به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر، بیماری ام اس یکی شایع ترین بیماری ها در چند سال اخیر شناخته شده است که این بیماری ممکن است زندگی روزمره فرد مبتلا را به شدت مختل کند. دانمشندان معتقدند عوامل زیست محیطی و ژنتیکی در بروز بیماری ام اس تاثیر بسیاری دارد اما علت دقیق بوجود آمدن این بیماری مشخص نیست. متاسفانه دانشمندان تا به امروز موفق به درمان کامل ام اس نشده اند و فقط توانسته اند با داروهای مختلف آن را کنترل کنند تا شدت بیماری بیشتر نشود. در این مطلب از اندیشه معاصر به علائم بیماری ام اس، عوارض بیماری ام اس، نحوه تشخیص و آزمایشات ، علت بوجود آمدن بیماری، داروهای بیماری ام اس، نحوه درمان،ام اس و بیماران کرونایی ، ام اس و مادران باردار، و هزینه های این بیماری میپردازیم.

بیماری ام اس چیست؟

بیماری ام اس یا مالتیپل اسکلروزیس یک بیماری خود ایمنی مزمن است که در آن سیستم ایمنی به بافتهای عصبی حمله میکند و چربی دور اعصاب (میلین) را از بین میبرد. در بیماری ام اس، میلینِ اعصاب مرکزی (مغز و نخاع) به صورت پلاکهای تک تک یا دسته جمعی در اندازههای کوچک یا بزرگ دچار التهاب و تخریب میشود.
از بین رفتن میلینها باعث میشود اعصاب که در بدن وظیفه انتقال پیامها را بر عهده دارند نتوانند به درستی پیام را منتقل کنند و مغز، قدرت کنترل خود را بر روی اندامها را از دست میدهد. بسته به این که پلاکها در کدام قسمت دستگاه عصبی مرکزی باشند، نشانههای بیماری متفاوت خواهد بود.
نشانه های بیماری ام اس چیست؟

در برخی بیماران، علائم آنقدر خفیف است که آنها تا رسیدن به مراحل پیشرفتهی بیماری، متوجه هیچچیز نمیشوند. در مقابل ممکن است برخی بیماران خیلی زود و در مراحل اولیهی بیماری متوجه علائم شوند. شایعترین علائم بیماری ام اس عبارتند از:
- مشکلات مثانه: ممکن است بیمار در تخلیهی کامل مثانه مشکل داشته باشد و لازم باشد به طور مکرر به توالت برود. بیاختیاری ادرار (نیاز به رفتن به توالت به طور ناگهانی) و تکرر ادرار شبانه (نیاز مکرر به رفتن به توالت در طول شب) نیز شایع است.
- مشکلات روده: یبوست عارضهی شایعی برای بیماری ام اس است و گاهی اوقات میتواند بسیار جدی باشد.
- کارکردهای شناختی: ازجمله مشکلات مربوط به حافظه، انتزاع، توجه و پیدا کردن کلمه است.
- افسردگی: بیماران مبتلا به ام اس، ۵۰ درصد احتمال ابتلا به افسردگی را دارند.
- تغییرات احساسی: ممکن است زمانی که برای اولین بار بیماری ام اس تشخیص داده میشود، تأثیرات احساسی عمیقی بر روی فرد داشته باشد. از دست رفتن میلین و آسیب دیدن رشتههای عصبی در مغز نیز میتواند باعث تغییرات احساسی شود.
- سردرد و از دست دادن شنوایی نیز در میان علائم ام اس وجود دارد.
- خستگی: این یکی از شایعترین علائم بیماری ام اس است که حدود ۹۰ درصد بیماران را تحت تأثیر قرار میدهد.
- سرگیجه: افراد مبتلا به ام اس معمولاً سرگیجه و مشکلات عدم تعادلی را تجربه میکنند.
- ممکن است حرکات سر باعث احساسی شبیه شوک الکتریکی شود.
- بیحسی یا ضعف: این عارضه معمولاً در یک یا چند اندام احساس میشود و به طور معمول در یک زمان، فقط یک طرف بدن یا فقط نیمهی پایینی بدن را تحت تأثیر قرار میدهد.
- درد گرفتن یا سوزن سوزن شدن برخی از نقاط بدن.
- حالت انقباضی و گرفتگی عضلات: رشتههای عصبی آسیبدیده در مغز و نخاع میتوانند باعث سفت شدن عضلات و گرفتگیهای عضلانی شوند.
- لرزش: حرکات لرزشی غیرارادی نیز ممکن است رخ دهد.
- مشکلات بینایی: ممکن است دوبینی و تاری دید رخ دهد. از دست دادن دید چشم میتواند به صورت جزئی یا کامل باشد که معمولاً در یک زمان یکی از چشمها را تحت تأثیر قرار میدهد.
- تغییر در راه رفتن: طریقهی راه رفتن فرد، منظور است. بیماری ام اس میتواند طرز راه رفتن فرد را تغییر دهد؛ زیرا عضلات بیمار ضعیفتر میشوند و این ممکن است باعث بروز مشکل تعادلی، سرگیجه و خستگی شود.
تشخیص و آزمایشات بیماری ام اس
ام اس با تاثیرگذاری در میلین سلول های عصبی ایجاد می شود. در نتیجه برای تشخیص آن نیاز به بررسی سلول های عصبی از طریق آزمایش هایی نظیر MRI و … داریم. علاوه بر آن نیاز است که آزمایش های دیگری انجام دهیم تا مطمئن شویم بیماری دیگری وجود نداشته باشد.
به طور مثال، فردی دچار علایم ام اس شده است. همین علایم ممکن است در نتیجه ی تومور مغزی یا دیگر بیماری ها ایجاد شود. لذا باید آزمایش های دیگری انجام شوند تا از تشخیص اطمینان حاصل گردد.
آزمایشات بیماری ام اس

آزمایش خون
اگر پزشک مشکوک شود که شما ممکن است MS داشته باشید، آزمایش های خون بخشی از مراحل اولیه است. آزمایش های خون در حال حاضر نمی تواند به تشخیص قوی MS کمک کند، اما آنها می توانند بیماری های دیگر را رد کنند. این بیماری ها عبارتند از:
- بیماری لایم
- اختلالات ارثی نادر
- سیفلیس
- اچ آی وی / ایدز
تمام این اختلالات را می توان به تنهایی با آزمایش خون تشخیص داد. آزمایش خون همچنین می تواند نتایج غیر طبیعی را نشان دهد. یعنی می تواند به سمت تشخیص هایی مانند سرطان یا کمبود ویتامین ب ۱۲ (B12) منجر شود.
