سند تحول بنیادین چیست؟ + نکات کلیدی سند تحول بنیادین

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر، سند تحول بنیادین ؛ وقتی ارزش پیدا می‌کند که دستورات آن به‌درستی و بادقت اجرا شود تا ما بتوانیم تأثیر سیاست‌گذاری‌های کارشناسان و نخبگان تعلیم‌وتربیت را در سطوح مختلف مشاهده کنیم اما آنچه می تواند در این گزارش از اندیشه معاصر به خوبی نمایان شود آن است که اهداف، ارزش‌ها و راهبردهای سند تحول بنیادین می‌تواند چراغ راهی برای تمامی دست‌اندرکاران امر تربیت باشد.

سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش یکی از راهنماهای موجود برای تحقق اهداف تعلیم‌وتربیت در کشور است. نظام تعلیم‌وتربیت در کشور برای رسیدن به اهداف باید بر اساس خط‌مشی دقیق و مشخصی حرکت کند.

این سند و دیگر راهنماهای مشابه، کار تعلیم‌وتربیت را آسان‌ می‌کنند. آن‌ها سمت‌وسوی اقدامات و فعالیت‌های سیاست‌گذاران، کارشناسان و مجریان تعلیم‌وتربیت را مشخص می‌کنند. این راهنماها برای افق زمانی بلندمدت طرح‌ریزی می‌شوند و با بازنگری‌های مستمر با نیازها و خواست جامعه هماهنگ می‌شوند.

در اندیشه معاصر، ما به طور جامع به سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش می‌پردازیم و به سؤالات زیر پاسخ می‌دهیم:

این سند چیست؟
سیاست‌گذاران با تدوین این سند چه اهدافی را دنبال می‌کنند؟
کدام ساحت‌‌ها در این سند، موضوع قرار گرفته است؟

برای شناخت بهتر نظام تعلیم‌وتربیت کشور و مسیر حرکت آن طی سال‌های گذشته، این گزارش از اندیشه معاصر را تا پایان بخوانید.

سند تحول بنیادین باتوجه‌به اهداف راهبردی انقلاب در افق سال ۱۴۰۴ تهیه و تنظیم شده است. هدف از تهیه این سند، تربیت نسلی پیشرو و آینده‌ساز است.

سند تحول بنیادین آموزش‌و‌پرورش چیست؟

سند تحویل بنیادین نقشه راه توسعه سرمایه‌ انسانی کشور است. این سند برنامه‌ای برای تمامی نهادها و دست‌اندرکاران فعال در آموزش‌وپرورش است. با این سند، حرکت‌ها و اقدامات افراد مسئول در بخش اخبار آموزش‌وپرورش سمت‌وسویی دقیق و مشخص می‌گیرد.

باتوجه‌به اهداف انقلاب اسلامی و لزوم توسعه همه‌جانبه در بخش‌های مختلف فرهنگی، اجتماعی و… لزوم تربیت چنین نسلی، بیش‌ازپیش احساس می‌شود. از همین رو است که دست‌اندرکاران آموزش‌وپرورش در کشور اقدام به تهیه و تنظیم این سند کرده‌اند. این سند با استفاده از سایر اسناد موجود و با سرلوحه قراردادن ارزش‌ها و اهداف انقلاب تهیه شده است.

تهیه‌کنندگان این سند به‌خوبی از کمی‌ها و کاستی‌های تلاش‌های گذشته آگاه هستند. آن‌ها می‌دانند خروجی آموزش‌وپرورش پاسخگوی نیازها و خواسته‌های جامعه و جمهوری اسلامی نبوده است. به همین خاطر با علم بر این موضوع و برای جبران ضعف‌های گذشته اقدام به طراحی این سند کرده‌اند.

سند تحول بنیادین راه رسیدن ایران به رتبه‌های برتر اقتصاد، علم و فناوری در منطقه را نشان می‌دهد. این هدف در کنار تبدیل‌شدن ایران به کشوری الهام‌بخش برای جهان اسلام و دارای روابط حسنه با دنیا محقق می‌شود.

