چه کنیم کودک ما دچار محرومیت هیجانی نشود؟

به گزارش اندیشه معاصر؛پریسا کربلایی حسنی کارشناس ارشد روانشناسی بالینی در یادداشتی که در اختیار اندیشه معاصر قرار داده است؛ درباره محرومیت های هیجانی کودک و اهمیت نیاز به دلبستگی ایمن در کودکان این چنین نوشت:

در مبحث نیاز به دلبستگی ایمن، نقش مادر در دادن محبت، حمایت، توجه، مراقبت، امنیت، آغوش، نوازش، همدلی و همدردی بسیار مهم است. اما گاهی بنا به دلایلی که در زیر مطرح شده، این حوزه در زندگی کودک کم‌رنگ می‌شود و او دچار محرومیت هیجانی می‌شود که در بزرگسالی دچار مشکلاتی می‌گردد. بنابراین باید به نکات زیر توجه کنید:

۱) آیا فرزند شما، “کودک ناخواسته” است؟! آیا دچار شوک شده‌اید؟! اگر جواب شما بلی است باید در زمینه‌ی رابطه‌ با فرزندتان مراقب باشید، از جملاتی مثل “تو ناخواسته بودی”، “ما تو را نمی‌خواستیم”، “خیلی تلاش کردیم به دنیا نیایی اما قسمت بود بمانی” و…. استفاده نکنید. چون این کودک بعد از شنیدن این جملات، حس اینکه “من ناخواسته‌ام”، “من را نمی‌خواستند”، “من اضافی‌ام” و… در وجودش نهادینه می‌شود و از همین‌جا محرومیت هیجانی شروع می‌شود.

۲) اگر حول و حوش و یا پس از به دنیا آمدن کودکتان این نشانه‌ها را تجربه کنید، ممکن است دچار “افسردگی پس از زایمان” شده باشید:
_ خلق افسرده (احساس غمگینی، تهی و خالی بودن، ناامیدی، گریه مکرر، یا در شرف گریه کردن و چشم‌ها همیشه پر از اشک بودن)؛

_ از دست دادن علاقه یا لذت ( بیشتر طول روز و تقریبا هر روز به تمام فعالیت‌ها به شدت بی علاقه بشوید)؛
_ اختلال در خوردن
_ اختلال در خواب
_ پرتحرکی روانی- حرکتی  یا کم‌تحرکی روانی- حرکتی تقریبا هر روز (بی قرار و کند بودن)؛
_ تقریبا هر روز احساس کنید بی‌حال و بی‌رمق شده‌اید یا انرژی خود را از دست داده‌اید؛
_ تقریبا هر روز احساس کنید بی‌ارزش هستید یا بی‌دلیل احساس گناه (عذاب وجدان) شدید کنید؛
_ تقریبا هر روز، توانایی فکر کردن یا تمرکز حواس خود را از دست بدهید و یا نتوانید تصمیم‌گیری کنید؛
_ به‌ طور دائم به مرگ یا خودکشی فکر کنید.

اگر این نشانه‌ها در شما ظاهر شد، حتما به روان‌درمانگر مراجعه کنید. افسردگی پس از زایمان باعث می‌شود دست و دلتان به کار نرود و نتوانید به نیاز دلبستگی ایمن کودکتان ( دادن محبت، حمایت، توجه، مراقبت، امنیت، آغوش، نوازش، همدلی) به خوبی پاسخ دهید و در او محرومیت هیجانی ایجاد کنید.

۳) جنسیت کودک در برخی فرهنگ‌ها می‌تواند منجر به محرومیت هیجانی در او شود. در دوران جاهلیت برخی از انسان‌های نابخرد وقتی صاحب فرزند دختر می‌شدند، به شدت ناراحت می‌شدند، اما با وجود تاکید مکرر دین اسلام به اهمیت جایگاه دختر و به اینکه بی تردید تفاوتی جز تقوا میان انسان‌ها نیست، اما متاسفانه در قرن ۲۱ این جهل همچنان در برخی فرهنگ‌ها رواج دارد.
در سوره شوری خداوند از دختر به عنوان یک هدیه بزرگ یاد می‌کند. در آیه ۴۹ سوره شوری خداوند متعال می‌فرمایند، لِلَّهِ مُلْکُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۚ یَخْلُقُ مَا یَشَاءُ ۚ یَهَبُ لِمَنْ یَشَاءُ إِنَاثًا؛ إِنَاثًا یعنی خداوند به هر کسی که دوست دارد، فرزند دختر هدیه می‌کند.  خداوند در قرآن کریم خطاب به پیامبر اکرم (ص) فرمودند: إِنَّا أَعْطَیْنَاکَ الْکَوْثَرَ فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَانْحَرْ إِنَّ شَانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ؛ بسیاری آیه اول را اینگونه ترجمه می‌کنند که ما به تو کوثر (حضرت فاطمه «س») را عطا کردیم. در ادامه خداوند می‌فرمایند تو‌ ای پیامبر! در قبال این نعمتِ عظیم، باید شتری نذر کنی. این نشان می‌دهد فرزند دختر چقدر برای حضرت حق تعالی اهمیت دارد.

۴) زیبایی کودک؛ با توجه به این موضوع که انسان‌ها ذاتا به سمت زیبایی کشیده می‌شوند، ممکن است خود به خود به سمت بچه‌های زیباتر بروید و زیبایی کودک خود به خود آغوش و محبت بیاورد، اما اگر فرزندی این زیبایی را نداشته باشد، حواستان باشد او را از دادن محبت، حمایت، توجه، مراقبت، امنیت، آغوش، نوازش، همدلی و همدردی محروم نکنید و تبعیض ایجاد نکنید.

۵) مادران یخچالی، سرد و جدی: مادرانی که ممکن است فقط نیازهای مادی کودک را به صورت مکانیکی برآورده کنند، مادرانی که سردی عاطفی و فقدان گرما دارند، عدم وجود خونگرمی و رابطه ناکارآمد عاطفی، سرد بودن و عدم پذیرش کودک و عدم تحریک عاطفی مناسب در رفتارهایشان نمایان است. در نتیجه  فرزند آن‌ها همیشه یک چیزی کم دارد و آن محبت و نیازهای مرتبط با دلبستگی ایمن است که منجر به محرومیت هیجانی در کودک می‌شود‌. دیگر وقت آن رسیده است که در شیوه فرزندپروری خود تغییر ایجاد کنید و محبت، حمایت، توجه، مراقبت، امنیت، آغوش، نوازش، همدلی و همدردی را به فرزندتان در حد نیازش هدیه بدهید.

۶) اگر مادر شاغل هستید، کودکتان را دریابید! 
برخی مادران شاغل به علت نوع کار و تخصص و مشغولیت های اجتماعی، کمتر می‌توانند به کودک خود برسند. با فرزندان خود رابطه عاطفی صحیح و منطقی ندارند و بیشتر درگیر مسائل خاص خود هستند و کودکان آنها از کمبودهای عاطفی و سردی حالات هیجانی والدین خود رنج می برند.

۷) پدرانی که فرزندان خود را راهنمایی نمی‌کنند و پاسخگویی نسبت به فرزندشان ندارد. هیچ‌گاه فرزندشان را از راهنمایی، تایید، تحسین، تشویق، بازخورد، نشان دادن مسیر درست و… بهره‌مند نمی‌کنند و همیشه برای راهنمایی فقط مادر را معرفی می‌کنند، در نتیجه فرزند آن‌ها دچار محرومیت هیجانی می‌شود. بنابراین پدری پاسخگر باشید و موارد گفته‌ شده را در ارتباط با فرزندتان رعایت کنید.