روز آخر ماه صفر (۳۰ صفر) مصادف با سالروز شهادت حضرت امام رضا (ع)، یکی از مهمترین روزهای سوگواری شیعیان است که اعمال مستحبی ویژهای برای آن نقل شده است. زیارت امام رضا (ع)، خواندن نمازهای چهار و دو رکعتی، دعای «یا شدیدالقوی»، صدقه دادن ...
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر؛ ماه صفر، دومین ماه قمری، در میان مسلمانان به ویژه شیعیان، ماه اندوه و مصیبت شناخته میشود؛ چراکه رحلت پیامبر اکرم (ص)، شهادت امام حسن مجتبی (ع) و امام رضا (ع) در این ماه رخ داده است . روز آخر این ماه مصادف با شهادت مظلومانه هشتمین اختر تابناک امامت و ولایت، حضرت علی بن موسی الرضا (ع) است که در سال ۲۰۳ هجری قمری به دست مأمون عباسی مسموم و به شهادت رسید .
از آنجا که در برخی روایات، ماه صفر به «نحس» معروف شده، مسلمانان برای دفع آفات و بلایای این ماه، به ویژه در روزهای پایانی آن، به انجام اعمالی مانند صدقه، دعا و نمازهای مستحبی سفارش شدهاند . در این گزارش، اعمال شب و روز آخر ماه صفر بر اساس منابع معتبر گردآوری شده است.
مهمترین عمل در روز آخر ماه صفر، زیارت امام رضا (ع) است. بر اساس کتاب «من لا یحضره الفقیه»، برای زیارت قبر مطهر آن حضرت در طوس، اعمال و آداب خاصی نقل شده است که به شیخ جلیلالقدر «محمد بن الحسن بن الولید» منسوب است .
آداب زیارت از دور یا نزدیک:
۱. غسل کردن: پیش از خروج از منزل و همچنین پیش از ورود به حرم، غسل مستحب است و در حین غسل این دعا خوانده میشود:
اللَّهُمَّ طَهِّرْنِی وَ طَهِّرْ لِی قَلْبِی وَ اشْرَحْ لِی صَدْرِی وَ أَجْرِ عَلَی لِسَانِی مِدْحَتَکَ وَ الثَّنَاءَ عَلَیْکَ .
۲. ادعیه هنگام خروج از منزل: پیش از خروج، این دعا خوانده میشود:
بِسْمِ اللَّهِ وَ بِاللَّهِ وَ إِلَی اللَّهِ وَ إِلَی ابْنِ رَسُولِ اللَّهِ .
۳. ورود به حرم: در هنگام ورود به حرم، این عبارت گفته میشود:
أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِیکَ لَهُ .
۴. زیارت نامه: سپس با ایستادن روبروی ضریح، متن کامل زیارت نامه که در مفاتیح الجنان نیز آمده است، خوانده میشود .
برای روز آخر ماه صفر، دو نوع نماز مستحبی ویژه نقل شده است:
در هر رکعت پس از خواندن سوره «حمد»، موارد زیر خوانده شود :
۱۷ مرتبه سوره «کوثر»
۵ مرتبه سوره «توحید»
۱ مرتبه سوره «ناس»
۱ مرتبه سوره «فلق»
پس از سلام نماز، دعای زیر قرائت شود:
اللّهم یا شدیدَ القوى یا شدیدَ المِحالِ یا عزیزُ ذَلَّتْ لِعِزَّتِکَ جَمیعُ خَلْقِکَ فَاکْفِنِی شرَّ جمیعِ خَلْقِک یا مُحسِنُ یا مُجْمِلُ یا مُتِفَضِّلُ یا مُنْعِمُ یا مُتِکَرِّمُ یا کافیُ یا وافیُ یا حافظُ یا حَفیظُ، یا مَن بِیَدِهِ مقادیرُ کلِّ شیء، إلیکَ أَلجَأُ و بِکَ اَلُوذُ وعلیکَ أَتَوَکَّلُ فَاحْرُسْنِی بِحَراسِ حِفْظِک و حُلْ بَینِی و بَینَ مَن ناوانِی أَدْرَأُ بِکَ فی نَحَرِهِ وأَعُوذُ بِکَ مِن شَرِّهِ فَاکْفِنِی یا ربِّ بِلا إله إلّا أنت بِرحمتکَ یا أرحم الرّاحمین وصَلِّ عَلى سَیّدِی محمدٍ و عَلى آله الطاهرین .