طرح تدوین این سند با تصویب شورای‌عالی آموزش‌وپرورش در دستور کار شورای عالی انقلاب فرهنگی قرار گرفت. گروه بزرگی از کارشناسان و پژوهشگران با همراهی صاحب‌نظران حوزه و دانشگاه و جمعی از مدیران و کارشناسان آموزش‌وپرورش، این سند را تدوین کردند. آنها دیدگاه‌های امام راحل (ره) و نظرات رهبری را مبنای تدوین این سند قرار دادند.

اهداف سند تحول بنیادین

سند تحول بنیادین اهداف مختلف و ارزشمندی را دنبال می‌کند. این اهداف هم در سطح خرد و هم در سطح کلان، زمینه‌ساز تحولات مهم و چشمگیری می‌شوند:

انسان‌هایی نمونه و معیار برای ایران اسلامی؛ انسان‌هایی با ویژگی‌هایی مثل: اعتقاد به خداوند بزرگ، صلح‌جو و عدالت‌خواه، ایثارگر، وطن‌دوست، ماهر و کارآفرین و… ؛
ارتقای نظام تعلیم‌وتربیت در همه سطوح و در همه اشکالش (رسمی، عمومی و خانواده) از جمله بهترین مدارس تهران؛
گسترش عدالت آموزشی و تربیتی به شکلی جامع؛
برقراری یک نظام اثربخش مدیریت منابع انسانی؛
افزایش مشارکت عمومی به‌ویژه خانواده‌ها در ارتقا نظام تعلیم‌وتربیت رسمی عمومی؛
پیشرفت در نظام برنامه‌ریزی آموزشی، اداری، مالی و زیرساخت‌های مرتبط؛
افزایش اثربخشی و کارایی در تعلیم‌وتربیت رسمی عمومی کشور؛
کسب جایگاه نخست آموزش و تربیت در منطقه و جهان اسلام و بهبود مستمر این جایگاه در سطح جهان؛

ساحت‌های شش‌گانه سند تحول بنیادین

ساحت‌های شش‌گانه سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش کدام‌ها هستند؟

ساحت‌های تربیت دینی، تربیت اقتصادی، تربیت علمی، تربیت اجتماعی، تربیت هنری، تربیت بدنی

امر آموزش و تربیت، امر خطیری است که اجرای درست آن به افراد دلسوز، مسئول و دغدغه‌مند احتیاج دارد. معمولاً در هر جامعه‌ای بهترین انسان‌های آن جامعه مسئولیت آموزش و تربیت را برعهده می‌گیرند. در کشور ما نیز مربیان و آموزشگران بعد از کسب امتیازهای لازم و عبور از فیلترهای مختلف، عهده‌دار این مسئولیت در مدارس و لیست بهترین هنرستان‌های دخترانه و پسرانه می‌شوند./اندیشه معاصر

با وجود این، بالابودن سطح دانش، بیان شیوا و… تنها امتیازهای لازم برای آموزش و مربیگری نیست. آموزشگران و مروجان تعلیم‌وتربیت باید نگاهی همه‌جانبه به آموزش‌های خود داشته باشند. آنها باید آموزش‌های خود را باتوجه‌به همه ابعاد وجودی انسان و در راستای اهداف راهبردی کشور ارائه کنند.

ساحت‌های شش‌گانه سند تحول بنیادین، یک راهنما برای ارائه آموزش‌های همه‌جانبه است.

این ساحت‌ها عبارت‌اند از:

۱- ساحت تربیت دینی

در این ساحت باید از طریق ارتباط با خداوند، ابعاد معنوی را پرورش داد و دیگران را به دین و اخلاق دعوت کرد.
دین اسلام را به‌صورت آزادانه و آگاهانه پذیرفت.
انسان با رسیدن به خودشناسی و دیگرشناسی، بهتر به نیازها و محدودیت‌های خود پاسخ دهد.
با تلاش مستمر، دین و اخلاق در همه ابعاد فردی و اجتماعی بروز پیدا کند.

