رجعت از نظر عقل و وحی

مسئلۀرجعت از جهات زیادی مانند معاد است. تنها فرق عمدۀمیان آن دو این است که معاد در عالم آخرت و همگانی است، اما رجعت در همین دنیا و ویژۀبرخی افراد می باشد.

اگر معاد جسمانی – روحانی امکان عقلی دارد، رجعت نیز ممکن است، چون حکم موارد مشابه، یکسان (=حکم الامثال فیما یجوز و ما لایجوز واحد) است (۱) ؛ بلکه کار رجعت نزدیک تر و روشن تر است، چون معاد و احولات آن عظیم و مفصل است و نظیر آن هنوز تحقق نیافته، حال آن که رجعت نمونه هایی داشته است (۲) که بعداً ذکر خواهند شد.این که وجود روح انسانی با مرگ تن، نابود نمی شود از مسلّمات اندیشۀفلاسفۀالهی است. مرگ قطع ارتباط روح با جسم است. در رجعت نیز مانند معاد این ارتباط بار دیگر برقرار می شود، همان گونه که در ابتدا که اصلا جسم و بدن فعلیت نداشت، زنده شدن و آفرینش انسان امری ممکن بود. (۳)

رجعت در آینۀوحی بهترین گواه بر امکان هر چیزی وقوع و پیدایش آن چیز است. آیات و روایات نورانی، که هرگز دروغ بدان ها راه ندارد، بارها از وقوع رجعت در میان امت های پیشین و تکرار آن در زمان ظهور دولت حق خبر داده اند که به چند نمونه اشاره می کنیم:

اول:(وَ إِذْ قُلْتُمْ یا مُوسی لَنْ نُؤْمِنَ لَک حَتّی نَرَی اللّهَ جَهْرَهً فَأَخَذَتْکمُ الصّاعِقَهُ وَ أَنْتُمْ تَنْظُرُونَ ثُمَّ بَعَثْناکمْ مِنْ بَعْدِ مَوْتِکمْ لَعَلَّکمْ تَشْکرُونَ) (۴) ؛ و هنگامی که گفتید: ای موسی ما هرگز به تو ایمان نخواهیم آورد مگر این که خدا را آشکارا ببینیم، پس صاعقه ای شما را گرفت، در حالی که تماشا می کردید، سپس شما را پس از مرگتان حیات بخشیدیم، شاید شکر (نعمت) به جا آورید.این آیه به روشنی از مرگ و زنده شدن مجدد شماری از بنی اسرائیل خبر می دهد. علمای اهل سنت نیز همین برداشت را دارند.بیضاوی می گوید: این که کلمۀ«بعث» با کلمۀ«موت» مقید شده، این معنا را می فهماند (۵) که آنان به مرگ واقعی دچار شدند، نه صرف اغما و بی هوشی؛ زمخشری نیز همین معنا را تأیید می کند. (۶)طبری، از مفسرین صدر اسلام مانند «سدّی» روایت می کند که آن عده را صاعقه هلاک کرد، پس زنده شدند و به درجۀنبوت رسیدند. (۷)سیوطی، ابن کثیر، فخر رازی و. . . همه موافق همین نظر هستند. (۸)

دوم:(وَ إِذْ قَتَلْتُمْ نَفْساً فَادّارَأْتُمْ فِیها وَ اللّهُ مُخْرِجٌ ما کنْتُمْ تَکتُمُونَ فَقُلْنا اضْرِبُوهُ بِبَعْضِها کذلِک یحْی اللّهُ الْمَوْتی وَ یرِیکمْ آیاتِهِ لَعَلَّکمْ تَعْقِلُونَ) (۹) ؛ و هنگامی که فردی را به قتل رساندید، سپس دربارۀ(قاتل) او به نزاع پرداختید؛ و خداوند آنچه را مخفی می داشتید، آشکار می سازد. سپس گفتیم: قسمتی از گاو را به مقتول بزنید (تا زنده شود)، خداوند این گونه مردگان را زنده می کند و آیات خود را به شما می نمایاند، باشد که بیندیشید.آیه مربوط به زنده شدن مقتولی از بنی اسرائیل است که به دستور خداوند زنده شد و قاتل خود را معرفی کرد و دوباره مرد. صراحت و روشنی آیه به اندازۀاست که هیچ یک از مفسرین اهل سنت و تشیع مخالفتی نکرده اند. سیوطی، طبری و ابن کثیر از سدّی و ابن عباس و مجاهد و عکرمه و ابن سیرین و ابن زیدان نقل کرده اند که کشته شدۀبنی اسرائیل زنده شد و بعد از شناساندن قاتلش مرد. (۱۰)