آزمایش مایع مغزی نخاعی ( پونکسیون کمری)

گاهی در فرآیند تشخیص ام اس مورد استفاده قرار می گیرد. این روش یک نمونه از مایع مغزی نخاعی (CSF) را برای آزمایش می گیرد. پونکسیون کمری یک روش تهاجمی به حساب می آید.
در طی این روش یک سوزن به پشت بدن جایی بین مهره ها و داخل کانال نخاعی وارد می شود. این سوزن توخالی، نمونه ای از مایع مغزی نخاعی (CSF) را برای آزمایش جمع آوری می کند.
این آزمایش به طور معمول در حدود ۳۰ دقیقه طول می کشد و از بی حسی موضعی استفاده می شود. معمولا از بیمار خواسته می شود که به پهلو دراز بکشند و کمر خود را خم کنند.
پس از آنکه منطقه مورد تمیز و ضدعفونی و یک بی حسی موضعی انجام شد، پزشک یک سوزن توخالی را به داخل کانال نخاعی وارد می کند تا در حدود یک یا دو قاشق غذاخوری از مایع مغزی نخاعی CSF را بیرون بیاورد. معمولا آماده سازی خاصی نیاز نیست. از شما ممکن است خواسته شود که مصرف قرص های تنگ کننده عروق را متوقف کنید.
پزشکانی که پونکسیون کمری را در طی فرایند تشخیص ام اس تجویز می کنند، برای حذف سایر بیماری ها با نشانه ی مشابه با ام اس اینکار را می کنند. آنها همچنین به نشانه های MS نگاه می کنند، به ویژه:
- سطح بالای آنتی بادی ها به نام آنتی بادی IgG
- پروتئین هایی به نام الیگوکلونال باند (oligoclonal)
- مقدار غیرمعمول بالایی از گلبول های سفید خون
تعداد گلبول های سفید خون در مایع مغزی نخاعی افراد مبتلا به MS می تواند تا هفت برابر بیشتر از حد نرمال باشد. با این حال، این پاسخ های غیر طبیعی سیستم ایمنی نیز می تواند به علت سایر شرایط ایجاد شود.
همچنین برآورد شده است که ۵ تا ۱۰ درصد افراد مبتلا به MS هیچگونه اختلال در CSF خود نشان نمی دهند.
MRI یا تصویرسازی با تشدید مغناطیسی

تصویرسازی با تشدید مغناطیسی یا ام آر آی (MRI) آزمایشی برای تشخیص MS در ترکیب با آزمایشهای اولیه خون است. MRI از امواج رادیویی و میدان مغناطیسی برای بررسی محتوای نسبی آب در بافتهای بدن استفاده می کند. آنها می توانند بافت های طبیعی و غیر طبیعی را شناسایی کرده و ناهنجاری ها را تشخیص دهند.
MRI تصاویر دقیق و حساس از مغز و نخاع را ارائه می دهد. ام آر آی بسیار غیرتهاجمی تر از اشعه ایکس یا سی تی اسکن است که هر دو از اشعه استفاده می کنند.
هدف از انجام MRI چیست؟
پزشک وقتی مشکوک به MS می شود و آزمایش MRI می نویسد، به دنبال دو مورد است:
- هر نوع اختلال دیگری که می تواند ام اس را رد کند و به یک تشخیص متفاوت مانند تومور مغزی اشاره کند، بررسی شود.
- همچنین به دنبال شواهدی از میلین زدایی است.
لایه میلین که فیبرهای عصبی را محافظت می کند، چربی دارد و در صورتی که آسیب ندیده باشد، آب را دفع می کند. اگر میلین آسیب دیده باشد این مقدار چربی به طور کامل کاهش می یابد و دیگر آب را دفع نمی کند. درنتیجه این منطقه آب بیشتری را نگه می دارد که می تواند توسط MRI تشخیص داده شود. (گفتیم که MRI با میزان آب مرتبط است)
برای تشخیص MS، پزشکان باید شواهدی از میلین زدایی پیدا کنند. علاوه بر حذف سایر شرایط بالقوه، MRI میتواند شواهد جامعی را درباره ی اینکه میلین زدایی رخ داده است، ارائه دهد.
آماده سازی برای آزمایش MRI
قبل از ورود به بخش MRI باید تمام جواهرات خود را خارج کنید. اگر شما هر لباس فلزی (از جمله زیپ یا دکمه فلزی) داشته باشید، از شما خواسته می شود که آنها را خارج کنید و یا با لباس های بیمارستان تعویض کنید. شما باید در حدود ۳۰-۴۵ دقیقه در دستگاه MRI (که از هر دو طرف باز است) در طول انجام آزمایش دراز بکشید. برخی از دستگاه ها بنا به شرایطی که بیمار دارد ممکن است سرباز باشند.
اگر موارد زیر را دارید حتما به پزشک اطلاع دهید:
- ایمپلنت های فلزی
- دستگاه تنظیم کننده ضربان قلب
- خالکوبی یا تاتو
- داروهای تزریق شده
- دریچه های قلب مصنوعی
- تاریخچه ای از دیابت
- و هر شرایط دیگری که فکر می کنید می تواند مربوط باشد
تست پتانسیل برانگیخته

آزمایش پتانسیل برانگیخته (Evoked Potential Test) فعالیت الکتریکی مغز را در پاسخ به تحریک مانند صدا، لمس یا بینایی اندازه گیری می کند. هر نوع محرک، سیگنالهای الکتریکی لحظه ای را منعکس می کند که می تواند توسط الکترودهایی که روی پوست سر قرار گرفته اند اندازه گیری شود تا فعالیت را در مناطق خاص مغز نظارت کند.
سه نوع آزمون پتانسیل برانگیخته وجود دارد. پاسخ بینایی (Visual Evoked Response :VER یا VEP) یکی از رایج ترین روش های تشخیص ام اس است.