۲- ساحت تربیتی اقتصادی

در این ساحت با شناخت جایگاه اقتصادی خود و جامعه، معاش و زندگی اقتصادی محقق می‌‌شود.
مسائل اقتصادی خود و جامعه در بستر فرهنگی، تاریخی و اجتماعی فهمیده می‌شود.
با تلاش فردی و جمعی عوامل فساد، فقر و تبعیض کنار زده می‌شود و رشد اقتصادی به دست می‌آید.

۳- ساحت تربیتی علمی

از تجارب گذاشته برای بهره‌گیری در حوزه علوم و فناوری استفاده می‌شود.
با خلاقیت و نوآوری در یافته‌های علمی و فناورانه، پیشرفت‌های مختلفی حاصل می‌شود.
با برنامه‌ریزی و اجرای فعالیت علمی و پژوهشی، آینده مطلوب شکل می‌گیرد.
درک طبیعت و استفاده آگاهانه از آن در فعالیت‌های علمی که پیشرفت و توسعه را به همراه دارد.

۴- ساحت تربیتی اجتماعی

در این ساحت آداب، رسوم، هنجارها و ارزش‌ها حفظ و اصلاح می‌شود.
موقعیت اجتماعی و سیاسی فرد و جامعه به‌درستی شناخته می‌شود و با تحولات روز برخوردی خردمندانه صورت می‌گیرد.
روابط سازنده‌ای با دیگران و بر اساس صفاتی همچون احسان، انصاف، خیرخواهی و… برقرار می‌شود.
برای تشکیل و حفظ خانواده به‌عنوان یک نهاد ضروری تلاش می‌شود.
با نهادهای دولتی، مدنی و سیاسی ارتباط شایسته‌ای برقرار می‌شود. همچنین فرد برای کسب شایستگی‌هایی همچون مسئولیت‌پذیری، رعایت قانون، مشارکت اجتماعی و… تربیت می‌شود.
فرهنگ و تمدن اسلامی دوباره شناخته می‌شود.

۵- ساحت تربیت بدنی

در این ساحت به نیازهای جسمی و روانی پاسخ درست و مسئولانه داده می‌شود.
به طور مستمر برای حفظ سلامت بهداشت جسمی، روانی و رشد آن تلاش می‌شود.
از سبک زندگی انتخابی خود و پیامدهای آن برای خود و دیگران آگاهی کسب می‌شود.
اقدامات مؤثری برای رشد سلامت و ایمنی افراد انجام می‌شود.
حفاظت از محیط زیست و احترام به طبیعت موردتوجه قرار می‌گیرد.

۶- ساحت تربیت هنری

در این ساحت، پدیده‌ها و هدف اتفاقات هستی درک می‌شود و به شناخت از خود و جهان هستی می‌رسیم.
پدیده‌های آشکار و پنهان طبیعت، رمزگشایی می‌شود.
زیبایی‌های آفرینش به‌عنوان جلوه‌ای از کمال الهی درک می‌شود.
از تخیل برای خلق آثار هنری در سطح ملی و جهانی استفاده می‌شود.

خلاصه سند تحول بنیادین

سند تحول بنیادین در هشت فصل تهیه و تنظیم شده است:

فصل اول- کلیات
فصل دوم- بیانیه ارزش‌ها
فصل سوم- بیانیه مأموریت
فصل چهارم- چشم‌انداز
فصل پنجم- هدف‌های کلان
فصل ششم – راهبردهای کلان
فصل هفتم – هدف‌های عملیاتی و راهکارها
فصل هشتم – چارچوب نهادی و نظام اجرایی تحول بنیادین

این سند در سال ۱۳۹۰ به امضای رئیس‌جمهور و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی وقت، محمود احمدی‌نژاد رسید.

