11:48 - 1403/04/18

احکام حضانت در قانون مدنی

حضانت فرزند طبق ماده ۱۱۶۸ قانون مدنی، هم حق والدین است و هم تکلیف آنها. پیش از آنکه زوجین طلاق بگیرند، حق حضانت با هردوی آنها است. یعنی کسی نمی‌تواند این حق را بدون علت قانونی از آنها سلب کند.

احکام حضانت در قانون مدنی

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر، “حضانت” از نظر لغوی واژه‌ای عربی و از ریشه «حضن» به معنای در آغوش گرفتن و پرورش کودک آمده است. واژه حضانت به عنوان یک اصطلاح حقوقی به معنای نگهداری و حفظ جسم و جان کودک و نیز تعلیم و پرورش روحی و معنوی او می‌باشد. براساس قانون حضانت فرزند با اولیای آن می‌باشد.

حضانت در صورت فوت یکی از والدین

اگر یکی از والدین(پدر یا مادر) فوت کند، این وظیفه بر عهده ولی در قید حیات است. هنگامی که پدر فوت کند سرپرستی به مادر داده می شود تا از فرزند خود نگهداری کند، باید به این نکته توجه کرده که اگر پدر بزرگ پدری فرزند در قید حیات باشد نیز دادگاه صلاحیت بچه را به او نمی‌دهد.

این امکان وجود دارد که پدر یا مادر با ارائه اسناد و مدارک به دادگاه ثابت کنند که یکی از والدین صلاحیت نگهداری از بچه را ندارد.

طبق ماده ۴۳ در قانون اگر پدر خانواده فوت کند، نگهداری بچه به مادرش داده می‌شود اگر دادگاه مادر را برای سرپرستی بچه رد صلاحیت کند حضانت بچه به شخص دیگری داده می‌شود.

احکام حضانت

حضانت فرزند طبق ماده ۱۱۶۸ قانون مدنی، هم حق والدین است و هم تکلیف آنها. پیش از آنکه زوجین طلاق بگیرند، حق حضانت با هردوی آنها است. یعنی کسی نمی‌تواند این حق را بدون علت قانونی از آنها سلب کند. همچنین حضانت تکلیف والدین است. یعنی آن ها باید مسئولیت کودکی را که به این دنیا آورده‌اند، چه از لحاظ جسمی و چه روحی و اخلاقی، بپذیرند.

این درست است که نمی‌توان حق حضانت را از والدین گرفت. اما بهتر است که بگوییم حق حضانت فرزند را بدون دلیل موجه نمی توان از والدین سلب کرد. در این مورد ماده ۱۱۷۸ قانون مدنی مقرر کرده است که والدین باید در حدود توانایی خود در جهت تربیت فرزندشان تلاش کنند. پس اگر در این میان سهل انگاری صورت گیرد یا والدین در حق کودک کوتاهی کنند، حق حضانتشان ساقط می شود.

شرایط حضانت فرزند برای والدین

به طور کلی شرایطی که به صورت مشترک در مورد پدر و مادر صدق می کند که بتوانند حضانت فرزند خود را به عهده گیرند.

این موارد شامل:

بلوغ

عقل

عدم ابتلا به بیماری های واگیردار

شایستگی اخلاقی

اسلام

توانایی عملی

عدم ازدواج با شخص دیگر می شود.

شرایط حضانت فرزند برای والدین

طبق ماده ۱۱۷۰ قانون مدنی، اگر مادر در زمانی که حضانت فرزند را بر عهده دارد، شوهر کند یا مبتلا به جنون شود. حق حضانت با پدر خواهد بود. این ماده شرط عاقل بودن را فقط برای مادر ذکر کرده است. اما بدیهی است که اگر پدر مجنون باشد و یا مبتلا به بیماری های روانی باشد نمی تواند حضانت فرزند را به عهده گیرد.

مطابق ماده ۱۱۹۲ و فقه اسلامی از شروطی که پدر و مادر باید برای حضانت فرزند داشته باشند دین اسلام است. اگر یکی از والدین کافر باشد، موجب سلب حضانت از او می شود.

عدم ازدواج با شخص دیگر، طبق ماده ۱۱۷۰ مادر هنگامی می‌تواند حضانت فرزند خود را داشته باشد که ازدواج مجدد نکرده باشد. پس از ازدواج دادگاه مصلحت فرزند را در نظر می‌گیرد که به چه کسی حضانت را واگذار کند.

اگر پدر یا مادر به بیماری‌های واگیردار مبتلا باشند، حق حضانت از آنها سلب می‌شود.

معمولا شخصی که حضانت فرزند را بر عهده می گیرد، باید توانایی عملی داشته باشد. یعنی بتواند از عهده کارهایی که در رابطه با فرزندش است بر آید.

نحوه گرفتن حضانت فرزند بعد از طلاق

حضانت حق و تکلیف والدین است و هیچ کدام نمی‌توانند از این تکلیف امتناع کنند. حضانت فرزندان پس از طلاق؛ مطابق با سن آنها مشخص می‌شود. یعنی حضانت فرزند تا پایان ۷ سالگی با مادر و پس از آن تا سن بلوغ حضانت فرزندان بر عهده پدر است. البته هنگامی که فرزند به سن بلوغ برسد، خودش نیز می‌تواند تعیین کند که نزد پدر یا مادر بماند. در این خصوص هم دادگاه  بررسی‌های لازم را انجام خواهد داد.

