مهدی حاجیوند، کارشناس اقتصاد ورزش-خرید امتیاز تیم لیگ یکی توسط پرسپولیس، اقدامی فنی برای تقویت تیم اصلیست و موفقیت آن به اجرای دقیق، سرمایهگذاری مستمر و مدیریت هوشمندانه بستگی دارد و میتواند زمینهساز تغییر رویه فوتبال ایران از یک سیس...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر؛ شرکت فرهنگی ورزشی پرسپولیس به تازگی با انتشار فراخوان خرید امتیاز یک تیم در لیگ دسته اول (جام آزادگان) و درج آن در سامانه کدال، عملا برنامه خود برای راهاندازی تیم «ب» را وارد فاز اجرایی کرده است. این اقدام که با مصوبه هیات مدیره و پیشنهاد مدیرعامل همراه بوده، اگرچه در نگاه اول یک تصمیم فنی و توسعهای به نظر میرسد، اما از منظر اقتصاد ورزش و قوانین فوتبال ایران، ابعاد قابل تاملی دارد که در این گزارش به آنها پرداخته میشود.
پرسش کلیدی در این ماجرا، تطابق این اقدام با قوانین فوتبال و اساسنامه باشگاه است. بر اساس ساختار لیگهای فوتبال ایران، حضور تیمهای دوم یا «ب» باشگاهها در لیگهای پایینتر، تجربهای تازه، اما به سرانجام نرسیده است.
در حال حاضر، آییننامه مسابقات سازمان لیگ فوتبال ایران، به صراحت مانعی برای حضور تیمهای «ب» در لیگهای پایینتر(به شرط عدم همگروهی با تیم اصلی در یک لیگ) ایجاد نکرده است. بنابراین با توجه به اینکه پرسپولیس در لیگ برتر حضور دارد، تیم «ب» این باشگاه میتواند در لیگ دسته اول (آزادگان) به فعالیت بپردازد. این الگو در بسیاری از کشورهای معتبر فوتبالی جهان نیز رایج است و به عنوان یک مسیر توسعه پایدار برای باشگاهها شناخته میشود.
استفاده از تیمهای دوم یا «ب» در ساختار لیگهای کشورها، به عنوان یک زیرساخت حیاتی برای پرورش استعداد و پل ارتباطی بین آکادمی و تیم اصلی شناخته میشود. به عنوان مثال باشگاه بارسلونا اخیرا با تصویب طرحی، ساختار تیم «ب» خود را کاملا با تیم اول ادغام کرده تا این تیم به «مخزن استعدادی» برای تیم اصلی تبدیل شود و از خروج بازیکنان جوان با قیمتهای پایین جلوگیری کند.
باشگاه رئال مادرید هم با تیم «کاستیا» در سطوح پایینتر، الگویی تاریخی در این زمینه است. حتی این باشگاه اخیرا مبلغ ۳۸۰ هزار یورو برای حفظ سهمیه تیم «C» خود در لیگ دسته چهارم (سگوندا فدراسیون) هزینه کرده است. در انگلستان نیز پیشنهاد منچسترسیتی برای ورود تیمهای «B» به لیگهای پایینتر، بارها مطرح شده و مدیران این باشگاه معتقدند که این کار راهحلی برای بحران مالی باشگاههای کوچک و نیز فرصتی برای توسعه بازیکنان جوان است که در غیر این صورت، با پیشنهادات مالی هنگفت از سوی باشگاههای آلمانی از دست میروند.
مرور بررسی تجربه ایران در این زمینه نشان میدهد باشگاه پرسپولیس پیش از این نیز چندین بار اقدام به راهاندازی تیم «ب» کرده است؛ نخستین بار در سال ۱۳۸۸ تیم پرسپولیس «ب» با سرمربیگری زندهیاد مهرداد میناوند تشکیل شد که موفق به قهرمانی در لیگ استان تهران و صعود به لیگ دسته سوم شد، اما در سال ۱۳۹۲ به دلیل مشکلات مالی و بیتوجهی مدیریت وقت منحل شد. همچنین در دهه ۱۳۸۰، این باشگاه با خرید سهمیه باشگاه سرخپوشان دلوار افزار که در لیگ آزادگان حضور داشت، صاحب تیم دوم شد که بازیکنانی چون بهادر عبدی و بهنام ابوالقاسمپور در آن توپ میزدند.