حجم بیشتر سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش به فصل هفتم، یعنی هدف‌های عملیاتی و راهکارها اختصاص‌داده‌شده است. در این فصل ۲۳ هدف عملیاتی عنوان شده که برای عملی‌شدن هرکدام راهکارهای مختلفی آمده است. این هدف‌های عملیاتی متمرکز بر موضوعات مختلفی هستند:

1تربیت انسان‌های نمونه برای ایران اسلامی؛
2تربیت و آداب اسلامی، تقویت اعتقاد و التزام به ارزش‌های انقلاب؛
3ترویج فرهنگ حیا، عفاف و حجاب هماهنگ با نظام تعلیم‌وتربیت رسمی عمومی؛
4تقویت بنیان خانواده و افزایش توانایی‌های آن در ایفای نقش تربیتی؛
5بسط و گسترش عدالت آموزشی و با کیفیت مناسب؛
6ایجاد تنوع در محیط‌های یادگیری؛
7تقویت نقش مدرسه به‌عنوان یکی از کانون‌های پیشرفت محلی؛
8افزایش مشارکت نظام تعلیم‌وتربیت در عرصه‌های مختلفی دینی، فرهنگی و اجتماعی و در سطح محلی و ملی؛
9تقویت مشارکت عناصر سهیم و مؤثر و بخش عمومی و غیردولتی در تعلیم‌وتربیت؛
10بهبود جایگاه اجتماعی و حرفه‌ای منابع انسانی با تأکید بر جایگاه بالای معلمان؛
11نگاهی دوباره به سیاست‌ها و اصول حاکم بر برنامه درسی تربیت معلم؛
12تأمین رفاه و جبران خدمات مطابق با جایگاه فرهنگیان باتوجه‌به لزوم تمام‌وقت‌شدن آنها؛
13افزایش نقش شوراهای آموزش‌وپرورش مدارس، مناطق و استان در تقویت فعالیت‌های تربیتی؛
14ساخت و متناسب‌سازی فضاهای آموزشی و تربیتی با درنظرگرفتن نیازهای بخش‌های مختلف؛
15توجه ویژه به علوم انسانی بر اساس مبانی دینی در چارچوب نظام اسلامی؛
16ایجاد تنوع در خدمات و فرصت‌های آموزشی و تربیتی هماهنگ با نیازهای جامعه و برای شکوفایی استعداد دانش‌آموزان؛
17بهبود سطح کیفی تعلیم‌وتربیت با استفاده از فناوری‌های جدید؛
18نوآوری و تغییر در نظام تعلیم‌وتربیت رسمی عمومی به شکلی پویا و بالنده؛
19بنانهادن نظام سنجش و تضمین کیفیت در تعلیم‌وتربیت رسمی و عمومی؛
20مدیریت هدفمند منابع مالی، متناسب با نیازهای تعلیم‌وتربیت رسمی و عمومی؛
21نگاهی دوباره به ساختارها، رویه‌ها و روش‌ها؛
22بهبود مستمر نظام مدیریت و راهبری آموزش و تربیت در نظام تعلیم‌وتربیت رسمی؛
23تقویت ظرفیت‌های پژوهش و نوآوری تجربیات تربیتی بومی؛

یه گزارش اندیشه معاصر، سطوح مختلف اجرایی سند تحول بنیادین و دستگاه‌های مسئول معرفی می‌شود. در بخش اول، سیاست‌گذاری‌ها و تصمیم‌گیری‌های کلان برعهده شورای عالی انقلاب فرهنگی است.

در بخش دوم، دستگاه‌های برنامه‌ریز و اجراکننده سند معرفی می‌شوند. در این بخش، شورای عالی آموزش‌وپرورش، وزارت آموزش‌وپرورش و رسانه ملی از جمله دستگاه‌های مسئول هستند.

