ال نینو پدیده ای اقلیمی است که از ضعیف شدن یا معکوس شدن بادهای تجاری در اقیانوس آرام ناشی می شود و با تغییر مسیر بادها و توفان ها، الگوی بارش و خشکسالی را در سراسر جهان تغییر می دهد. در سال های ال نینو، بارش ایران به ویژه در نیمه دوم سال ...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر؛ ال نینو یک پدیده اقلیمی طبیعی و بزرگمقیاس است که از اقیانوس آرام سرچشمه میگیرد اما پیامدهای آن در سراسر جهان، از جمله در ایران، دیده میشود. این پدیده به دلیل تغییرات دمایی در آبهای استوایی اقیانوس آرام، الگوهای آبوهوایی را در مناطق دورافتاده دستخوش تغییر میکند.
ال نینو فاز گرم نوسان جنوبی ال نینو (ENSO) است. در حالت عادی، بادهای تجاری از شرق به غرب میوزند و آبهای گرم را به سمت غرب اقیانوس آرام (نزدیک اندونزی و استرالیا) میرانند. این کار باعث بالا آمدن آب سرد و مغذی از عمق در سواحل آمریکای جنوبی میشود که برای حیات دریایی حیاتی است .
اما در سالهای ال نینو، بادهای تجاری ضعیف شده یا حتی معکوس میشوند. در نتیجه، آبهای گرم به سمت شرق (سواحل پرو و اکوادور) سرازیر میشوند و لایهای از آب گرم غیرعادی در مرکز و شرق اقیانوس آرام شکل میگیرد . این تغییر دمای بزرگ، به مثابه یک «ضربه» به جو زمین عمل میکند و امواج سیارهای عظیمی را در جو ایجاد میکند که مسیر بادها و توفانها را هزاران کیلومتر دورتر تغییر میدهد .
ال نینو یکی از مهمترین منابع تغییرات سالانه آبوهوا در جهان است . تأثیرات آن بسته به شدت و منطقه متفاوت است:
افزایش بارش و سیل: سواحل غربی آمریکای جنوبی (پرو و اکوادور) و بخشهایی از کالیفرنیا شاهد بارشهای شدید و سیل هستند .
خشکسالی: در مقابل، مناطقی مانند اندونزی، استرالیا و جنوب آفریقا با خشکسالی و خطر آتشسوزی مواجه میشوند .
تأثیر بر اقیانوسها: بالا آمدن آب سرد و مغذی متوقف میشود و جمعیت ماهیها در سواحل آمریکای جنوبی به شدت کاهش مییابد که بر صنعت ماهیگیری تأثیر میگذارد .
تأثیرات غیرمستقیم: اختلال در کشاورزی و امنیت غذایی در کشورهای وابسته به بارانهای موسمی (مانند هند) از پیامدهای مهم آن است .
ارتباط ال نینو با اقلیم ایران پیچیده است، اما مطالعات نشان میدهد که در سالهای ال نینو، احتمال افزایش بارشها به ویژه در نیمه دوم سال وجود دارد .
الگوی بارش: در دورههای ال نینو، بارشها در مناطقی مانند جنوب و جنوبغرب ایران (خوزستان، بوشهر، فارس، کهگیلویه و بویراحمد) و دامنههای زاگرس تمایل به فراتر از میانگین دارند . میانگین بارش سالانه ایران در دورههای ال نینو حدود ۱۱ درصد بیشتر از میانگین بلندمدت برآورد شده است .
پیشبینی برای پاییز ۱۴۰۵: سازمان هواشناسی پیشبینی کرده است که تحت تأثیر یک ال نینوی قوی، پاییز امسال (بهویژه از نیمه مهر تا نیمه آذر) پربارشتر از نرمال باشد، بهویژه در زاگرس و شمالغرب . با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که ال نینو به تنهایی تضمینکننده بارش نیست و عوامل دیگر جوی نیز نقش دارند .
از آنجا که ال نینو احتمال وقوع رویدادهای شدید را تغییر میدهد، آمادگی پیشگیرانه از بحران بسیار مقرونبهصرفهتر است . اقدامات کلیدی شامل موارد زیر است:
مدیریت هوشمند بارشها: با توجه به احتمال بارشهای متمرکز و سیلآسا، نیاز به مدیریت پیشگیرانه و آمادگی زیرساختی برای هدایت آبهای جاری به سمت تغذیه سفرههای زیرزمینی و جلوگیری از آسیب به ساختمانها است .