پس از آن، تلاشهای مجددی در سالهای ۱۳۹۴ و ۱۴۰۰ برای احیای تیم «ب» صورت گرفت که هر بار به دلایل مدیریتی و مالی به نتیجه نرسید و اینک با فراخوان اخیر برای خرید امتیاز یک تیم لیگ یکی، باشگاه پرسپولیس در صدد است تا برای چهارمین بار این پروژه را کلید بزند؛ هرچند کارشناسان معتقدند که موفقیت این طرح در گرو عزم جدی مدیریت و تامین منابع مالی پایدار است، چراکه تجربیات پیشین نشان داده بدون پشتیبانی مالی مستمر، چنین پروژههایی محکوم به شکست خواهند بود.
در کنار پرسپولیس، سایر باشگاههای بزرگ ایران نیز تجربه راهاندازی تیمهای دوم را داشتهاند که با فراز و نشیبهای مالی و مدیریتی همراه بوده است. به عنوان مثال باشگاه استقلال در سال ۱۳۹۳ تیم استقلال «ب» را تاسیس کرد که بعدها به استقلال زاهدان تغییر نام داد و موفق به صعود به لیگ دسته دوم شد، اما این پروژه نیز به دلیل مشکلات مالی منحل شد. باشگاه سپاهان اما با تاسیس سپاهان نوین در سال ۱۳۸۳، یکی از موفقترین نمونههای تیم دوم در ایران را ایجاد کرد؛ این تیم حتی تا آستانه صعود به لیگ برتر پیش رفت، اما به دلیل قوانین منع حضور دو تیم با مالکیت واحد در بالاترین سطح لیگ، موفق به صعود نشد و امتیاز آن واگذار شد.
از نگاه اقتصاد ورزش، خرید امتیاز یک تیم لیگ یکی و راهاندازی یک تیم «ب» کارآمد، میتواند به عنوان یک سرمایهگذاری بلندمدت با بازدهی قابل توجه تعبیر شود:
۱. کاهش هزینههای خرید بازیکن و توسعه درآمدزایی: هدف اصلی تیم «ب»، پرورش بازیکنان جوان و مستعد از آکادمی است تا به مرور جایگزین خریدهای پرهزینه در بازار نقل و انتقالات شوند. این یک مدل اقتصادی کارآمد است که در آن باشگاه به جای هزینه برای خرید بازیکن، با سرمایهگذاری روی جوانان، داراییهای ارزشمندی خلق میکند که میتوانند در آینده به تیم اصلی کمک کنند یا با فروش به سایر باشگاهها، منبع درآمدی کلان ایجاد کنند.
۲. ارتقای سطح لیگ و جذابیت سرمایهگذاری: ورود یک تیم با پشتوانه مالی و برند پرسپولیس به لیگ آزادگان، میتواند به افزایش درآمدهای این لیگ از محل حق پخش، فروش بلیت و جذب اسپانسر کمک کند. این موضوع، فرصتهای سرمایهگذاری جدیدی را برای باشگاههای کوچکتر ایجاد کرده و به حرفهایتر شدن کل ساختار لیگ میانجامد.
۳. ایجاد یک پلتفرم برای توسعه مربیان: در بسیاری از کشورها، تیمهای «ب» به عنوان محل مناسبی برای پرورش مربیان جوان و آزمودن تاکتیکهای جدید عمل کردهاند. پپ گواردیولا و لوییز انری که سابقه هدایت بارسلونا «ب» و زینالدین زیدان سابقه هدایت رئال مادرید «کاستیا» را دارند که این امر نشان از اهمیت بالای این تیمها در زنجیره توسعه باشگاه دارد.
در مجموع باید گفت خرید امتیاز تیم لیگ یکی توسط پرسپولیس، فراتر از یک اقدام فنی و صرفا برای تقویت تیم اصلی، یک تصمیم اقتصادی-استراتژیک است. اگرچه موفقیت این پروژه به اجرای دقیق، سرمایهگذاری مستمر و مدیریت هوشمندانه بستگی دارد، اما با توجه به تجارب موفق جهانی، این حرکت میتواند زمینهساز تغییر رویه در فوتبال ایران از یک سیستم مصرفگرا و هزینهبر به سمت سیستمی مبتنی بر تولید ارزش و توسعه پایدار باشد.
با این حال، موفقیت این طرح در بلندمدت مستلزم شفافیت مالی و انطباق کامل با قوانین سازمان لیگ و در نهایت، تبدیل شدن این تیم به یک بازوی درآمدزا و نه صرفا یک هزینه اجتنابناپذیر است.