در بخش سوم نیز چگونگی ترمیم و به‌روزرسانی سند تشریح می‌شود. براین‌اساس، سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش برای ترمیم، باید در بازه‌های زمانی پنج‌ساله مورد کار کارشناسی قرار بگیرد.

نکات کلیدی سند تحول بنیادین

تعلیم و تربیت بر اساس سند تحول باید تحقق بخش حیات طیبه باشد.

90درصد واژگان استفاده شده در سند تحول بنیادین قرآن، نماز و عترت است.

موثرترین عنصر در گزاره های تحول بنیادین برای تحقق مأموریت های تعلیم و تربیت رسمی معلم است.

استقرار مدیران اثربخش، کارامد، مسؤولیت پذیر در مقوله راهبردهای سند چشم انداز گنجانده شده است.

عامل اثرگذار اجتماعی و مولد نیروی انسانی و سرمایه فرهنگی و معنوی مورد تأکید در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش نظام تعلیم و تربیت رسمی و عمومی است.

چشم انداز و اهداف تعلیم و تربیت در افق سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، درسال ۱۴۰۴ تعیین شده است.

جایگاه مدرسه بحث بسیار ویژه‌ای در چشم‌انداز ۱۴۰۴ است و اولویت‌های مجتمع‌ها و استمرار تربیت از ویژگی‌های منحصر به فرد سند تحول بنیادین آموزش و پرورش است.

بر اساس سند تحول بنیادین”رابطه معلم و دانش آموز” بر اصل معلم محور تاکید شده است .

تحقق ارزشها و آرمانهای متعالی انقلاب اسلامی مستلزم تلاش در بعد فرهنگی –علمی –اجتماعی است.

یکی از ویژگی‌های قابل توجه سند تحول بنیادین جایگاه خانواده است،در این سند خانواده به عنوان شریک اصلی و مهم نظام تعلیم و تربیت دیده شده که علاوه بر رابطه تعاملی با مدرسه و یکی از بنیان‌های اصلی تربیت باید به عنوان شریک نظام تعلیم و تربیت دیده شود.

علت تدوین سند تحول بنیادین آموزش و پرورش اینست که : نظام فعلی آموزش و پرورش با چالش های جدی روبرو است و نظام فعلی آموزش و پرورش پاسخگوی نیازهای جامعه نمی باشد.

سیاست گذاری و تصمیم گیری کلان در فرایند تحول بنیادی نظام تعلیم و تربیت بر عهده ی شورای عالی انقلاب فرهنگی می باشد.

تربیت انسانهای موحد، مومن، معتقد به معاد و متعهد به مسؤولیت ها جزو اهداف کلان می باشد.

حضور نظام مند و اثربخش روحانیون توانمند و مبلغان مذهبی در امور مدرسه مربوط افزایش نقش مدرسه به عنوان یکی از کانونهای پیشرفت محلی میباشد.

بر اساس سند تحول بنیادین تقویت گرایش به زبان و ادبیات فارسی به عنوان زبان مشترک مورد توجه است.

بر اساس سند تحول بنیادین، در متناسب سازی فضاهای فیزیکی، آموزشی و تربیتی با نیازهای ویژه و تفاوت های جنسیتی دانش آموزان، الزامات نهادینه سازی فرهنگ ایمانی و عفاف و پوشش و رعایت احکام محرمیت در محیط موردتاکیدمی باشد.

از ویژگی‌های تعیین‌کننده در سند تحول توجه به اهداف تعلیم و تربیت، تفکرمحور کردن دانش‌آموزان، خلاقیت و نوآوری، نگاه به دانش‌آموز، نگاه به معلم، نگاه به نظام تعلیم و تربیت است.

هنر تحول بنیادین این است که روح معنویت بر تمام اجزا و ارکان سیستم آموزش و پرورش که در نهایت منجر به تربیت می شود حاکم است و مادیات در مراتب پایین تر قرار می گیرد.

پایان/*

اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.