مبنای محاسبه حقوق بازنشستگان در سالهای اخیر با تغییرات و پیشنهادهای اصلاحی متعددی مواجه شده است. یکی از مهمترین این پیشنهادها که در کمیسیون اجتماعی مجلس تصویب شده، تغییر مبنای محاسبه حقوق بازنشستگان از میانگین دو سال آخر خدمت به میانگین...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر؛ مبنای محاسبه حقوق بازنشستگان در سازمان تأمین اجتماعی، بر اساس ماده ۷۷ قانون تأمین اجتماعی تعیین شده است و بر اساس آن، مستمری بازنشستگی از یکسیام متوسط حقوق یا مزد بیمهشده در دو سال آخر خدمت ضربدر سنوات پرداخت حق بیمه محاسبه میشود . مبنای محاسبه حقوق بازنشستگان در این فرمول به این صورت است که مجموع حقوق و مزایای مشمول بیمه در دو سال آخر خدمت، تقسیم بر ۲۴ ماه میشود تا میانگین دستمزد دو سال آخر به دست آید و سپس این عدد در سنوات پرداخت حق بیمه ضرب و بر ۳۰ تقسیم میشود . مبنای محاسبه حقوق بازنشستگان با این روش اگرچه ساده و شفاف است، اما منتقدان معتقدند که این شیوه به «فرار بیمهای» دامن میزند، چراکه بسیاری از بیمهشدگان سالها با حداقل حقوق بیمه میپردازند و تنها در دو سال آخر، دستمزد خود را بهصورت غیرواقعی افزایش میدهند تا در زمان بازنشستگی، مستمری بالاتری دریافت کنند .
مبنای محاسبه حقوق بازنشستگان در سالهای اخیر با تغییرات و پیشنهادهای اصلاحی متعددی مواجه شده است. یکی از مهمترین این پیشنهادها که در کمیسیون اجتماعی مجلس تصویب شده، تغییر مبنای محاسبه حقوق بازنشستگان از میانگین دو سال آخر خدمت به میانگین ۳۰ تا ۳۵ سال سابقه بیمه است که در آن، سنوات ابتدایی با لحاظ نرخ تورم تعدیل میشوند . مبنای محاسبه حقوق بازنشستگان در این طرح جدید با هدف مقابله با فرار بیمهای و افزایش پایداری صندوق بازنشستگی طراحی شده است، اما کارشناسان نسبت به اجرای فرمولهای آزمایشنشده هشدار دادهاند و تأکید کردهاند که تغییر مبنای محاسبه حقوق بازنشستگان باید بر اساس محاسبات دقیق آکچوئری و علمی انجام شود تا از کاهش حقوق بازنشستگان و تبعات اجتماعی آن جلوگیری شود .
| شاخص | فرمول فعلی (ماده ۷۷ قانون تأمین اجتماعی) | طرح اصلاحی جدید (پیشنهاد تأمین اجتماعی) |
|---|---|---|
| مبنای محاسبه | میانگین حقوق دو سال آخر خدمت | میانگین ۳۰ سال سابقه بیمه با تعدیل تورم |
| فرمول | (میانگین دو سال آخر × سنوات پرداخت حق بیمه) ÷ ۳۰ | میانگین ضریب بیمهای در طول ۳۰ سال |
| مزایا | ساده و شفاف؛ پاداش به افزایش حقوق در پایان خدمت | کاهش فرار بیمهای؛ پایداری بیشتر صندوق |
| معایب | دامن زدن به فرار بیمهای؛ افت شدید حقوق در بدو بازنشستگی | کاهش احتمالی مستمری برای برخی؛ پیچیدگی محاسبات |
مبنای محاسبه حقوق بازنشستگان در قانون فعلی تأمین اجتماعی بر اساس ماده ۷۷ این قانون تعیین شده است و مستمری بازنشستگی به این صورت محاسبه میشود :
فرمول محاسبه حقوق بازنشستگی:
مستمری بازنشستگی = (میانگین حقوق دو سال آخر × سابقه پرداخت حق بیمه) ÷ ۳۰
میانگین حقوق دو سال آخر نیز از جمع حقوق و مزایای مشمول بیمه در دو سال آخر تقسیم بر ۲۴ ماه به دست میآید .
مبنای محاسبه حقوق بازنشستگان همچنین شامل قوانین جانبی دیگری نیز میشود:
افرادی که بیش از ۳۰ سال سابقه خدمت دارند، به ازای هر سال خدمت اضافه، ۲.۵ درصد به حقوق بازنشستگی آنان افزوده میشود .
کسانی که بین ۲۰ تا ۳۰ سال سابقه دارند، در صورتی که مستمری آنان کمتر از حداقل حقوق مصوب باشد، مشمول دریافت حداقل حقوق سال جاری خواهند شد .
افرادی که کمتر از ۱۰ سال سابقه دارند، میتوانند با خرید سوابق، از حقوق بازنشستگی برخوردار شوند .
مبنای محاسبه حقوق بازنشستگان در قانون فعلی با نقدهای جدی از سوی کارشناسان و مسئولان سابق سازمان تأمین اجتماعی مواجه شده است. مهمترین انتقادها به این روش عبارتند از :
۱. دامن زدن به فرار بیمهای:
بر اساس مبنای فعلی محاسبه حقوق بازنشستگان، بسیاری از بیمهشدگان سالها با حداقل دستمزد بیمه پرداخت میکنند و تنها در دو سال آخر، دستمزد خود را بهصورت غیرواقعی افزایش میدهند تا مستمری بالاتری دریافت کنند. این موضوع عملاً به «فرار بیمهای» دامن زده و صندوق بازنشستگی را با چالش جدی مواجه کرده است .
