مشاغل سخت و زیانآور، فعالیتهایی هستند که در آنها عوامل فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی یا بیولوژیکی محیط کار غیراستاندارد بوده و فشار و تنش وارده بر کارگر، فراتر از ظرفیت طبیعی اوست و به بیماریهای شغلی منجر میشود. بر اساس قانون، شاغلان این...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر؛ مفهوم «مشاغل سخت و زیانآور» در قوانین کار و تأمین اجتماعی ایران، با هدف حمایت از کارگرانی شکل گرفته که در معرض خطرات جدی جسمی و روانی ناشی از محیط کار قرار دارند . این مشاغل، آن دسته از فعالیتهایی هستند که در آنها عوامل فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی و بیولوژیکی محیط کار، غیراستاندارد بوده و در اثر اشتغال، فرد با تنشی به مراتب بالاتر از ظرفیتهای طبیعی خود روبهرو میشود که نتیجه آن، بیماری شغلی و عوارض ناشی از آن است .
با وجود فلسفه حمایتی این قانون، سالهاست که موضوع شناسایی و اجرای آن با چالشهای متعددی روبهرو بوده است. از نگرانیها درباره تبدیل این عنوانها به ابزاری برای بازنشستگی زودهنگام و تحمیل هزینه به تأمین اجتماعی گرفته تا ابلاغیههای جدید وزارت کار که به گفته منتقدان، دامنه حمایتها را محدود کرده است .
در ادامه این گزارش از اندیشه- معاصر نوشت: به بررسی کامل تعریف، مصادیق، مزایا، شرایط بازنشستگی و فرآیند احراز مشاغل سخت و زیانآور در سال ۱۴۰۵ میپردازیم.
اندیشه- معاصر نوشت: تعریف دقیق مشاغل سخت و زیانآور در تبصره ۲ ماده ۷۶ قانون تأمین اجتماعی آمده است: «کارهای سخت و زیانآور، کارهایی است که در آنها عوامل فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی و بیولوژیکی محیط کار، غیراستاندارد بوده و در اثر اشتغال کارگر در آن کار یا آن محل، تنشی به مراتب بالاتر از ظرفیتهای طبیعی جسمی و روانی در او ایجاد شود» .
مشاغل سخت و زیانآور به دو گروه کلی «الف» و «ب» تقسیم میشوند :
گروه «الف»: مشاغلی که صفت سخت و زیانآوری با ماهیت شغل وابستگی دارد، اما میتوان با بهکارگیری تمهیدات بهداشتی، ایمنی و تدابیر فنی مناسب توسط کارفرما، این سختی را کاهش داد یا حذف کرد .
گروه «ب»: مشاغلی که ماهیتاً سخت و زیانآور هستند و حتی با تمهیدات ایمنی، صفت سختی در آنها حفظ میشود . از جمله این مشاغل میتوان به موارد زیر اشاره کرد :
آتشنشانی (که بر اساس رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، بهطور قطعی در این گروه قرار گرفته است)
کارگران معدن و استخراج (اعم از زیرزمینی یا سطحالارضی)
رانندگان وسایل نقلیه سنگین (در صورت اشتغال در شرکتهای حملونقل خصوصی و تأیید کمیته)
کارگران صنایع شیمیایی، نفت و گاز و فولاد
کارگران ساختمانی، پل و تونل (البته قانون مشاغل سخت برای کارگران ساختمانی بهطور کلی اعمال نمیشود)
کارگران در معرض اشعه رادیواکتیو و آلودگیهای صوتی بالا
کارگران خدمات شهری، جمعآوری و دفن زباله
خبرنگاران (مشمول قانون کار) که بهصراحت در آییننامه اجرایی به عنوان مشاغل سخت شناخته شدهاند
نکته مهم: تشخیص نهایی سخت و زیانآور بودن یک شغل، صرفاً بر اساس عنوان آن نیست و بهصورت موردی و با بررسی شرایط واقعی محیط کار انجام میشود .
