بچه مردم؛ روایتی از جنس زندگی، لبخند و اشک

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر، بچه مردم اولین فیلم بلند سینمایی محمود کریمی است. محمود کریمی فیلمنامه درخشان این اثر را به همراه همسرش فائزه یارمحمدی نوشته است و سید علی احمدی تهیه کننده این فیلم است.

بچه مردم به سفارش و طرح اولیه یوسف اصلانی و به یاد شهدای بهزیستی ساخته شده است. یوسف اصلانی سالهاست که بهشت امام رضا را تاسیس کرده و از تعداد زیادی کودک بی سرپرست و بدسرپرست نگه داری می کند.

بچه مردم برای کار اولِ یک کارگردان، فیلم پرکار و سنگینی است و محمود کریمی با تجربه مستندسازی اش به خوبی توانسته از عهده این کار برآید.

این فیلم درمورد چهار نوجوان است که از خردسالی در پرورشگاه شبانه روزی بزرگ شده اند و هرکدام سرگذشت متفاوتی دارند. آنها به ناچار و با اصرار مدیر از پرورشگاه ترخیص شده و هرکدام سعی می کنند زندگیشان را ادامه دهند. روایت فیلم از دهه چهل و پیش از انقلاب آغاز شده و در دوران دفاع مقدس به پایان می رسد.

بچه مردم انگار نسخه ایرانی کارهای کارگردان صاحب سبک وس اندرسون است و ما را به یاد فیلم های  هتل بزرگ بوداپست، گزارش فرانسوی و همینطور سرگذشت امیلی پولن ساخته ژان پیر ژونه می اندازد. محمود کریمی در این فیلم فانتزی روان و شیرینی را خلق کرده که برخلاف فانتزی های معمول در سینمای جهان، می تواند تعداد زیادی از مخاطبان را با خود همراه سازد. قطعا بخشی از این همراهی مخاطبان به خاطر موضوع کمتر دیده شده و پر از احساس کودکان پرورشگاهی است که بچه های مردم هستند. اما بخش دیگری از توفیق این فیلم به کارگردانی و فیلمنامه باز می گردد. یک فیلمنامه استوار با پیرنگ قابل اتکا که شخصیت ها در آن خوب شکل گرفته و خط داستان را به خوبی پیش می برند. فیلمنامه حاوی دیالوگ های دقیقی است که تقریبا در اغلب موارد کافی و به اندازه هستند. از صدای راوی که صدای ابوالفضل، شخصیت اول داستان است، به خوبی و درستی استفاده شده و همین امر باعث می شود بیننده خط اصلی داستان را گم نکرده و همراه با خواست فیلمساز پیش برود.

فیلمساز با دست و دلبازی فراوان حجم زیادی از اطلاعات را در پانزده دقیقه ابتدایی فیلم، به بیننده انتقال می دهد. اطلاعاتی مثل مشکل اضطرابی کودکان پرورشگاهی و لکنت، بدقلقی های آنان، اینکه این بچه ها به دنبال مهر هستند و مانند همه بچه های  نیازهایی دارند. هر کدام از این اطلاعات می تواند سوژه یک فیلم بلند سینمایی باشد. اما او به سادگی از آنها گذر می کند؛ چرا که هدفش فقط پروراندن شخصیت هاست تا بتواند حرف اصلیش را بزند. پس از پانزده دقیقه تازه تیتراژ فیلم شروع می شود و گره داستان برای ابوالفضل و دوستانش ایجاد می شود. در بچه مردم تک تک شخصیت ها شناسنامه دارند؛ حتی اگر حضور بسیار کمی داشته باشند؛ از آقای نوری با بازی جواد یحیوی بگیرید تاآقای تاجی مدیر پرورشگاه و مامان مهین مربی پرورشگاه و آقای همایی با بازی حسن معجونی. حتی پدر منوچهر که جگرکی دارد و فقط در سه یا چهار سکانس بازی می کند هم مختصات و ویژگی های مشخصی دارد.

فیلمساز با هوشمندی فراوان سطح قابل قبولی از کمدی را به فیلم اضافه کرده و در بعضی سکانس ها رو ی لبه تیغ راه می رود. حتی به مرزهایی از شیطنت و شوخی نزدیک می شود اما به بهترین شکل از کنار آنها می گذرد و توانایی اش در خنده گرفتن از مخاطب بدون  ارائه هجویات را به رخ می کشد.

موسیقی فوق العاده کریستف رضاعی فضای فانتزی فیلم را تقویت کرده و در مواقع لزوم به بار احساسی سکانس ها می افزاید. همچنین کمک بسزایی برای گذر بی سر و صدا از بخش فانتزی فیلم و ورود به نیمه دوم فیلم می کند.