هنگامی که پزشکان یک آزمایش پتانسیل برانگیخته را انجام می دهند، آنها به دنبال انتقال ضعیفی هستند که در امتداد مسیرهای عصبی بینایی وجود دارد. این اختلال در اغلب بیماران MS پیش می آید. با این حال، قبل از نتیجه گیری از VERهای غیر طبیعی با علت ام اس، باید دیگر اختلالات چشم یا شبکیه حذف شوند.
آماده سازی برای آزمون EP لازم نیست. در حین آزمایش، شما در مقابل یک صفحه نمایش قرار می گیرید که الگوی شطرنجی متناوب روی آن است. ممکن است از شما خواسته شود که یک چشم را بپوشانید. این آزمایش نیاز به تمرکز فعال دارد، اما ایمن و غیرمخرب است.
آزمایش های جدید در حال توسعه
دانش پزشکی همیشه درحال رشد است. همانطور که تکنولوژی و دانش ما از ام اس پیشرفت می کند، پزشکان ممکن است آزمایش های جدیدتری را برای تشخیص ساده تر MS پیدا کنند.
در حال حاضر یک آزمایش خون در حال توسعه است که قادر به شناسایی بیومارکرهایی است که با MS ارتباط دارند. در حالی که این آزمایش احتمالا قادر به تشخیص MS به تنهایی نیست، اما می تواند به پزشکان در ارزیابی عوامل خطر و تشخیص ساده تر کمک کند.
داروهای این بیماری
داروهای مهار کننده حملات و کاهش پیشرفت بیماری
داروهای مهار کننده حملات و کاهش پیشرفت بیماری ام اس شامل موارد زیر است:
- Avonex,Cinnovex® (اینترفرون بتا -۱a)
- کوپاکسون ® (استات گلاتیرامر)
- Novantrone® (میتوکسانترون)
- REbif,Recigen(اینترفرون بتا -۱a)
- Tysabri (ناتالیزوماب)
- Betaferon,Ziferon inter (اینترفرون بتا -۱ ب)
- Tecfidera,Cinnotec,Diphosel® (دی متیل فومارات)
- Extavia® (اینترفرون بتا -۱ ب)
- پلگریدی (peginterferon beta-1a)
- Lemtrada® alemtuzumab
- Ocrevus® (اکرلیزوماب)
- Glatopa® (استات گلاتیرامر – معادل عمومی دوز ۲۰ و ۴۰ میلی گرم کوپاکسون)
در ادامه هر کدام از این موارد را که به عنوان دارو ام اس نام بردهایم، بررسی میکنیم.
Avonex,Cinnovex® (اینترفرون بتا -۱a)
این دارو برای MS نوع عود کننده به کار میرود و باعث کاهش پیشرفت بیماری و کاهش تعداد دفعات حمله میشود. نیاز است تزریق این دارو توسط کلینیکها و پرستاران آموزش دیده انجام شود.
کوپاکسون ® (استات گلاتیرامر)
این دارو با نامهای تجاری سینومر و کوپامر و اسویمر نیز در بازار عرضه میشوند و برای کاهش حملات در بیماران دارای MS نوع عود کننده مورد استفاده قرار میگیرد.
Novantrone® (میتوکسانترون)
از این دارو برای انواع MS پیشرونده و عود کننده در شرایط حاد که داروهای دیگر جواب ندهند استفاده میشود.
REbif,Recigen (اینترفرون بتا -۱a)
این دارو مشابه پروتئینهای اینترفرون تولید شده در بدن میباشد که برای بیماران مبتلا به MS نوع عود کننده مورد استفاده قرار میگیرد که با تنظیم سیستم ایمنی حملات و التهاب مغز را کاهش میدهد.
Tysabri (ناتالیزوماب)
این دارو جزو قویترین و مؤثرترین دارو ام اس است که برای کاهش علائم نوع عود کننده تجویز میشود. تزریق این دارو باید در کلینیک انجام شود.
Betaferon,Ziferon inter (اینترفرون بتا -۱ ب)
زیفرون از جمله پلیپپتیدهای دارویی نوترکیبی است که برای مصارف درمانی تولید میشود. این پروتئین باعث کاهش تعداد حملات در بیمارانی میشود که مبتلا به MS عود کننده هستند و تعداد حملات را کاهش میدهد.
Tecfidera,Cinnotec,Diphosel® (دی متیل فومارات)
این دارو برای تنظیم عملکرد سیستم ایمنی و کاهش تعداد حملات بصورت خوراکی مورد استفاده قرار میگیرد.
Extavia® (اینترفرون بتا -۱ ب)
این دارو برای MS نوع عود کننده است. با مصرف این دارو تعداد عودهای بیماری نسبت به زمانی که هیچ درمانی دریافت نمیشود، کاهش مییابد، و شدت هر عود کاهش مییابد.
پلگریدی (peginterferon beta-1a)
این دارو در در درمان بیماری MS موثر است و از بدتر شدن شرایط جلوگیری میکند.
Lemtrada® alemtuzumab
این دارو برای MS عود کننده در بیمارانی که پاسخ کافی به ۲ یا چند داروی رایج در درمان MS ندادهاند مورد استفاده قرار میگیرد.
Ocrevus® (اکرلیزوماب)
این دارو حاوی آنتیبادی منوکلونال است و تنها داروی مورد تایید FDA برای جلوگیری از ناتوانی در ام اس اولیه پیشرونده میباشد.
Glatopa® (استات گلاتیرامر – معادل عمومی دوز ۲۰ و ۴۰ میلی گرم کوپاکسون)
این دارو جلوی حمله سیستم ایمنی بیمار را به میلین میگیرد و از اعصاب بدن محافظت میکند.
در سال ۲۰۱۸، تولید کنندگان تزریق داکلیزوماب (Zinbryta) به دلایل ایمنی آن را از بازار خارج کردند.
سلولهای بنیادی نوعی نوید در درمان آسیب عصبی ناشی از دلایل MS نشان دادهاند. طبق یک بررسی، درمان سلولهای بنیادی مزانشیمی (MSC) نشان داده است که به ترمیم سیستم عصبی مرکزی (CNS) کمک میکند، که با MS آسیب میبیند.
