میتوان نماز شب را به صورت ۴ رکعت نافله، ۲ رکعت نافله و ۲ رکعت نافله دیگر نیز خواند. جمعاً ۸ رکعت میشود که هر دو رکعت یک سلام دارد. در این روش، خواندن چهار رکعت به یک سلام (مانند نماز ظهر) جایز نیست و هر دو رکعت باید با یک سلام تمام شوند.
چگونگی خواندن: ۲ رکعت شفع مانند نماز صبح و دو رکعتی است، اما در رکعت اول، پس از حمد، سوره ناس (مردم) یا سوره فلق خوانده میشود و در رکعت دوم، پس از حمد، سوره توحید خوانده میشود.
نحوه اقامه:
رکعت اول: حمد + سوره ناس (قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ)
رکعت دوم: حمد + سوره توحید (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ)
قنوت شفع: مستحب است در قنوت نماز شفع، دعای زیر خوانده شود:
«اللَّهُمَّ اهْدِنَا فِیمَنْ هَدَیْتَ، وَ عَافِنَا فِیمَنْ عَافَیْتَ، وَ تَوَلَّنَا فِیمَنْ تَوَلَّیْتَ، وَ بَارِکْ لَنَا فِیمَا أَعْطَیْتَ، وَ قِنَا شَرَّ مَا قَضَیْتَ، فَإِنَّکَ تَقْضِی وَ لاَ یُقْضَی عَلَیْکَ، وَ إِنَّهُ لاَ یَذِلُّ مَنْ وَالَیْتَ، تَبَارَکْتَ رَبَّنَا وَ تَعَالَیْتَ»
چگونگی خواندن: نماز وتر یک رکعت است که در آن پس از سوره حمد، سوره توحید را سه بار و سپس سوره فلق و سوره ناس را یک بار خوانده و پس از آن قنوت خوانده میشود.
نحوه اقامه:
خواندن سوره حمد
۳ بار سوره توحید (قل هو الله احد)
۱ بار سوره فلق (قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ)
۱ بار سوره ناس (قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ)
قنوت وتر: قنوت نماز وتر از اهمیت ویژهای برخوردار است و مستحب است در آن، برای تمام مؤمنان و مؤمنات دعا شود. در این قنوت، هر دعایی که میخواهید میتوانید بخوانید.
دعای مخصوص قنوت وتر: مستحب است در قنوت وتر، دعای زیر به همراه سجده شکر خوانده شود:
«اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِرَحْمَتِکَ الَّتِی وَسِعَتْ کُلَّ شَیْءٍ…»
سپس در آخر قنوت، دستها را به صورت مسح بکشید و بگویید:
«رَبَّنَا آتِنَا فِی الدُّنْیَا حَسَنَهً وَ فِی الْآخِرَهِ حَسَنَهً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ»
سجده شکر: بعد از اتمام نماز وتر، مستحب است یک سجده شکر به جا آورده و «شکراً لله، شکراً لله، شکراً لله» گفته شود.
| تعداد رکعات | نام نماز | نحوه خواندن |
|---|---|---|
| ۸ رکعت | نافله شب | ۴ نماز دو رکعتی (حمد + توحید) |
| ۲ رکعت | شفع | حمد + سوره ناس در رکعت اول و حمد + توحید در رکعت دوم |
| ۱ رکعت | وتر | حمد + ۳ بار توحید + فلق + ناس با قنوت مفصل و دعا |
بعد از اتمام نماز شب، مستحب است پس از نماز، برخی اذکار و دعاهای خاص خوانده شود که مهمترین آنها عبارتند از:
تسبیحات حضرت زهرا (س): ۳۴ بار «الله اکبر»، ۳۳ بار «الحمد لله»، ۳۳ بار «سبحان الله»
ذکر استغفار: «أستغفر الله ربی و أتوب إلیه»
ذکر توحید: «لا إله إلا الله وحده لا شریک له»
خواندن دعای توسل
خواندن زیارت عاشورا (در شبها)
در سفر، نماز شب به همان شکل کامل (۱۱ رکعت) خوانده میشود و قصر ندارد. بهطور کلی، نمازهای مستحبی چه در حضر و چه در سفر، بدون قصر خوانده میشوند.