آمادگی شهری و زیرساختی: شهرداریها و نهادهای مدیریت بحران باید تجهیزات، لایروبی کانالها و نقاط مستعد آبگرفتگی را بررسی و آماده کنند .
کشاورزی پایدار: کشاورزان میتوانند از پیشبینیهای فصلی برای تصمیمگیری در مورد زمان کاشت، انتخاب محصولات مقاوم به تنشهای آبی و مدیریت بهینه رطوبت خاک استفاده کنند .
مدیریت منابع آب: با وجود پیشبینی بارش بیشتر، خشکسالیهای انباشته و مصارف بالا همچنان چالشهای جدی هستند. بنابراین، مدیریت پایدار منابع آب و استفاده از فناوریهای نوین برای پایش و تخصیص آب ضروری است .
ال نینو پدیدهای است که از یک گوشه دورافتاده جهان، آبوهوای مناطق بسیار دور را تحت تأثیر قرار میدهد. برای ایران، اگرچه ممکن است به معنای بارشهای بیشتر و امیدوارکننده باشد، اما این بارشها میتوانند متمرکز، شدید و سیلآسا باشند. بنابراین، کلید مواجهه با آن، آمادگی پیشگیرانه، مدیریت هوشمند و انطباق با شرایط است.
ال نینو یک پدیده طبیعی و دورهای در سامانه اقلیمی زمین است که با گرم شدن غیرعادی آبهای سطحی در بخشهای مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی شکل میگیرد. این تغییر دما میتواند الگوهای بارش و باد را در مناطق مختلف جهان تغییر دهد و پیامدهایی مانند خشکسالی، سیل، گرمای شدید و افزایش خطر آتشسوزی را به همراه داشته باشد.
این پدیده معمولاً هر ۳ تا ۷ سال یکبار رخ میدهد، اما زمان وقوع و شدت آن منظم نیست. آخرین ال نینوی مهم در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ رخ داد و اکنون دانشمندان درباره اثرات ترکیب ال نینو با گرمایش ناشی از فعالیتهای انسانی هشدار میدهند.
پروفسور مت کالینز، دانشمند اقلیمشناسی دانشگاه اکستر، معتقد است بررسی همزمان تغییرات طبیعی اقلیم و گرمایش جهانی برای درک شرایط فعلی اهمیت زیادی دارد.
ال نینو زمانی شکل میگیرد که آبهای سطحی بخش شرقی و مرکزی اقیانوس آرام استوایی، که در شرایط عادی نسبتاً خنک هستند، گرمتر از معمول میشوند. این افزایش دما موجب تغییر در الگوهای باد و بارش میشود و اثرات آن میتواند هزاران کیلومتر دورتر از اقیانوس آرام احساس شود.
یکی از ویژگیهای مهم ال نینو این است که تنها یک اتفاق در اقیانوس نیست. تغییر دمای آب میتواند گردش جوی را تغییر دهد و در نتیجه بر آبوهوای آمریکای جنوبی، جنوب شرق آسیا، استرالیا، بخشهایی از آمریکای شمالی و حتی اروپا اثر بگذارد.
شدت این اثرات نیز به میزان و محل تجمع گرما در اقیانوسها بستگی دارد.
گرمایش جهانی و ال نینو دو پدیده یکسان نیستند، اما اثرات آنها میتواند روی یکدیگر قرار بگیرد. به زبان ساده، اگر منطقهای به دلیل تغییرات اقلیمی با خشکسالی یا گرمای شدید مواجه باشد، وقوع ال نینو میتواند این شرایط را تشدید کند.
تشخیص سهم دقیق هر یک از این دو عامل دشوار است. دانشمندان برای بررسی این مسئله از مدلهای اقلیمی و بازسازیهای دیرینهاقلیمی استفاده میکنند، اما دادههای مستقیم و قابل مقایسه برای دورههای بسیار طولانی در دسترس نیست.
برخی مطالعات نیز احتمال دادهاند که تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیتهای انسانی بتواند الگو و شدت ال نینو را در آینده تغییر دهد، هرچند درباره میزان دقیق این اثر هنوز قطعیت علمی وجود ندارد.
برخی از شدیدترین رویدادهای ال نینو در رسانهها با عنوانهایی مانند «گودزیلا» یا «ابر ال نینو» توصیف میشوند. دلیل این نامگذاری، شدت غیرعادی افزایش دمای اقیانوس و گستردگی پیامدهای آن است.