کورتیکواستروئیدها
التهاب یکی از ویژگیهای اصلی عود بیماری ام اس است. این میتواند منجر به بسیاری از علائم MS شود، مانند: خستگی، ضعف، درد. کورتیکواستروئیدها اغلب برای کاهش التهاب و کاهش شدت حملات MS استفاده میشوند.
کورتیکواستروئیدهایی که برای درمان ام اس استفاده میشوند شامل متیل پردنیزولون (داخل وریدی) و پردنیزون (خوراکی) هستند.
سایر درمان ها
اگر کورتیکواستروئیدها برای عود بیماری باعث تسکین نشوند، یا اگر نمیتوان از درمانهای داخل وریدی استفاده کرد، درمانهای دیگری نیز وجود دارد. این درمانها شامل موارد زیر میباشد:
- ACTH (ژل اچ پاتور اچ.پ.ار)
- پلاسمافرز
- ایمونوگلوبولین داخل وریدی (IVIG)
ACTH (ژل اچ پاتور اچ.پ.ار)
نوعی تزریق به عضله یا زیر پوست است. این کار با ترشح هورمونهای کورتیزول، کورتیکواسترون و آلدوسترون در غده قشر آدرنال انجام میشود. این هورمونها سطح التهاب در بدن بیمار را کاهش میدهد.
پلاسمافرز
این فرایند شامل برداشتن خون کامل از بدن و فیلتر کردن آن برای از بین بردن آنتیبادیهایی است که ممکن است به سیستم عصبی بیمار حمله کنند. سپس خون تصفیه شده از طریق تزریق به بیمار داده میشود.
ایمونوگلوبولین داخل وریدی (IVIG)
این روش درمانی نوعی تزریق است که به تقویت سیستم ایمنی بدن کمک میکند.
داروهایی برای درد و سایر مشکلات عضلانی
شل کنندههای عضلانی اغلب برای مبتلایان به ام اس تجویز میشوند. به دلیل اینکه درد و اسپاسم عضلات و خستگی عضلات از علائم رایج MS هستند.
داروهای مربوط به سفتی عضلات
داروهای مربوط به سفتی عضلات عبارتند از:
- باکلوفن (Lioresal)
- سیکلوبنزاپرین (فلکسریل)
- دیازپام (والیوم)
- تیزانیدین (Zanaflex)

داروهایی برای رفع خستگی مبتلایان به ام اس
خستگی یکی از علائم رایج در مبتلایان به ام اس است. داروهایی که برای درمان خستگی استفاده میشوند شامل موارد زیر است:
- مودافینیل (Provigil)
- هیدروکلراید آمانتادین (Gocovri)
- فلوکستین (Prozac) نیز اغلب تجویز می شود زیرا به مبارزه با خستگی و افسردگی کمک می کند.
داروهایی برای مشکلات مثانه و روده
بیش از دوازده داروی تجویز شده برای مشکلات مثانه، مانند بیاختیاری، مربوط به ام اس وجود دارد. برخی از این داروها عبارتند از:
- اوکسی بوتینین (دیتروپان)
- داریفناسین (انابلکس)
- ایمی پرامین (توفرانیل)
- تولترودین (دترول)
- کلرید تروسپینوم (سانکتورا).
موثرترین داروها برای یبوست و علائم روده مرتبط با ام اس، نرم کنندههای مدفوع که بدون نسخه نیز به فروش میرسند، هستند.
در این مقاله سعی کردیم انواع دارو ام اس را معرفی کنیم، اما توجه داشته باشید که قبل از هر کار باید با پزشک مشورت نموده و به توصیههای ایشان عمل کنید.

بر اساس مطالعات مختلف شدت عفونت کووید- ۱۹ در افرادی که به دلیل ابتلا به بیماریها تحت درمانهای سرکوبکننده ایمنی هستند، شدیدتر است. بیماران مبتلا به ام اس نیز جزو همین گروه هستند.
بر اساس این مطالعات، بیماری ام اس، عامل خطر کووید ۱۹ نیست و حتی این بیماری تاثیری بر میزان مرگ و میر ناشی از کووید ۱۹ ندارد، ولی محققان احتمال میدهند میزان عفونت در این بیماران شدیدتر باشد.
برخی محققان احتمال میدهند درمانهای رایج ام اس در مقابل کووید ۱۹ نقش محاقظتی داشته باشد که هنوز از نظر علمی تایید نشده است.
محققان به بیماران مبتلا به ام اس هشدار میدهند که کرونا نباید درمانهای روتین آنان را مختل کند.
مولتیپل اسکلروزیس (MS) یک بیماری خود ایمنی است که در آن سیستم ایمنی پاسخ غیر متعارفی به سیستم عصبی مرکزی (CNS ) میدهد. سیستم عصبی مرکزی شامل مغز، نخاع و اعصاب بینایی است.
سیستم ایمنی بدن به طور معمول عوامل خارجی مانند باکتری ها و ویروس ها را مورد هدف قرار می دهد؛ ولی در بیماریهای خود ایمنی، به اشتباه بافت های نرمال از بین می روند.
در بیماری ام اس، سیستم ایمنی به میلین حمله می کند. میلین به غلاف چربی اطراف سلول های عصبی گفته می شود. میلین آسیب دیده سبب بوجود آمدن تصلب بافت (sclerosis) می شود که نام بیماری نیز از همین واژه گرفته شده است.
زمانی که پوشش میلین یا بافت های عصبی آسیب می بینند، ارسال پیامهای عصبی مختل میشود که عوارض مختلفی دارد.
بیماری MS انواع مختلفی دارد که عبارتند از:
– ام اس پیشرونده مقدماتی
در این نوع، نشانههای بیماری به طور پیوسته از زمان تشخیص بیماری سیر صعودی دارند. حملهها مشخص نیستند و هیچ علامت بهبودی وجود ندارد. حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد از بیماران، به این نوع از بیماری مبتلا میشوند. معمولا بیماری ام اس در افرادی که این مرحله را تجربه میکنند، دیر و در حدود ۴۰ سالگی تشخیص داده میشود.