سوم:(أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ خَرَجُوا مِنْ دِیارِهِمْ وَ هُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ فَقالَ لَهُمُ اللّهُ مُوتُوا ثُمَّ أَحْیاهُمْ)؛ (۲۴) آیا ندیدی جمعیتی را که از ترس مرگ از خانه های خود فرار کردند و آنان هزارها نفر بودند، خداوند به آنها گفت: بمیرید سپس خداوند آنها را زنده کرد.دانشمندان علم تفسیر می گویند: هزاران بنی اسرائیلی از ترس جنگ یا طاعون به شهر دیگری فرار کردند، لکن قبل از رسیدن به مقصد، به قدرت خداوند همه مردند؛ روزگاری یکی از انبیا هنگام گذر از کنار آنها از خداوند خواست آنها را دوباره زنده کند و خداوند چنین کرد. (۱۱) زیادی به پیروی از قرآن مجید بر وقوع و حقّانیت رجعت گواهی می دهند؛ علامه مجلسی می فرماید: کسی که ایمان به حقانیت اهل بیت(علیهم السلام)دارد، هیچ گاه در امر رجعت شک نمی کند؛ چون نزدیک دویست حدیث به نقل از سی تن از راویان بزرگوار و مورد اعتماد، در مورد رجعت موجود است. آنان این احادیث را در بیش تر از پنجاه کتاب خود آورده اند؛ مانند ثقه الاسلام کلینی، شیخ صدوق و. . . (۱۲)

شیخ حر عاملی روایاتی را که تصریح به عقیدۀرجعت دارند، متواتر معنوی و شمارش ناپذیر می داند؛ (۱۳) به طور نمونه چند روایت ذکر می شود:

۱- از امام صادق (علیه السلام) نقل شده که فرمودند:

اولین کسی که در رجعت برمی گردد حسین بن علی(علیه السلام) است که چهل سال روی زمین زندگی می کند و ابروان (مبارک) روی چشمانشان می ریزد. (۱۴)

۲- هم چنین فرموده است:

روزهای خدا سه روز است: روز قیام (ظهور) قائم(علیه السلام)، روز کرّه (رجعت) و روز قیامت. (۱۵)

پاورقی:

۱- حسن طارمی، الرجعه بین العقل و القران، ص ۱۴-

۲- الایقاظ من الهجمه، ص ۳۰.

۳- الرجعه بین العقل و القرآن، ص ۱۵-

۴- سورۀبقره، آیۀ5556-

۵- بیضاوی، تفسیر انوار التنزیل، ج ۱، ص ۶۳-

۶- جارالله زمخشری، الکشاف، ج ۱، ص ۱۴۲-

۷- جریر طبری، جامع البیان، ج ۱، ص ۲۱۳-

۸- حسن طارمی، همه را مستند و با مدرک آورده است. الرجعه بین العقل و القرآن، ص ۱۹-

۹- سورۀبقره، آیۀ72  ۷۳-

۱۰- الرجعه بین العقل و القرآن، ص ۱۹، به نقل از: جلال الدین سیوطی، الدر المنثور، ج ۱، ص ۷۹؛ جریر طبری، جامع البیان، ج ۱، ص ۲۸۵ و ابن کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ج1، ص ۱۱۲-

۱۱- سورۀبقره، آیۀ243-

۱۲- الرجعه بین العقل و القرآن، ص ۲۱، به نقل از: الدار المنشور، ج ۱، ص ۳۱۰، جامع البیان، ج ۲، ص ۳۶۵ و. . . آیاتی مانند: سورۀآل عمران، آیۀ49، سورۀبقره، آیۀ5556 و ۲۵۹ و. . . همه به طور آشکار دلالت بر درستی عقیدۀرجعت دارند.

۱۳- محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج ۵۳، ص ۱۳۶-

۱۴- شیخ حرّ عاملی، الایقاظ من الهجمه، تحقیق رسولی محلاتی، الباب الثانی، الدلیل الثالث، ص ۳۱-

۱۵- محمد مؤمن الحسینی الاسترآبادی، الرجعه. به نقل از مختصر بصائر الدرجات؛ محمد باقر مجلسی، بحارالانوار، ج ۵۳، ص ۶۳، ح ۵۴؛ الایقاظ من الهجمه، ص ۳۵۸، ح ۱۰۶-

۱۶- همان، ص ۳۹، به نقل از: قندوزی، ینابیع الموده، ص ۴۲۸، و بحارالانوار، ج ۵۳، ص ۶۳، ح ۵۳ و. . .