ضرب‌المثل «دست بالای دست بسیار است» یعنی همیشه ممکن است کسی یا چیزی از ما قدرتمندتر، تواناتر یا برتر باشد. این مثل برای یادآوری فروتنی، پرهیز از غرور و توجه به این نکته به کار می‌رود که هیچ‌کس در همه زمینه‌ها برترین نیست.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر؛ ضرب‌المثل‌های فارسی معمولاً تجربه‌های زندگی را در قالب جمله‌هایی کوتاه و ماندگار بیان می‌کنند. «دست بالای دست بسیار است» یکی از مثل‌های پرکاربرد زبان فارسی است که هم در گفت‌وگوهای روزمره و هم در داستان‌ها و نوشته‌های آموزشی دیده می‌شود.
این ضرب‌المثل به ما می‌گوید که نباید تصور کنیم از همه بهتر، قوی‌تر یا داناتر هستیم؛ زیرا ممکن است فرد دیگری در همان زمینه توانایی بیشتری داشته باشد.
برای مثال، اگر کسی در یک مسابقه برنده شود و تصور کند هیچ‌کس نمی‌تواند او را شکست دهد، ممکن است به او بگویند: «دست بالای دست بسیار است.» یعنی همیشه احتمال دارد رقیبی قوی‌تر وجود داشته باشد.
این مثل معمولاً در سه موقعیت استفاده می‌شود:
هنگام غرور: برای یادآوری اینکه نباید به توانایی‌ها یا موفقیت‌های خود مغرور شویم.
در رقابت: وقتی فردی تصور می‌کند از همه بهتر است، اما ممکن است شخص دیگری عملکرد بهتری داشته باشد.
در برابر ظلم و زورگویی: برای یادآوری اینکه قدرت و مقام همیشگی نیست و فرد زورگو نیز ممکن است روزی با قدرتی بالاتر روبه‌رو شود.
علی در مدرسه بهترین نمره کلاس را گرفت و به دوستانش گفت: «من از همه باهوش‌ترم و هیچ‌کس نمی‌تواند از من بهتر باشد.»
معلم به او گفت: «علی جان، به موفقیتت افتخار کن، اما مغرور نشو؛ دست بالای دست بسیار است.»
یعنی ممکن است دانش‌آموز دیگری هم تلاش کند و در امتحان بعدی نمره بهتری بگیرد.
روزی پهلوانی در شهری زندگی می‌کرد که به قدرت خود بسیار مغرور بود. او همیشه می‌گفت هیچ‌کس نمی‌تواند در مسابقه کشتی او را شکست دهد.
روزی پهلوانی از شهری دیگر به آنجا آمد و با او مسابقه داد. برخلاف انتظار مردم، پهلوان مغرور شکست خورد.
او فهمید که هرچقدر هم توانمند باشد، ممکن است فردی تواناتر از او وجود داشته باشد. از آن روز به بعد، با دیگران فروتنانه رفتار کرد.
نتیجه داستان: نباید به موفقیت‌های خود مغرور شویم؛ زیرا همیشه امکان یادگیری، پیشرفت و روبه‌رو شدن با افراد توانمندتر وجود دارد.
1. این ضرب‌المثل به معنای بی‌ارزش بودن توانایی‌های ما نیست.
2. پیام اصلی آن، فروتنی و پرهیز از خودبرتربینی است.
3. این مثل در موقعیت‌های رقابتی، اجتماعی و حتی هنگام مواجهه با افراد زورگو کاربرد دارد.
معنی «دست بالای دست بسیار است» این است که هیچ‌کس نباید تصور کند همیشه از همه برتر است؛ چون ممکن است فردی تواناتر یا قدرتمندتر از او وجود داشته باشد.
۱. دست بالای دست بسیار است یعنی چه؟
یعنی همیشه ممکن است کسی از ما تواناتر، قوی‌تر یا برتر باشد.
۲. پیام اصلی این ضرب‌المثل چیست؟
فروتنی، پرهیز از غرور و پذیرش توانایی دیگران.
۳. چه زمانی از این مثل استفاده می‌کنیم؟
هنگامی که کسی مغرور می‌شود یا تصور می‌کند هیچ رقیبی ندارد.
۴. آیا این ضرب‌المثل درباره زورگویی هم کاربرد دارد؟
بله؛ گاهی برای یادآوری این موضوع به کار می‌رود که قدرت و مقام همیشگی نیست.
۵. یک مثال کوتاه برای این ضرب‌المثل چیست؟
فردی فکر می‌کرد بهترین فوتبالیست مدرسه است، اما بازیکنی دیگر از او بهتر بازی کرد؛ آنجا می‌گویند «دست بالای دست بسیار است».
پایان/*
اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.