– نوع عودکننده – فروکش کننده
حدود ۹۰ درصد از بیماران، به این نوع مبتلا هستند. معمولا نشانههای اولیه بیماری در این افراد، در اوایل بیست سالگی دیده میشود. پس از آن در دورههای مختلف، بیماری عود میکند و در بین دورهها، بیمار بهبودی نسبی دارد. معمولا بیمارانی که به این نوع مبتلا هستند، وارد مرحله دیگری از بیماری به نام پیشرونده ثانویه میشوند.
– ام اس پیشرونده ثانویه
در این نوع، علایم بیماری به طور پیوسته سالها وجود دارد و هیچ عود یا بهبودی حاصل نمیشود. معمولا این حالت ۱۰ تا ۲۰ سال پس از تشخیص بیماری اتفاق می افتد. این نوع از بیماری معمولا منجر به از کار افتادگی بیماران می شود.
– نوع پیشرونده عودکننده
این نوع از بیماری بسیار نادر است و در آن بیماری در دوره های مشخص عود می کند و از یک حمله تا حمله بعدی، نشانه های بیماری شدیدتر می شود. حدود پنج درصد از افراد به این نوع از بیماری مبتلا هستند.
محققان دانشکده پزشکی هاروارد گزارشی مبنی بر علایم اولیه ام اس ارایه کردهاند و به افراد هشدار میدهند که این علایم را جدی بگیرند:
۱-مشکلات بینایی
۲-مشکلات تعادل
۳-سوزن سوزن شدن و خواب رفتن انگشتان دست و پا
۴-تغییرات ناگهانی دمای بدن اعم از کاهش یا افزایش
۵-تغییرات مداوم در عملکرد دستگاه گوارش
۶-مشاهده چرخشی هر یک از علایم ذکر شده در موارد یک تا پنج
۷-ضعف عضلانی
۸-مشکلات شناختی و عدم تمرکز
۹- خستگی مفرط
در حال حاضر بیش از ۲.۳ میلیون نفر در سراسر جهان به ام اس مبتلا هستند و میزان آن در زنان تقریبا سه برابر مردان است.
محققان چند راهکار ساده را برای افزایش کارایی و سطح زندگی مبتلایان به ام اس توصیه کردهاند.
۱- غذاهای حاوی ترکیبات مغذیتر مانند انواع میوهها، سبزیجات، پروتئین، غلات کامل، و اسیدهای چرب امگا ۳ را در رژیم غذایی خود بگنجانید.
۲- با انجام فعالیت بدنی مستمر، کارآیی و آمادگی جسمانی خود را افزایش دهید. این اقدام موجب افزایش انعطافپذیری، بهبود تعادل و بهبود برخی از علایم بیماری از جمله بدخوابی و مشکلات شناختی میشود.
۳- در تمرینها و فعالیتهای تحریککننده مغزی مشارکت کنید. فعالیتهای ذهنی مانند حل جدول کلمات، شرکت در کلاسها، انجام بازیهای حافظه، فعالیتهای اجتماعی و مطالعه مغز را ورزیدهتر میکند و توانایی ذهنی لازم برای بیماران مبتلا به ام اس را فراهم میکند.
۴- مشکل بدخوابی را حل کنید تا استراحت کافی داشته باشید. بهرهمندی از خواب کافی برای عملکرد صحیح بدن به ویژه در شرایطی که در حال مقابله با بیماری ام اس هستید، امری ضروری است.
۵- پس از مشورت با پزشک از مکملهای ویتامین دی استفاده کنید. بر اساس تحقیقات علمی، کمبود ویتامیندی موجب افزایش احتمال ابتلا به MS، افزایش دفعات بازگشت بیماری و تسریع پیشرفت ان میشود.
۶- در صورت ابتلا به افسردگی، آن را درمان کنید. التهاب ناشی از ابتلا به ام اس و استرس ناشی از تحمل عوارض این بیماری منجر به بروز افسردگی میشود که خود یکی از عوامل اصلی گیجی است. گفتار درمانی و مصرف داروهای ضدافسردگی دو راهکار متداول برای بهبود این عارضه است.
۷- مصرف دخانیات را ترک کنید و از افراد سیگاری فاصله بگیرید. مصرف سیگار یکی از فاکتورهای ریسک مهم تشدید و ابتلا به MS محسوب میشود. بر اساس تحقیقات علمی، قرار گرفتن در معرض دود دست دوم سیگار نیز موجب افزایش ریسک ابتلا و تشدید بیماری MS میشود.
۸- یک برنامه کاهش استرس داشته باشید. استرس مزمن کیفیت زندگی را کاهش میدهد و در مورد مبتلایان به ام اس موجب بروز علایم یا تشدید آنها میشود. کاهش استرس از طریق مصرف دارو یا سایر روشها میتواند موجب افزایش کیفیت افراد مبتلا به این بیماری شود.
۹- دمای محیط را کنترل کنید. افزایش و کاهش بیش از حد دما و به ویژه گرمای شدید میتواند موجب تشدید علایم ام اس و حتی بروز علایم جدید شود. در فصل گرما از دوش گرفتن با آب داغ اجتناب کنید، آب کافی مصرف کنید، از تجهیزات تهویه مطبوع استفاده کنید و در معرض نور مستقیم خورشید قرار نگیرید.
۱۰- زندگی را ساده بگیرید. راهکارهایی را بیابید که هرروز را کمی سادهتر کند. ممکن است برای این منظور یک استراتژی کلی تدوین کنید یا ابزارهای سادهای را خریداری کنید که امکان انجام یک یا چند فعالیت روزمره مانند باز کردن کنسرو یا آشپزی را به روش سادهتری فراهم کنند.

تعدادی از بیماریهای که سیستم ایمنی را درگیر می نمایند ، می توانند خانمها را در دوران باروری تحت تاثیر قرار دهند مثل بیماری آرتریت روماتوئید ،لوپوس ،میاستنی و همچنین ام اس . اغلب این بیماریها در دوران بارداری به حالت خاموش و یا در مرحله فروکش می باشند ولی از آنجا که بارداری بدلایل مختلف سیستم ایمنی را تحت تاثیر قرار می دهد،پیگیری این بیماریها در این مرحله اساسی و لازم است . خوشبختانه در طی دوره بارداری سیستم ایمنی بدن موادی را تولید می کند که اثر حفاظتی به روی سلولهای عصبی دارد و بطور اختصاصی مراحل آخر بارداری ، سه ماه سوم ، نقش قابل توجه تری دارد . بطور خلاصه تمام مطالعات ثابت کرده اند که میزان عود در طی حاملگی بخصوص در سه ماهه آخر کاهش می یابد و پس ازآن ریسک عود در طی دوره پس از زایمان ، بخصوص سه ماه پس از آن افزایش می یابد.