اندیشه- معاصر نوشت: شاغلان مشاغل سخت و زیانآور از مزایای متعددی برخوردار میشوند که مهمترین آنها عبارت است از :
| عنوان مزیت | شرح کامل |
|---|---|
| ساعت کار هفتگی | حداکثر ۳۶ ساعت در هفته (۶ ساعت در روز) |
| اضافهکار | اضافهکاری در این مشاغل اکیداً ممنوع است |
| مرخصی سالانه | ۵ هفته در سال (۲۵ روز کاری) |
| حق بیمه | کارفرما موظف به پرداخت ۴ درصد حق بیمه اضافی است |
| ممنوعیت اشتغال زنان و نوجوانان | اشتغال زنان و نوجوانان ۱۵ تا ۱۸ سال در این مشاغل ممنوع است |
مهمترین مزیت قانون مشاغل سخت و زیانآور، امکان بازنشستگی پیشازموعد است. شرایط آن به شرح زیر است :
۱. داشتن ۲۰ سال سابقه متوالی یا ۲۵ سال سابقه متناوب در کارهای سخت و زیانآور (بدون شرط سنی)
۲. در صورت ترکیب سوابق سخت و عادی: مجموع یکونیم برابر سوابق سخت و سوابق عادی، اگر به ۳۵ سال برسد، فرد میتواند بدون شرط سنی بازنشسته شود
۳. کاهش سن بازنشستگی در قانون جدید: بر اساس قوانین جدید، سقف سن بازنشستگی مردان در این مشاغل از ۶۰ سال به ۵۵ یا ۵۸ سال و زنان از ۵۵ سال به ۵۰ یا ۵۳ سال کاهش یافته است (مشروط به داشتن سابقه معتبر)
همچنین هر سال سابقه در این مشاغل، معادل ۱.۵ سال سابقه عادی محاسبه میشود .
اندیشه- معاصر نوشت: فرآیند احراز سخت و زیانآور بودن یک شغل، بر عهده کمیتههای بدوی و تجدیدنظر استانی مستقر در ادارات کار و امور اجتماعی است . این فرآیند بهصورت موردی و بر اساس گزارش کارشناسان بهداشت حرفهای، نتایج آلایندهسنجی و بازرسی محیط کار انجام میشود .
کارگران و کارفرمایان برای ثبت درخواست و پیگیری، باید از طریق سامانههای زیر اقدام کنند:
سامانه ثبت درخواست مشاغل سخت: srk.mcls.gov.ir
سامانه پیگیری مشاغل سخت: prkar.mcls.gov.ir
مراحل کلی:
۱. ارائه درخواست توسط کارگر یا کارفرما به کمیته استانی
۲. بررسی مدارک و سوابق بیمه
۳. بازدید و بررسی محیط کار توسط کارشناسان
۴. ارائه رأی توسط کمیته بدوی
۵. در صورت اعتراض، امکان تجدیدنظرخواهی به کمیته تجدیدنظر وجود دارد
اندیشه- معاصر نوشت: در سالهای اخیر، موضوع مشاغل سخت و زیانآور با چالشهای جدی روبهرو بوده است. از یک سو، نگرانی از گسترش بیرویه این مشاغل و فشار به صندوق تأمین اجتماعی وجود دارد و از سوی دیگر، کارگران از دشواری اثبات سختی کار و محدود شدن دامنه شمول آن گلایه دارند .
ابلاغیه جدید وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، تأکید کرده است که بررسی درخواستهای بازنشستگی مشاغل سخت باید «صرفاً» بر مبنای عوامل فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی و بیولوژیکی محیط کار صورت گیرد. به گفته منتقدان، این تصمیم عملاً عوامل ارگونومیک و فرسودگی جسمی ناشی از کارهای طاقتفرسا (حتی بدون وجود آلاینده مشخص) را از دایره ارزیابی حذف میکند و حمایت از بسیاری از کارگران را سلب مینماید .