در یکی از مقایسههای مطرحشده، دمای سطح دریا در منطقه ال نینو در سال ۲۰۱۵ حدود ۳ درجه سانتیگراد بالاتر از میانگین گزارش شده بود؛ رقمی بسیار بزرگ برای دمای سطح یک منطقه وسیع اقیانوسی.
با این حال، مقایسه ال نینوهای امروزی با نمونههای گذشته به دلیل گرمایش تدریجی اقیانوسها دشوارتر شده است. آبهای شرقی اقیانوس آرام در نتیجه گرمایش جهانی نسبت به گذشته گرمتر شدهاند و همین موضوع تفکیک اثر گرمایش بلندمدت از نوسانات طبیعی را دشوار میکند.
تأثیر ال نینو در مناطق مختلف جهان یکسان نیست. در برخی بخشهای جنوب شرق آسیا و اندونزی، احتمال خشکسالی و آتشسوزی جنگلی افزایش پیدا میکند. جنگلهای بارانی آمازون نیز ممکن است با کاهش بارش و افزایش خشکی مواجه شوند.
در مقابل، برخی مناطق دیگر ممکن است بارندگی بیشتری دریافت کنند. به همین دلیل، ال نینو در یک منطقه میتواند با خشکسالی و در منطقهای دیگر با بارش شدید و سیلاب همراه باشد.
تأثیر این پدیده بر بریتانیا نیز قطعی و ساده نیست. برخی پیشبینیها از احتمال تغییر الگوهای بارش و دما خبر میدهند، اما شرایط آبوهوایی این کشور بسیار متغیر است و نمیتوان همه تغییرات را مستقیماً به ال نینو نسبت داد.
هر رویداد شدید آبوهوایی را نمیتوان مستقیماً به ال نینو نسبت داد. برای نمونه، گرمای شدید و برخی آتشسوزیهای گسترده در اروپا، کانادا و آمریکا در دورهای رخ دادند که هنوز زمان کافی برای اثرگذاری کامل ال نینو وجود نداشت.
دانشمندان میگویند گرمایش جهانی، همراه با الگوهای پایدار گردش جوی، میتواند نقش مهمی در افزایش احتمال وقوع گرماهای شدید و طولانیمدت داشته باشد.
به همین دلیل، برای نسبت دادن یک رویداد مشخص به ال نینو باید زمان وقوع، الگوهای جوی و اقیانوسی و سایر عوامل اقلیمی همزمان بررسی شوند.
پاسخ قطعی هنوز وجود ندارد. پژوهشها نشان میدهند گرمایش جهانی میتواند احتمال تغییر در شدت یا پیامدهای ال نینو را افزایش دهد، اما میزان این تغییر همچنان موضوع تحقیق علمی است.
یکی از عوامل مهم، تفاوت دمای اقیانوس آرام با سایر اقیانوسهاست. بارش و گردش جوی تا حد زیادی تحت تأثیر مناطقی قرار میگیرند که آب آنها گرمتر است. بنابراین اگر گرما در یک منطقه اقیانوسی متمرکز شود، الگوهای بارندگی نیز میتوانند تغییر کنند.
مت کالینز نیز معتقد است فرضیه تأثیر گرمایش جهانی بر شدت غیرعادی برخی ال نینوها قابل قبول است، اما اثبات دقیق رابطه علت و معلولی آن همچنان دشوار است.
یکی از پرسشهای مهم این است که آیا افزایش شدید دمای اقیانوسها به این معناست که اقیانوسها به مرز توانایی خود برای جذب گرمای اضافی رسیدهاند.
پاسخ ساده این است که ال نینو واقعاً باعث انتقال بخشی از گرمای ذخیرهشده در اقیانوس به جو میشود، اما این به معنای پر شدن کامل ظرفیت اقیانوسها نیست. هنوز حجم بسیار زیادی از آبهای سرد در اعماق اقیانوسها وجود دارد که میتواند در فرآیند گرمایش زمین نقش داشته باشد.
بنابراین، افزایش دمای سطح اقیانوس در جریان ال نینو را باید بخشی از یک چرخه طبیعی پیچیده دانست، نه نشانهای قطعی از اینکه اقیانوسها دیگر نمیتوانند گرمای بیشتری جذب کنند.
پیشبینی دقیق شدت ال نینوهای آینده همچنان دشوار است، اما برخی مدلهای اقلیمی نشان میدهند که تغییرات آبوهوایی میتواند پیامدهای این پدیده را تشدید کند.
به گفته کالینز، اگر نتایج مدلهای اقلیمی درست باشد، واکنشهای بارندگی در دهههای آینده میتواند شدیدتر شود. این موضوع به معنای آن است که برخی جوامع ممکن است همزمان با گرمای بیشتر، خشکسالی شدیدتر یا بارندگیهای سنگینتری مواجه شوند.