در بررسی های دراز مدت ، بنظر نمی رسد که حاملگی در مسیر طولانی مدت بیماری ام اس اثر قابل توجهی داشته باشد . تحقیقات نشان داده که هورمون استروژن نقش تعدیل کننده روی سیستم ایمنی ترشح هورمون پرولاکتین (تولید کننده شیر) نقش تحریک کننده آن را دارد، ازآنجا که تولید استروژن در اواخر حاملگی بیشتر است ،اثر تعدیل کننده آن بر بیماری ام اس در این دوره مشخص تر می باشد ،عکس افزایش ترشح پرولاکتین در دوره پس از زایمان می تواند توجیه کننده زمان عود بیماری دراین دوره باشد. میزان عودReplas Rate سالانه در طی حاملگی به ۷% کاهش و در دوره شش ماهه پس از زایمان به ۷۴/۱ افزایش می یابد یعنی ۱۸ برابر عود در سه ماهه اول پس از زایمان . عودهای بروز نموده در حاملگی معمولاً خیلی خفیف هستند برخلاف عودهای پس از زایمان . ولی خوشبختانه در بررسی های انجام شده ،ناتوانائیهای عصبی به دنبال حاملگی افزایش نیافته است همچنین در بررسی برروی ام آرآی دوره ای در خانمهای مبتلا به ام اس که باردار شده اند ، کاهش علائم ام آر آی ( شامل ضایعات جدید و ضایعات در حال بزرگ شدن ) دیده شده است .
کنترل بیماری در حاملگی
سه مسئله در بارداری بیماران مبتلا به ام اس بایستی مورد توجه قرار گیرد .
اول زوجی که تمایل به بچه دار شدن دارند بایستی در مورد اثرات بیماری ام اس برحاملگی و برعکس، مورد مشاوره پزشک قرار گیرند .
دوم مسئله اضطراب و الدین از انتقال بیماری به نوزاد و شانس کودک برای دریافت ام اس است. نکته مهم این است که در حال حاضر هیچگونه تست پریناتال یا تست مایع آمنیوتیک برای ام اس وجود ندارد . نقش استعداد ژنتیک در مورد بیماری ام اس کاملاً شناخته شده است. شیوع ام اس فامیلی در حدود ۱۰-۱۵ درصد برآورد می شود چنانچه یکی از والدین دچار ام اس باشد ریسک کودک در گرفتن ام اس حدود ۳-۵ درصد است در مقایسه با جامعه عمومی که حدود ۵/. است. البته فرم انتقال ژنتیکی مشخصی مثل ( اتوزم غالب و مغلوب ) در آن قابل تشخیص نیست .
همچنین در مورد نوزادان ، اختلافی از نظر تولد نوزادان با وزن پائین ، اختلالات مادرزادی و یا افزایش مرگ نوزادی ( Still Brith ) وجود نداشته است .
از طرفی خانم هایی که ناتوانی نورولوژیک ( عصبی ) بیشتری دارند و یا بیماری آنها در سیر حاملگی فعال می شوند ، نیازمند مراقبتهای خاص و توجه خاص متخصصین مغز و اعصاب و زنان و زایمان هستند. بخصوص ناتوانایی های حرکتی و افزایش خستگی ممکن است باعث اشکال در زایمان شده و این بیماران نیازمند زایمانهای تسهیل شده بشوند . ولی بطور کلی خانمهای دچار بیماری ام اس در گروه حاملگی های پر خطر ( بدلیل بیماری ام اس ) نیستند ولی بایستی در طی حاملگی از نظر بروز اختلالات نورولوژیک مورد توجه باشند.
زایمان و بیهوشی
روش زایمان بایستی توسط متخصصین زنان و زایمان مشخص شود و انجام سزارین به عنوان روش برتر در بیماران ام اس نمی باشد،مگر آنکه از نظر بالینی موردی داشته باشد .همچنین انجام بیهوشی برای زایمان ، ممنوعیتی برای بیماران ام اس ندارد استفاده از بی حسی اپی دورال در مورد این خانمها مورد بحث می باشد . در چند مطالعه بیان شده است که بی حسی نخاعی ممکن است ریسک عود را افزایش دهد، البته این یافته ثابتی در تمام مطالعات نیست.
مصرف دارو و درمان در طی حاملگی
عود بیماری ( Relaps ) در درمان در این مرحله بستگی به نوع بروز علائم دارد . در مواردی که عود همراه با علائم حرکتی شدید علائم مخچه ای و یا اختلال حسی باشد و بیمار دچار عدم تعادل گردد لازم است اقدامات درمانی انجام شود چون احتمال اسیب به مادر و در نتیجه جنین وجود دارد. در خصوص باروری هرچند هممکن است اختلالات جنسی در ۵۰% – ۹۰% بیماران ام اس ایجاد شود ( هم در زنان و هم در مردان ، بصورت اختلال در نعوظ ،خشکی واژن ،وبی اختیاری ) ولی مطالعات وسیع نشان داده اند که ام اس اثر فیزیولوژیک مشخصی بر باروری ندارد . ام اس شانس حاملگی خارج رحمی ، سقط خود بخود یا مرگ نوزاد را در مقایسه با جمعیت عمومی ، افزایش نمی دهد انجام مشاوره های جنسی (Sexual ) اثر قابل توجهی در بهبود روابط ( در یک مطالعه تا ۷۰% ) دارد. استفاده از داروهای افزایش دهنده باروری در ام اس در دست بررسی است بطوریکه چند مورد از عود بیماری به دنبال مصرف کلومیفن ، دیده شده است .