حضانت فرزند برای پدر

طبق ماده ۱۱۶۹ قانون مدنی حضانت فرزند دختر از ۷ تا ۹ سالگی یعنی تا سن بلوغشان با پدر است. حضانت فرزند پسر نیز از ۷ تا ۱۵ سالگی یعنی سن بلوغ در پسران به پدر تعلق دارد. پس از این سن دختر و پسر خودشان تصمیم می‌گیرند با کدام یک از والدین زندگی کنند. البته تبصره ماده ۱۱۶۹ نیز قابل توجه است. طبق این تبصره، بعد از ۷ سالگی، اگر اختلافی بین والدین در حضانت فرزند پیش آید، دادگاه با در نظر گرفتن مصلحت طفل حکم صادر می‌کند. پس احتمال اینکه پس از ۷ سالگی هم فرزندان نزد مادر بمانند وجود دارد.

همچنین طبق ماده ۱۱۷۲ قانون مدنی، هیچ کدام از والدین که حضانت فرزند را پذیرفته‌اند، حق امتناع از نگهداری طفل را در آن دوران ندارند. اگر این امتناع صورت گیرد، حاکم باید این عمل را به هر یک از والدینی که حضانت را پذیرفته‌اند، اجبار کند. در این رابطه، والد دیگر، قیم، یکی از اقربا و یا مدعی العموم هم می‌توانند از حاکم درخواست الزام شخص به نگهداری از فرزند را بکنند. گاهی امکان الزام وجود ندارد. در این شرایط، حاکم باید حضانت را به خرج پدر و اگر پدر در قید حیات نباشد، به خرج مادر تامین کند.

سلب حضانت از پدر

طبق ماده ۱۱۷۳ قانون مدنی، اگر پدر یا مادر از فرزند به خوبی مواظبت نکنند، یا خود دچار انحطاط اخلاقی باشند، حضانت فرزند از آنها سلب میشود. زیرا در این شرایط تربیت اخلاقی و سلامت جسمانی کودک به خطر می‌افتد. البته این سلب حق، باید توسط قیم، یکی از اقربا، والد دیگر و یا رئیس حوزه قضائی از دادگاه خواسته شود.

همچنین این ماده مصادیقی را هم برای موارد عدم صلاحیت پدر و مادر ذکر کرده است. این مصادیق عبارتند از:

اعتیاد به الکل، قمار و مواد مخدر به طرز زیان آور.

مشهور بودن به فساد اخلاقی و فحشا.

مبتلا بودن به بیماری های روانی (البته با گواهی پزشک قانونی).

سوءاستفاده کردن از کودک و مجبور کردن او به انجام کارهای غیر اخلاقی مثل گدایی، قاچاق، فساد و فحشا.

ضرب و جرح کودک بیش از حد متعارف تادیب.

البته به یاد داشته باشید که در تمام این موارد، باید بتوانید دلیل خود را در محکمه اثبات کنید. یعنی صرف ادعا به وجود یکی از مصادیق فوق الذکر، باعث سلب حضانت فرزند از پدر نمی‌شود.

حضانت فرزند بعد از سن بلوغ

در صورتی که هریک از فرزندان پسر یا دختر به سن بلوغ برسند از حضانت خارج می شوند و خودشان می توانند  تعیین کنند که با کدام یک از والدین زندگی کنند و قانون هم بنابر برخواست و مصلحت طفل به این انتخاب احترام می‌گذارد.

حضانت فرزند بعد از ازدواج مادر یا پدر

در قانون مدنی از ازدواج مجدد مادر به عنوان یکی از شرایطی که سبب سلب حضانت از او می‌شود  یاد کرده است اما در خصوص پدر سخن به میان نیامده است و می‌توان استنباط کرد که در صورتی که طفل تحت حضانت پدر باشد و پدر مجدد ازدواج کند حضانت از او سلب نمی‌شود.

در صورتی که مادر ازدواج مجدد کند با سلب حضانت از او،کودک به حضانت پدر در می‌آید.

حضانت فرزند حاصل از ازدواج موقت

در مورد حضانت فرزند حاصل از عقد موقت قانون مدنی به مانند ازدواج دائم تعیین تکلیف کرده است  یعنی حضانت فرزند حاصل از ازدواج  موقت اعم از پسر و دختر  تا ۷ سالگی با مادر خواهد و پس از آن ،حضانت و نگهداری با پدر خواهد بود. در صورت پذیرش حضانت فرزند توسط پدر ، دختر تا ۹ سالگی و پسر تا ۱۵ سالگی می‌توانند تحت حضانت پدر باشند .

لازم به ذکر است در این وضعیت نیز بعد از رسیدن به سن بلوغ یعنی ۹ سال برای دختر و ۱۵ سال برای پسر آنها از حضانت خارج می‌شوند و خودشان می‌توانند تعیین کنند که با کدام یک از والدین زندگی کنند و دادگاه براساس نظر فرزند و رعایت مصلحت او نظر خواهد داد.

منبع: اندیشه معاصر
نویسنده: نفیسه ترابنده

پایان/*

اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.

 

نویسنده : نفیسه ترابنده

مطالب مرتبط