البته شدت هر ال نینو همچنان به عوامل طبیعی متعددی وابسته خواهد بود و نمیتوان گفت تمام رویدادهای آینده الزاماً شدیدتر از نمونههای قبلی خواهند بود.
یکی از مهمترین ابزارهای مقابله با پیامدهای ال نینو، پیشبینی زودهنگام است. در دهههای گذشته، دانشمندان اطلاعات بسیار محدودی درباره شکلگیری این پدیده داشتند؛ اما امروز سامانههای پیشبینی اقلیمی میتوانند در بسیاری از موارد، وقوع ال نینو را حدود ۶ تا ۹ ماه زودتر پیشبینی کنند.
این زمان میتواند برای دولتها و جوامع محلی بسیار ارزشمند باشد. کشاورزان میتوانند بر اساس پیشبینی بارش و دما، نوع محصولات خود را تغییر دهند و دولتها نیز میتوانند برای مقابله با خشکسالی، سیل یا آتشسوزیهای جنگلی آماده شوند.
تقویت شبکههای پایش اقیانوس آرام، جمعآوری دادههای لحظهای و حفظ سامانههای پیشبینی میتواند نقش مهمی در کاهش خسارتهای اقتصادی و انسانی داشته باشد.
با وجود امکان پیشبینی ال نینو، مقابله با تغییرات اقلیمی در بلندمدت اهمیت بیشتری دارد. کاهش انتشار گازهای گلخانهای میتواند سرعت گرمایش زمین و افزایش دمای اقیانوسها را محدود کند.
بررسی پیامدهای ال نینو همچنین نشان میدهد چرا کشورهایی که اقتصاد آنها به کشاورزی و منابع طبیعی وابسته است، آسیبپذیری بیشتری دارند. خشکسالی، کاهش تولید محصولات کشاورزی و افزایش قیمت مواد غذایی میتواند فشار اقتصادی بیشتری بر کشورهای کمدرآمد وارد کند.
به همین دلیل، کاهش انتشار گازهای گلخانهای باید در کنار سازگاری با تغییرات اقلیمی و تقویت سامانههای هشدار زودهنگام دنبال شود.
برخی پژوهشها ایدههایی مانند تغییر ویژگی ابرها در شرق اقیانوس آرام برای کاهش دمای سطح آب را بررسی کردهاند. هدف چنین روشهایی میتواند کاهش شدت یا تغییر زمانبندی برخی رویدادهای ال نینو باشد.
با این حال، این فناوریها هنوز در مرحله تحقیق قرار دارند و مشخص نیست دستکاری یک بخش از سامانه اقلیمی چه پیامدهای دیگری ایجاد خواهد کرد. همچنین گرمای موجود در اعماق اقیانوس میتواند دوباره به سطح منتقل شود و احتمال بازگشت شرایط مشابه را افزایش دهد.
بنابراین مهندسی اقلیم را نمیتوان در شرایط فعلی جایگزین کاهش انتشار گازهای گلخانهای و سازگاری با تغییرات اقلیمی دانست.
ال نینو یک پدیده طبیعی است، اما قرار گرفتن آن در کنار گرمایش جهانی میتواند پیامدهای پیچیدهتری برای آبوهوای جهان ایجاد کند. افزایش دمای اقیانوس آرام میتواند الگوهای بارش و دما را تغییر دهد و خطر خشکسالی، سیل و آتشسوزی را در برخی مناطق افزایش دهد.
دانشمندان هنوز درباره اینکه تغییرات اقلیمی دقیقاً چگونه شدت و فراوانی ال نینو را در آینده تغییر خواهد داد، به نتیجه قطعی نرسیدهاند. با این حال، یک موضوع روشن است: پیشبینی زودهنگام، پایش مداوم اقیانوسها، آمادگی جوامع و کاهش انتشار گازهای گلخانهای میتوانند نقش مهمی در کاهش خسارتهای این پدیده داشته باشند.
امروز امکان پیشبینی ال نینو تا حدود ۶ تا ۹ ماه پیش از وقوع، فرصتی فراهم کرده است تا کشورها و جوامع آسیبپذیر برای پیامدهای احتمالی آن آماده شوند. هرچه این سامانههای پیشبینی و پایش دقیقتر شوند، امکان کاهش خسارتهای اقتصادی و انسانی نیز بیشتر خواهد شد.
پایان/*
اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.
