اجرای ناقص قانون هوای پاک؛ چالشهای ساختاری و نظارتی
قانون هوای پاک که در سال ۱۳۹۶ به تصویب رسید، وظایف گستردهای را برای دستگاههای مختلف از جمله وزارت نیرو، وزارت نفت، وزارت صنعت، معدن و تجارت و شهرداریها تعیین کرده است. با این حال، بر اساس اظهارات نمایندگان مجلس و گزارشهای کارشناسی، این قانون بهدرستی اجرا نشده است. یکی از مهمترین دلایل این ناکارآمدی، کمبود منابع اعتباری است که مانع از انجام تکالیف قانونی توسط دستگاههای مسئول میشود. این موضوع پیشتر نیز از سوی معاون محیط زیست انسانی اداره کل محیط زیست استان تهران مطرح شده بود که تأکید کرده بود عدم تخصیص اعتبارات کافی، قانون هوای پاک را با چالش جدی مواجه کرده است.
علاوه بر کمبود منابع، نبود ضمانتهای اجرایی مؤثر برای الزام دستگاهها به انجام وظایف خود، از دیگر موانع اجرای کامل این قانون است. پژوهشهای حقوقی نیز نشان داده است که رویکرد دستور و کنترل در قانون هوای پاک و فقدان ابزارهای تشویقی و تسهیلگرانه، نظارت سازمان حفاظت محیط زیست را با دشواری مواجه کرده است. به عبارت دیگر، سازمان محیط زیست به عنوان نهاد ناظر، ابزارهای کافی برای پاسخخواهی از دستگاههای متخلف در اختیار ندارد.
پروژههای زیستمحیطی بلاتکلیف؛ از خودروهای فرسوده تا انرژیهای تجدیدپذیر
یکی از مصادیق بارز اجرای ناقص قانون هوای پاک، توقف یا کندی پیشرفت پروژههای زیستمحیطی کلیدی است. موضوع خودروهای فرسوده که حدود ۵۰ درصد خودروهای سواری کشور را شامل میشود، یکی از چالشهای اصلی است. با وجود تصویب آییننامههای جدید، روند اسقاط این خودروها همچنان کند است و سهم بالای منابع متحرک (حدود ۶۰ درصد) در آلودگی هوای کلانشهرها، ضرورت تسریع در این روند را دوچندان کرده است.
همچنین توسعه انرژیهای تجدیدپذیر که در قانون هوای پاک بر آن تأکید شده، با کندی پیش میرود و بسیاری از طرحهای مرتبط با آن بلاتکلیف ماندهاند. این در حالی است که استفاده از سوختهای سنگین مانند مازوت در نیروگاهها و صنایع، یکی از منابع اصلی آلودگی هواست و جایگزینی آن با انرژیهای پاک میتواند نقش مؤثری در بهبود کیفیت هوا داشته باشد.
نقش مجلس و ضرورت هماهنگی بیندستگاهی
اعضای کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط زیست مجلس نیز در نشستهای اخیر خود بر ضرورت اجرای کامل قانون هوای پاک تأکید کردهاند. یکی از نمایندگان با انتقاد از نحوه هزینهکرد عوارض آلایندگی، اعلام کرده که این منابع که باید صرف کاهش آلایندگی شود، اغلب در شهرداریها به پروژههای عمرانی غیرمرتبط اختصاص مییابد. همچنین تأکید شده که دستگاههایی مانند وزارت نفت، وزارت نیرو و وزارت صمت باید با هماهنگی بیشتر، نسبت به اجرای تکالیف خود در حوزه استانداردسازی سوخت، جمعآوری فلرهای نفتی و کاهش آلایندههای صنعتی اقدام کنند.
جمعبندی کاربردی
اجرای ناقص و کند قانون هوای پاک و بلاتکلیفی پروژههای زیستمحیطی، نگرانیهای جدی را در مورد آینده کیفیت هوا و سلامت عمومی ایجاد کرده است. رفع این مشکلات نیازمند تأمین منابع مالی کافی، تقویت ضمانتهای اجرایی، تسریع در نوسازی ناوگان حملونقل و توسعه انرژیهای پاک است. همچنین هماهنگی مؤثر بین دستگاههای مسئول و نظارت قویتر از سوی سازمان حفاظت محیط زیست و مجلس، پیششرط موفقیت در این مسیر خواهد بود.
سوالات متداول
۱. چرا قانون هوای پاک به درستی اجرا نمیشود؟
دلایل اصلی شامل کمبود منابع اعتباری، نبود ضمانتهای اجرایی کافی برای دستگاههای مسئول، کندی روند اسقاط خودروهای فرسوده و عدم توسعه کافی انرژیهای تجدیدپذیر است.
۲. نقش مجلس در اجرای قانون هوای پاک چیست؟
مجلس از طریق تصویب قوانین، نظارت بر عملکرد دستگاهها و تخصیص بودجه میتواند نقش مؤثری در تسریع اجرای این قانون ایفا کند.
۳. وضعیت خودروهای فرسوده در ایران چگونه است؟
حدود ۵۰ درصد خودروهای سواری کشور فرسوده هستند و روند اسقاط آنها با وجود تصویب آییننامههای جدید، همچنان کند است. این موضوع سهم بالایی در آلودگی هوای کلانشهرها دارد.