بر اساس روایات و آیات قرآن، نماز شب دارای آثار و برکات فراوانی است که برخی از آنها عبارتند از:
سبب آمرزش گناهان: «إِنَّ نَاشِئَهَ اللَّیْلِ هِیَ أَشَدُّ وَطْئًا وَ أَقْوَمُ قِیلًا» (سوره مزمل، آیه ۶)
دوری از عذاب الهی
زیاد شدن روزی
نورانی شدن صورت
بالا رفتن درجات و منزلت
باعث اجابت دعا
آرامش و دوری از اضطراب
جلب محبت خداوند
۱. قنوت در نماز شب: خواندن قنوت در ۸ رکعت اول مستحب است، اما در نماز شفع و وتر، قنوت از اهمیت بیشتری برخوردار است و بهتر است حتماً خوانده شود.
۲. در صورت کمبود وقت: اگر به هر دلیل فرصت خواندن ۱۱ رکعت را ندارید، میتوانید نماز شب را به صورت مختصر و با خواندن ۴ رکعت و سپس شفع و وتر بخوانید. اما در هر صورت، وتر را فراموش نکنید، چرا که فضیلت بسیاری دارد.
۳. سجده شکر: خواندن سجده شکر در پایان نماز وتر، بسیار مؤکد است و مستحب است بلافاصله انجام شود.
۴. روایت استحباب: در روایات آمده که پیامبر اکرم(ص) هیچگاه نماز شب را ترک نمیکردند، حتی در سفر و در حالت بیماری.
نماز شب با ۱۱ رکعت، یکی از مهمترین نمازهای مستحبی است که در ساعات پایانی شب و در سحرگاهان خوانده میشود. این نماز، به سه بخش نافله شب (۸ رکعت به صورت ۴ نماز دو رکعتی)، شفع (۲ رکعت) و وتر (۱ رکعت) تقسیم میشود. بهترین زمان آن، سحرگاهان نزدیک به اذان صبح است.
برای شروع، میتوانید با خواندن ۴ رکعت (دو نماز دو رکعتی) شروع کنید، سپس شفع و وتر را به آن اضافه کنید. با افزایش توفیق الهی، به مرور زمان، میتوانید همه ۱۱ رکعت را اقامه کنید و از برکات بیشمار آن بهرهمند شوید.
۱. نماز شب چند رکعت است و چگونه خوانده میشود؟
نماز شب ۱۱ رکعت است: ۸ رکعت نافله (به صورت ۴ نماز دو رکعتی)، ۲ رکعت شفع و ۱ رکعت وتر . در رکعتهای نافله، بعد از حمد، سوره توحید خوانده میشود. در دو رکعت شفع، در رکعت اول سوره ناس و در رکعت دوم سوره توحید خوانده میشود. در رکعت وتر، بعد از حمد، ۳ بار توحید، یک بار فلق و یک بار ناس خوانده میشود.
۲. زمان نماز شب از چه وقتی شروع میشود؟
وقت نماز شب از نیمه شب شرعی (میان اذان مغرب و اذان صبح) آغاز میشود و تا اذان صبح ادامه دارد. بهترین زمان، سحرگاهان است.
۳. آیا میتوان نماز شب را قبل از خواب خواند؟
بله، میتوان قبل از خواب نیز خواند، اما افضل این است که بعد از خواب شبانه و در سحرگاهان خوانده شود.
۴. نماز وتر چگونه خوانده میشود و چه دعایی دارد؟
وتر یک رکعت است: حمد، ۳ بار توحید، فلق و ناس. در قنوت آن، برای تمام مؤمنان دعا کرده و سپس دستها را به صورت مسح میکشیم.
۵. آیا نماز شب در سفر قصر دارد؟
خیر، تمام نمازهای مستحبی از جمله نماز شب، در سفر کامل خوانده میشود و قصر ندارد.
۶. اگر فرصت خواندن همه ۱۱ رکعت را ندارم، چه کنم؟
میتوانید نماز شب را به صورت مختصر (مثلاً ۴ رکعت نافله، شفع و وتر) بخوانید، اما ترک شفع و وتر جایز نیست. همچنین میتوانید ۱۱ رکعت را به صورت «ما ینبغی» بخوانید.
پایان/*
اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.