رکعت اول: پس از «حمد»، آیات ۲۶ و ۲۷ سوره «آل عمران» خوانده شود :
قُلِ اللَّهُمَّ مالِکَ الْمُلْکِ تُؤْتِی الْمُلْکَ مَنْ تَشاءُ وَ تَنْزِعُ الْمُلْکَ مِمَّنْ تَشاءُ وَ تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشاءُ بِیَدِکَ الْخَیْرُ إِنَّکَ عَلى کُلِّ شَیْءٍ قَدیرٌ * تُولِجُ اللَّیْلَ فِی النَّهارِ وَ تُولِجُ النَّهارَ فِی اللَّیْلِ وَ تُخْرِجُ الْحَیَّ مِنَ الْمَیِّتِ وَ تُخْرِجُ الْمَیِّتَ مِنَ الْحَیِّ وَ تَرْزُقُ مَنْ تَشاءُ بِغَیْرِ حِسابٍ
رکعت دوم: پس از «حمد»، آیه ۱۱۰ سوره «کهف» خوانده شود :
قُلْ إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ یُوحى إِلَیَّ أَنَّما إِلهُکُمْ إِلهٌ واحِدٌ فَمَنْ کانَ یَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْیَعْمَلْ عَمَلاً صالِحاً وَ لایُشْرِکْ بِعِبادَهِ رَبِّهِ أَحَداً
محدث فیض کاشانی در «خلاصه الاذکار»، برای حفظ شدن از بلاهای نازله در ماه صفر، تکرار روزانه ده مرتبه این دعا را ذکر کرده است :
یا شَدیدَ الْقُوی وَیا شَدیدَ الْمِحالِ یا عَزیزُ یا عَزیزُ یا عَزیزُ ذَلَّتْ بِعَظَمَتِکَ جَمیعُ خَلْقِکَ فَاکْفِنی شَرَّ خَلْقِکَ یا مُحْسِنُ یا مُجْمِلُ یا مُنْعِمُ یا مُفْضِلُ یا لا اِلهَ اِلاّ اَنْتَ سُبْحانَکَ اِنّی کُنْتُ مِنَ الظّالِمینَ فَاسْتَجَبْنا لَهُ وَنَجَّیْناهُ مِنَ الْغَمِّ وَکَذلِکَ نُنْجِی الْمُؤْمِنینَ وَصَلَّی اللّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِهِ الطَّیِّبینَ الطّاهِرینَ
در برخی منابع، این دعا به عنوان دعای پایانی ماه صفر برای رفع گرفتاری سفارش شده است :
سُبحانَ الله یا فارِجَ الهَمّ وَ یا کاشِفَ الغَمّ فَرِّج هَـمّی وَ یَسّر اَمری وَ ارحِم ضَعفی وَ قِلَـّهَ حیلَتی وَ ارزُقنی حَیثَ لا اَحتَسِب یا رَبَّ العالَمین
صدقه دادن: به دلیل نحسدانستن ماه صفر در برخی روایات، برای دفع بلا و نحسی، صدقه دادن در روزهای پایانی این ماه بسیار مورد تأکید قرار گرفته است .
روزه گرفتن: روزه در روزهای پایانی هر ماه قمری مستحب است و روزه در ۲۸ و ۳۰ صفر نیز دارای فضیلت است. همچنین روزه در این روز به عنوان یکی از اعمال توصیهشده برای دفع نحسی ماه صفر ذکر شده است .
۱. تأکید بر غسل: انجام غسل پیش از زیارت از دور یا نزدیک در منابع تأکید شده است و دعاهای مخصوصی هنگام غسل خوانده میشود .
۲. نحسانگاری ماه صفر: هرچند ماه صفر در برخی روایات نحس خوانده شده، اما اصل این اعتقاد در اسلام پذیرفته نشده و پیامبر (ص) نحسانگاری ایام را رد کردهاند. با این حال، انجام اعمال مستحبی در این روزها برای تقرب به خداوند سفارش شده است.
۳. زیارت از راه دور: اگر امکان زیارت حضوری وجود ندارد، خواندن زیارت نامه از راه دور با رعایت آداب آن (غسل و رو به قبله ایستادن) سفارش شده است .
روز آخر ماه صفر (۳۰ صفر)، مصادف با سالروز شهادت امام رضا (ع)، یکی از روزهای مهم مذهبی است که اعمال مستحبی متعددی برای آن نقل شده است. مهمترین این اعمال عبارتند از:
زیارت امام رضا (ع): با غسل و آداب مخصوص
نماز چهار رکعتی با قرائت سورههای کوثر، توحید، ناس و فلق
نماز دو رکعتی با آیات آل عمران و کهف
دعای «یا شدیدالقوی» (۱۰ مرتبه)
صدقه دادن برای دفع بلا
روزه گرفتن
با انجام این اعمال و توجه به فضایل این روز، میتوان ضمن ابراز ارادت به ساحت امام رضا (ع)، از برکات معنوی این روز نیز بهرهمند شد.
۱. مهمترین عمل روز آخر ماه صفر چیست؟
مهمترین عمل روز آخر ماه صفر، زیارت امام رضا (ع) است که با غسل و آداب مخصوص انجام میشود .
۲. چه نمازهایی در روز آخر صفر سفارش شده است؟
دو نماز سفارش شده است: چهار رکعتی (با سورههای کوثر، توحید، ناس و فلق) و دو رکعتی (با آیات آل عمران و کهف) .
۳. دعای مخصوص روز آخر صفر چیست؟
دعای «یا شدیدالقوی» که ۱۰ مرتبه تکرار میشود و همچنین دعای پایان ماه صفر (سُبحانَ الله یا فارِجَ الهَمّ) از دعاهای سفارششده در این روز هستند .
۴. آیا در روز آخر ماه صفر روزه گرفتن مستحب است؟
بله، روزه گرفتن در روزهای پایانی هر ماه قمری مستحب است و برای دفع نحسی ماه صفر نیز سفارش شده است .
۵. چرا در ماه صفر به صدقه دادن سفارش شده است؟
به دلیل نحسدانستن این ماه در برخی روایات، برای دفع بلا و نحسی و همچنین به دلیل مصادف بودن با شهادت ائمه (ع)، صدقه دادن بسیار سفارش شده است .
۶. آیا زیارت امام رضا (ع) در روز آخر صفر از راه دور هم صحیح است؟
بله، در منابع دینی برای زیارت از راه دور نیز اعمال و آدابی ذکر شده است و میتوان با غسل و رو به قبله ایستادن، زیارت نامه را خواند .
پایان/*
اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.