همچنین نمایندگان مجلس بر ضرورت مشارکت نمایندگان واقعی جامعه کارگری در نهاییسازی آییننامه جدید تأکید کرده و نسبت به تصمیمگیریهای پشت درهای بسته هشدار دادهاند .
۱. تشخیص موردی: عنوان شغلی بهتنهایی ملاک نیست و تشخیص بر اساس شرایط واقعی کار انجام میشود .
۲. مدارک کامل: برای پیگیری درخواست، ارائه مدارک کامل سوابق بیمه و اطلاعات محیط کار ضروری است .
۳. صبر در فرآیند: فرآیند بررسی ممکن است زمانبر باشد و نیاز به پیگیری مستمر دارد.
۴. ممنوعیت اضافهکار: کارفرمایان موظف به رعایت ممنوعیت اضافهکار برای این مشاغل هستند .
۵. اخبار بهروز: با توجه به تغییرات قانونی و ابلاغیههای جدید، توصیه میشود اخبار مربوط به این حوزه را از منابع رسمی دنبال کنید.
اندیشه- معاصر نوشت: مشاغل سخت و زیانآور، مشاغلی هستند که به دلیل عوامل غیراستاندارد محیط کار، سلامت جسمی و روانی کارگران را به خطر میاندازند. شاغلان این مشاغل از مزایایی مانند کاهش ساعت کار، ممنوعیت اضافهکار، افزایش مرخصی و مهمتر از همه، بازنشستگی پیشازموعد با ۲۰ سال سابقه متوالی یا ۲۵ سال سابقه متناوب برخوردار میشوند.
اگر در یکی از مشاغل سخت و زیانآور مشغول به کار هستید، ابتدا با مطالعه آییننامه و لیست مشاغل، از قرار گرفتن شغل خود در این دسته مطمئن شوید. سپس با مراجعه به سامانه srk.mcls.gov.ir و ارائه مدارک کامل، درخواست خود را ثبت کنید. فرآیند تشخیص توسط کمیتههای استانی انجام میشود و ممکن است زمانبر باشد، بنابراین صبور باشید و پیگیریهای لازم را انجام دهید.
همچنین توجه داشته باشید که ابلاغیههای جدید وزارت کار، دامنه شمول این قانون را محدود کرده است و تشخیص بر اساس عوامل چهارگانه (فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی و بیولوژیکی) صورت میگیرد. در صورت بروز هرگونه ابهام یا اعتراض، میتوانید از طریق کمیتههای تجدیدنظر، پیگیری حقوقی خود را انجام دهید.
مشاغل سخت و زیانآور، فعالیتهایی هستند که عوامل فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی و بیولوژیکی محیط کار در آنها غیراستاندارد بوده و باعث بیماریهای شغلی میشوند .
کارگران این مشاغل میتوانند با ۲۰ سال سابقه متوالی یا ۲۵ سال سابقه متناوب، بدون شرط سنی بازنشسته شوند. همچنین هر سال سابقه آنها ۱.۵ سال محاسبه میشود .
بله، خبرنگاران مشمول قانون کار بهصراحت در زمره مشاغل سخت و زیانآور قرار گرفتهاند .
از طریق سامانه srk.mcls.gov.ir یا prkar.mcls.gov.ir و با ارائه مدارک شناسایی و سوابق بیمه انجام میشود .
حداکثر ۶ ساعت در روز و ۳۶ ساعت در هفته است و اضافهکاری در این مشاغل ممنوع میباشد .
خیر، بر اساس ماده ۷۵ قانون کار، اشتغال زنان در مشاغل سخت و زیانآور ممنوع است .
میتوان به رأی کمیته بدوی اعتراض کرد و پرونده را به کمیته تجدیدنظر ارجاع داد .
طبق قانون، مشاغل سخت و زیانآور برای کارگران ساختمانی اعمال نمیشود .
کارفرما موظف است ۴ درصد حق بیمه اضافی نسبت به حالت عادی پرداخت کند .
پایان/*
اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.