می گویند” فارابی در مجلس سیف الدوله آنچنان چنگ نواخته که حضار به گریه و خنده افتادند و پس از آن چنان نواخته که همه را خواب درربوده  است.”  این حکایت، حکایت ارتباط بچه مردم با مخاطبان است. بچه مردم رگ احساس مخاطب را در دست میگیرد و گاهی می خنداند و گاهی می گریاند.

بچه مردم، اشارات معناگرایانه زیبایی دارد که با دقت به آنها لذت بیشتری از فیلم نصیبتان می شود. مثل توجه بیش از اندازه ابوالفضل به کلمات و معنی آنها. او با تاکید بر کلمات به نوعی برای سکانس های بعدی مقدمه چینی می کند. مثل زمانی که در بدو ورود به خانه همایی می گوید” اولین کلمه که دیدی یعنی اینجا همونطوره” و اولین کلمه ای که می بیند رستاخیز است به معنی برانگیختن. یا سکانس پناه بردن ابوالفضل به اتاق نوزادان در بیمارستان و یا انعکاس نور از شیشه های رنگی امامزاده بر صورت ایرج و مصطفی و منوچهر و ابوالفضل. طراحی لباس و صحنه و تدوین و فیلمبرداری بی نقص باعث شده که همه اجزا در کنار هم خوب و متناسب به نظر برسند.

انتخاب لوکیشن و فضای جبهه، بهترین انتخاب برای تکامل شخصیت ابوالفضل است. جایی که رنگ و سن و نژاد و نسب هیچ اهمیتی ندارد و به قول عباس فدایی” اینجا همه بی کس و کارن”

صحنه های جبهه خیلی جمع و جور طراحی شده اند و خبری از جلوه های ویژه پر طمطراق و سیاه لشگرهای زیاد و… نیست. همان ده پانزده نفری که هستند کارکرد دارند و داستان را پیش می برند. آن سکانس تونل اگر در هر فیلم دیگری بود، پر ایراد تلقی می شد، اما با کارگردانی و میزانسن خوب و شخصیت پردازی درست، همان سکانس به یکی از تاثیرگذارترین سکانس های بچه مردم تبدیل شده است.

بچه های پرورشگاهی، از گرمای آغوش پدر و مادر محروم هستند و هرکدام بار سرگذشت تلخ خود را به دوش می کشند. همین مسئله آنان را آسیب پذیرتر کرده و نیاز است که برای مواجهه با آنان دقت و توجه ویژه ای داشت. بچه مردم ضمن در نظر گرفتن شان و حیثیت انسانی به خوبی حساسیت های این بچه ها را بیان کرده و به طرزی هنرمندانه مخاطب را با این نوجوانان همراه می کند. یک همراهی از جنس شفقت و مهربانی به دور از برچسب ها و سرزنش ها.

شخصیت ابوالفضل به عنوان کسی که نقش اول فیلم است و فیلم درباره اوست، سه بار متولد می شود یکبار تولد  فیزیکی و شناسنامه ای ، یکبار پس از شهادت منوچهر در اتاق نوزادان و بار دیگر پس از شنیدن اطلاعات درست درباره گذشته و مادرش ژاله. و زیست ابوالفضل پس از هربار تولد متفاوت است. شخصیت گیرای مامان مهین که با بازی گرم گوهر خیراندیش دیدنی شده است، نقش تاثیرگذاری در شکل گیری شخصیت ابوالفضل دارد. بازی خوب و حرفه ای نوجوانان فیلم به خصوص مهبد جهان نوش در نقش ابوالفضل از دیگر نقاط قوت فیلم است. وقتی در یک فیلم همه بازی ها خوب است و حتی یک بازی بد و ضعیف هم وجود ندارد بدون شک کارگردانی کار بسیار برجسته است و با مهارت توانسته بازیگران را به نقش نزدیک کرده و بازی مورد نظر خود را از آنها بگیرد. به طور قطع محمود کریمی یکی از نامزدهای سیمرغ کارگردانی خواهد بود.

محمود کریمی و همکارانش یکی از جذاب ترین فیلم های سینمایی را ساخته اند که در خاطره ها خواهد ماند. احتمالا یکی از فیلم هایی که جایزه های زیادی را از آن خود می کند، بچه مردم است و این برکت و توفیق از جانب کسانی است که فیلم به آنان هدیه شده” شهدای مظلوم بهزیستی”

*مریم معیری/ کارشناس ارشد ادبیات و فعال فرهنگی

پایان/*

اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.