بیمارانی که قبلاً تحت درمان داروهای ایمونوساپرسیو(مهارکننده سیستم ایمنی و ضد سلولی ) بوده اند ممکن است دوره های طولانی بدون قاعدگی (آمنوره ) و ناباوری را داشته باشند هرچند آن دسته از بیمارانی که تحت درمانهای تهاجمی و شیمی درمانی هستند ازنظر کلینیکی دارای بیماری پیشرونده بوده و اصولاً بارداری به این بیماران توصیه نمی شود
مراقبتهای بارداریObstetrical Care
مراقبتهای پرستاری دوران بارداری در بیماران ام اس تفاوت چندانی با خانمهای بدون ام اس ندارد . گاهی این بیماران علائم روده و مثانه ای را در طی حاملگی بیشتر تجربه می کنند و بدین علت نیازمند مراقبت از نظر عفونتهای ادراری هستند.
در بررسی های وسیع مشخص گردیده که خانمهای مبتلا به ام اس مشکلات دوران بارداری بیشتری نسبت به سایر خانمها ندارند.
البته ریسک کم خونی ، در این مطالعات گوشزد شده است .
اقدامات پس از زایمان
بیماران ام اس پس از زایمان بایستی مورد توجه خاص قرار گیرند و انجام مشاوره توسط پزشک متخصص زنان و زایمان ، مغز و اعصاب و بخصوص روانپزشک توصیه می شود زیرا در این دوره بیماران مخصوصاً در ریسک اختلالات روحی و رفتاری هستند . البته بروز اختلال روحی بخصوص افسردگی در دوره پس از زایمان در همه زنان ممکن است بروز کند ولی بیماران ام اس از این نظر بایستی بدقت تحت نظر باشند . علیرغم لذت بچه دار شدن مراقبت از نوزاد ممکن است فشارهایی بر مادر وارد کند . سی درصد بیماران به علت ناتوانایی های خود نیازمند کمک های اضافی برای نگهداری نوزاد هستند و این خود ممکن است منجر به بروز افسردگی و از طرفی افزایش ریسک عود شود . بنابراین حمایت خوب خانوادگی در این مرحله نفش مهمی دارد.
همچنین هرگونه احساس اضظراب و افسردگی بایستی بدقت مورد توجه قرار گیرد و از یک حمله عود واقعی که نیازمند به استفاده از استروئید تزریقی دارد، افتراق داده شود . در صورت بروز افسردگی بعداز زایمان شروع سریع داروهای ضد اضطراب و افسردگی توصیه می شود.
بتا اینترفرونها ممکن است تشدید کننده و یا ایجاد کننده افسردگی باشند ، البته استفاده از آنها در دوره پس از زایمان ممنوع نمی باشد ولی بایستی تحت نظارت مستقیم باشند.
شیردهی
شیردهی در خانمهای مبتلا به ام اس ممنوعیتی ندارد و انتقال این بیماری به هیچ عنوان از طریق شیردهی نمی باشد ( که گهگاه دغدغه غلطی برای بیمار پدید می آورد ) همچنین شیردهی هیچ اثر مضری برسیربیماری یا تشدید بیماری ندارد . در واقع از نظر میزان عود بیماری بین خانمهای دچار ام اس شیرده با کسانی که دراین دوره شیردهی نمی کنند ، وجود ندارد . حتی مطالعات جدید حاکی از نقش مثبت شیردهی برکاهش حملات بیماری است .
درمان عود در دوره پس از زایمان
عود بیماری پس از زایمان توسط استروئید تزریقی ( متیل پردنیزولون تزریقی ) البته با دوز بالاتر درمان می شود. استفاده از ایمونو گلوبولین وریدی ( IVIG) به عنوان یک درمان پیشگیری کننده از عود بیماری در دوره بلافاصله پس از زایمان نیزکاربرددارد.
عوامل تعدیل کننده بیماری
از جمله آنها اینترفرونها و گلوتامر استات (کوپاکسون) می باشند مصرف اینترفرون ، چون شانس ایجاد سقط جنین را بالا می برد در طی حاملگی توصیه نمی شود . برای خانمهایی که بارداری برنامه ریزی شده دارند توصیه می شود ۱-۲ ماه قبل از بارداری اینترفرون را قطع نمایند همچنین بهتر است این بیماران و بخصوص کسانی که بیماری فعال دارند قبل از بارداری ام آرآی انجام دهند . زیرا وجود تعداد زیادی ضایعه فعال می تواند نشان دهنده احتمال عود باشد و در این شرایط بهتر است حاملگی برای مدت شش ماه به تعویق بیفتد و پس از آن توصیه به ام آرآی مجدد میشود. اما مسئله مهم تربرای پزشکان وقتی است که بیمار بدون برنامه ریزی باردار شده و یا حتی پس از سه ماهه اول به پزشک مراجعه نماید که دراین موارد قطع دارو توصیه می شود. با توجه به اینکه جزوگروه B داروئی در حاملگی (یعنی ریسک بروز اختلالات و ناهنجاریها محدود و کم است) می باشد می توانند درمان خود راادامه دهند . مصرف طولانی مدت استروئید به دلیل عوارض خاص خود مثل افزایش وزن ، اختلال روحی و بدتر شدن افسردگی ، چندان توصیه نمی شود همچنین در بیمارانی که سزارین شده اند استفاده از دوز بالا استروئید ممکن است تداخل درترمیم زخم ایجاد نماید . پلاسما فرزیس: در موارد فوق و بخصوص موارد مقاوم به کورتون بهترین جایگزین می باشد.
ایمنوگلوبولین وریدی : در مورد استفاده روتین IVIG در دوره پس از زایمان جهت جلوگیری از عود بیماری ، اطلاعات ناکافی هستند و فقط بیمارانی که در ریسک بالای عود هستند، کاندید این درمان هستند (ریسک بالا در مورد کسانی است که در زایمان قبلی عود داشته اند و یا عود در طی حاملگی فعلی داشته اند.)
شروع مجدد اینترفرون
اگر بیمار شیردهی نداشته باشد باید بلافاصله پس از زایمان درمان را شروع نموده و ترجیحاً درمان قبل از حاملگی را ادامه دهد البته ازآانجا که اثرات این داروها برکاهش عود این بیماری پس از چند ماه برقرار می شود، احتمال عود این بیماری در این فاصله وجود دارد و بایستی بیمار از این مسئله آگاه باشد.