۲. افت محسوس درآمد در بدو بازنشستگی:
مبنای محاسبه حقوق بازنشستگان به این صورت است که فرد از همان روز نخست بازنشستگی با افت درآمد روبهرو میشود. مستمری بازنشستگان حداقل ۱۵ درصد نسبت به حقوق دوران اشتغال کاهش پیدا میکند و این فاصله در سالهای بعد به دلیل تفاوت در شیوه افزایش حقوق حداقلبگیران و سایر سطوح، بیشتر هم میشود .
۳. تشویق به رفتارهای غیرواقعی:
این روش عملاً افراد را تشویق میکند که ۲۸ سال با حداقل حقوق بیمه پرداخت کنند و تنها در دو سال آخر، مبالغ بالاتری رد کنند تا حقوق بازنشستگی غیرواقعی دریافت نمایند .
مبنای محاسبه حقوق بازنشستگان در طرحهای اصلاحی جدید با رویکردهای متفاوتی همراه شده است:
بر اساس لایحه اصلاح موادی از قانون تأمین اجتماعی که کلیات آن در کمیسیون اجتماعی مجلس به تصویب رسیده است، مبنای محاسبه حقوق بازنشستگان از میانگین دو سال آخر به میانگین ۳۰ تا ۳۵ سال سابقه بیمه تغییر خواهد کرد و در این روش، سنوات ابتدایی با لحاظ نرخ تورم تعدیل میشوند .
سرپرست اسبق سازمان تأمین اجتماعی پیشنهاد داده است که مبنای محاسبه حقوق بازنشستگان به سمت یک فرمول امتیازی حرکت کند. در این مدل، برای هر بیمهشده از سال اول تا پایان دوره بیمهپردازی، مجموعهای از امتیازات بر اساس شاخصهای بیمهای تعریف میشود و مجموع این امتیازات در نهایت مبنای تعیین مستمری قرار میگیرد. این امتیازات پس از جمعبندی، در یک ضریب ریالی که بر اساس محاسبات آکچوئری و شرایط اقتصادی هر سال تعیین میشود، ضرب خواهد شد .
اجزای این مدل عبارتند از:
اجزای اصلی بیمهگری: میزان واقعی حق بیمه پرداختی، تداوم و نظم در پرداخت، طول سابقه بیمه، سن شروع بیمهپردازی و نوع شغل
اجزای جانبی: شرایط خانوادگی و اجتماعی مانند تعداد افراد تحت تکفل، بیماریهای خاص و بیکاریهای اجباری
اجزای شخصی: سطح تحصیلات، تخصص و مهارت
کارشناسان نسبت به تغییر مبنای محاسبه حقوق بازنشستگان بدون انجام محاسبات دقیق علمی هشدار دادهاند. سرپرست اسبق سازمان تأمین اجتماعی با اشاره به اینکه برخی فرمولهای پیشنهادی فاقد پشتوانه محاسباتی و مطالعات علمی هستند، گفته است که اگر مبنای محاسبه حقوق بازنشستگان بهدرستی اصلاح نشود، ممکن است با یک فاجعه مواجه شویم و بیمهپردازان انگیزه خود را برای بیمهپردازی از دست بدهند .
همچنین یکی از مهمترین انتقادات به فرمول جدید، مربوط به سقف دستمزدهای مشمول بیمه در سالهای قبل است. تا پیش از سال ۱۳۸۷، سقف دستمزد مشمول بیمه بهتدریج از دو برابر به سه و سپس چهار برابر حداقل دستمزد رسید و از سال ۱۳۸۷ به بعد، سقف هفتبرابری اعمال شد. بنابراین بیمهشدگانی که در سالهای قبل از ۱۳۸۷ اشتغال داشتهاند، اساساً امکان بیمهپردازی تا سقف هفت برابر را نداشتهاند و اگر امروز بخواهیم سوابق آنها را با فرمول جدید محاسبه کنیم، عملاً در حق آنها اجحاف شده است .
مبنای محاسبه حقوق بازنشستگان در حال حاضر بر اساس ماده ۷۷ قانون تأمین اجتماعی و با اتکا به میانگین حقوق دو سال آخر خدمت محاسبه میشود. این روش اگرچه ساده و شفاف است، اما به دلیل دامن زدن به فرار بیمهای و ایجاد افت محسوس درآمد در بدو بازنشستگی، با انتقادات جدی مواجه شده است .
مبنای محاسبه حقوق بازنشستگان در طرحهای اصلاحی جدید با تغییر به میانگین ۳۰ تا ۳۵ سال سابقه بیمه یا حرکت به سمت فرمولهای امتیازی در حال بررسی است، اما کارشناسان نسبت به اجرای فرمولهای آزمایشنشده هشدار دادهاند و تأکید کردهاند که تغییر مبنای محاسبه حقوق بازنشستگان باید بر اساس محاسبات دقیق علمی و با در نظر گرفتن شرایط اقتصادی و سقفهای دستمزد در سالهای مختلف انجام شود تا از کاهش حقوق بازنشستگان و تبعات اجتماعی آن جلوگیری شود .
پایان/*
اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.