درصد داروها تولید داخل و تحت پوشش بیمهاند
هوشمند با بیان اینکه حدود ۹۰ درصد داروهای بیماران «ام اس» تولید داخل و عمدتا تحت پوشش بیمه است و لذا فرانشیز آنها صفر است، میگوید: «الحمدلله با توجه به تمهیداتی که وزارت بهداشت به عمل آورده و بستههای خدمتی که تعریف کرده است، دسترسی به دارو آسان شده است. البته بخشی از بیماران تحت پوشش داروهای خارجی هستند که اینها هزینهبر است. با توجه به اینکه در ایام کرونا ممکن بود مسائلی در حوزه دارو برای بسیاری از بیماریها پیش بیاید اما از آنجا که ۸۰ تا ۹۰ درصد داروهای «ام اس» تولید داخلند ما در خصوص دسترسی بیمارانمان به دارو مشکلی نداشتیم. در مورد آن دسته از داروهای خارجی که میتواند مشابه داخلی نیز داشته باشند، با توجه به نوسانات ارز و مشکلات مربوط به آن، دیر و زود داشتهایم اما اینطور نبوده است که دسترسی بخواهد قطع شود و بیماران دچار مشکل شوند. ما قدردان خدمات معاونت غذا و دارو و حتی شورای عالی بیمه و بیمهها هستیم که انصافا همکاری خوبی داشته و کمکهای زیادی کردهاند. خدا را شکر داروها تحت پوشش بیمهاند و حتی داروهای خارجی نیز تا ۳۰ درصد تحت پوشش بیمه قرار دارند.»
هزینه بیماران «ام اس» بین ۱/۵ تا ۷ میلیون تومان در ماه است
رئیس انجمن «ام اس» ایران در ادامه به بیان نیازها و هزینههای بیماران ام اس میپردازد و میگوید: «هرچند خدمات حوزههای تشخیصی و درمانی در دانشگاههای علوم پزشکی از طریق بسته خدمت در دسترس بیماران قرار گرفته و کمک مؤثر و خوبی را ایجاد کرده است اما خود ادامه درمان و پیگیری آن هزینههای خاص خود را دارد. در بخش هزینهای از عمده مشکلات بیماران «ام اس» داروهای خارجی و داروهای مکمل است که هزینه بالایی دارند. نیاز بیماران ام اس به داروهای مکمل از نیازهای اصلی محسوب میشود. همچنین نیاز به خدمات توانبخشی و کاردرمانی نیز از جمله نیازهای جدی است که هزینه بالایی برای بیماران ایجاد میکند و این خدمات تحت پوشش کامل بیمه نیستند. از طرفی در شرایط فعلی و با وجود کرونا رفتوآمد بیماران تا مراکز توانبخشی سخت شده است و افراد نمیتوانند به این مراکز مراجعه و خدمات دریافت کنند که این خود باعث تشدید بیماری در آنها میشود. در عین حال هزینههای لوازم بهداشتی برای بیماران «ام اس» بسیار بالاست. برخی از این بیماران ممکن است روی ویلچر باشند که نیاز به وسایل توانبخشی و کمکتوانبخشی دارند. برخی ممکن است در بستر نگهداری شوند که نیاز به خدمات پرستاری و دریافت خدمات درمانی در منزل برای آنها هزینهبر است. میانگین هزینهای که میتواند برای بیمارانام اس در همان مرحله اول در بر داشته باشد ماهانه حداقل۱/۵ میلیون تومان است. چنانچه این بیماران روی ویلچر باشند، هزینهای بالغبر ۳/۵ میلیون تومان و چنانچه قرار باشد فرد بیمار در بستر نگهداری شود، هزینههای پرستاری و بهداشتی او چیزی حدود ۷ میلیون تومان میشود. اینها مشکلات جدی است که برای بیماران ام اس وجود دارد.»
وی یکی از مشکلات این بیماری را باورهای غلط جامعه نسبت به ام اس میداند و تأکید میکند: «این مهم باید اطلاعرسانی شود که الحمدلله در سالهای اخیر بیماری ام اس کاملا قابل تشخیص است و دریافت بموقع درمان میتواند به کنترل بیماری کمک کند. بیماری ام اس بیماری مسری نیست و کاملا قابل کنترل است.»
یماری ام اس آخر کار نیست
هوشمند با اشاره به اینکه ابتلا به این بیماری آخر کار نیست، سبک زندگی سالم را در پیشگیری از بسیاری از بیماریها از جمله ام اس تأثیرگذار میداند و میگوید: «بیماری ام اس بیماریای نیست که با ابتلا به آن زندگی و آتیهمان را تمامشده فرض کنیم و روحیه خود را از دست بدهیم. تشخیص بموقع و دریافت خدمات تشخیصی – درمانی میتواند بسیار کمک کند. قشر عمده بیماران ام اس ما تحصیلات دانشگاهی دارند و بسیاری از آنها در رشتههایی که تحصیل و کار میکنند موفقند. طبیعتا بحث سبک زندگی یکی از آن مواردی است که برای عدم ابتلا به بیماریهای مختلف که «ام اس» نیز یکی از آنهاست توصیه میشود. تغذیه سالم و ورزش از مواردی است که همواره توسط پزشکان حتی برای جلوگیری از پیشرفت بیماری مورد تأکید بوده است.»
بیماران فریب ادعاهای درمان قطعی «ام اس» را نخورند
رئیس انجمن «ام اس» با تأکید بر نبود درمان قطعی برای بیماری ام اس، هرگونه تبلیغ مبنی بر درمان این بیماری را شارلاتانیسم میداند و بیان میکند: «اکنون برخی ادعا میکنند با استفاده از طب سنتی میتوانند ام اس را درمان کنند یا برخی از شبکههای ماهوارهای با این ادعا که داروی درمان قطعی ام اس کشف شده است و در خارج از کشور وجود دارد، با دریافت هزینههای گزاف بیماران را فریب میدهند. حقیقت این است که در حال حاضر درمان ام اس بهطور قطعی در دسترس نیست اما با داروهای جدیدی که اکنون در دسترس است بیماری کاملا قابلکنترل است. پیشرفت و تحقیقات در حوزه ام اس یکی از موفقترین حوزهها بوده است و الحمدلله کشور ما نیز به لحاظ تشخیصی و درمانی در سطح منطقه و بینالملل جایگاه بسیار خوبی دارد.»
گردآورنده: زهرا قربانی