نقد سریال سرزمین مادری؛

نگاهی به سریال «سرزمین مادری» در آستانه پخش فصل سوم؛ روایتی پرفراز و نشیب از تاریخ سرزمینمان

سریال «سرزمین مادری» به وقایع سیاسی و اجتماعی ایران، از بازه 1320 تا 1357، می‌پردازد. پرداختن به تاریخ گذشته سرزمین ایران از اهمیت بسیاری برخوردار است، به ویژه که در شرایط حاضر جوانان متاسفانه با تاریخ پر افتخار مردان و زنان استثنایی این ...

نگاهی به سریال «سرزمین مادری» در آستانه پخش فصل سوم؛ روایتی پرفراز و نشیب از تاریخ سرزمینمان

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر، «سرزمین مادری» یا همان «سرزمین کهن» عنوان سریال الف ویژه ای است که در سال ۱۳۸۷ تولید آن توسط کمال تبریزی کارگردان برجسته و صاحب‌نام سینما و تلویزیون آغاز شد و سال ۱۳۹۲ هم به روی آنتن شبکه اول سیما رفت، اما پس از چند قسمت، به خاطر حواشی اش و اعتراض هایی که از سوی برخی گروه‌ها در قوم بختیاری صورت گرفت، پخش این سریال متوقف شد.”دیالوگی که توسط امیرآقایی خطاب به یک خانواده با فامیلی «بختیاری» مطرح شد، اساس اعتراض بختیاری‌ها بود. پس از توقف پخش سریال، مجددا تلاش های زیادی شد تا سریال بر روی آنتن برود و در نهایت قرار شد این سریال با نام جدید «سرزمین مادری» از مهرماه سال ۹۶ مجددا پخش شود، اما باز هم با اعتراض عده‌ای، از پخش این سریال ممانعت شد. در نهایت با گذشت ۱۰ سال، مجددا پخش این سریال با اصلاحاتی که مهدی نقویان رئیس مرکز سیمافیلم در نشست خبری خود از آن خبر داده بود، از مهرماه ۱۴۰۲ آغاز شد.

داستان سریال

سریال «سرزمین مادری» به وقایع سیاسی و اجتماعی ایران، از بازه ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۷، می‌پردازد. پرداختن به تاریخ گذشته سرزمین ایران از اهمیت بسیاری برخوردار است، به ویژه که در شرایط حاضر جوانان متاسفانه با تاریخ پر افتخار مردان و زنان استثنایی این سرزمین آشنایی چندانی ندارند و لازم است توجه آنان را به این نکته مهم که ریشه‌های اجتماعی و فرهنگی این نسل از کجا نشات می‌گیرد، جلب کرد. این سریال با بهره گیری از کارگردانی قوی و فیلمنامه استخواندار و بازی‌های درخشان توانسته فرصت خوبی را برای شناخت بهتر وقایعی که منجر به رخ‌دادن انقلاب در ایران شد فراهم کرده و با بررسی تاریخ، در خلال زندگی شخصیت اصلی خود یعنی رهی اردکانی، تاریخ معاصر را با ظرافتی هوشمندانه و جزئیاتی بی نظیر برای مخاطب بازسازی کند و روایتی سرحال و جذاب از تاریخ معاصر ایران را نقل کند و با نگاهی ملی، به مرور وقایع تاریخی و سیاسی بپردازد درحالی‌که با ماجرا‌های عاشقانه و مضامین انسانی تزیین شده است. در واقع نگاه کارگردان و نویسنده سریال «سرزمین مادری» به سیاست از زاویه دید و دریچه فکری و بینش اجتماعی است و حتی گروه‌ها و نحله‌های فکری و سیاسی مختلف نیز از منظر خاستگاه اجتماعی‌شان مورد واکاوی قرار می‌گیرند و از همین رو این سریال توانسته بدور از هرگونه جانب داری سیاسی و پرهیز از نگاه‌های مغرضانه تصویری شفاف، ملموس و حقیقی از وقایع تاریخ معاصر ایران را برای مخاطبانش ترسیم کند.

 

شخصیت‌هایی که جان دارند

 

داستان ” سرزمین مادری” با بدنیا آمدن رهی در زیر آتش بمباران متفقین در یکی از روستاهای مرزی آغاز می‌شود. رهی شخصیتی است که ازهمان کودکی اسیر ناملایمات می‌شود اماهمچنان سفرش رابرای جست‌وجوی اصل خویشتن خستگی‌ناپذیر ادامه می‌دهد. زندگی این شخصیت مثل تاریخ کشور، پر تلاطم است و او هر بار درگیر ماجرایی می‌شود تا پازل گذشته‌اش را تکمیل کند. شخصیت «رهی» به ‌نوعی  روایتگر شیوه‌های زندگی اقشار مختلف جامعه آن دوران نیز محسوب می‌شود. زیرا در دوره کودکی «رهی»، مخاطب با تفکرات کمونیست‌ها «حزب توده» و نیز سلطنت‌طلبان و اقشار فئودال جامعه  و در ادامه با ورود رهی به خانواده «اوستا حسین کاشی‌کار» با نگرش و تفکر اقشار سنتی و دینی آشنا می‌شود. مخاطب با رهی از بزنگاههای مهم و سرنوشت ساز تاریخ معاصر عبور می‌کند، با او از نزدیک  خلق و خو و تفکرات حزب توده را می‌شناسد،با مصدق و افکارش و نحوه ملی شدن صنعت نفت آشنا می‌شود، دوره اختناق و سانسور رسانه‌ها و روزنامه‌ها را درک می‌کند، تصویری روشن از فساد اخلاقی و اقتصادی و سیاسی خاندان پهلوی و بخصوص نقش برجسته اشرف در چپاول سرمایه‌های این کشور در ذهنش شکل می‌گیرد، چگونگی نفوذ موریانه وار ریشه فرقه ضاله بهاییت در کشور از طریق حکومت پهلوی را می‌شناسد و با رهی به مبارزات علیه ظلم و ستم حکومت پهلوی برمی‌خیزد و کم کم با اندیشه‌های نورانی امام خمینی و سیر پیروزی انقلاب اسلامی آشنا می‌شود.

 

علاوه بر رهی اطرافیانش نیز هرکدام نماینده یک قشر از جامعه هستند؛ از ناصر قصاب گرفته که عاقبت حر پیدا می‌کند تا حاج محسن که دین را از سیاست جدا دانسته و برای حفظ آرامش و آسایش خود به ظلم و ستم ستمشاهی تن می‌دهد؛ از اوس حسین بظاهر ساده با بینش عمیق سیاسی گرفته تا ننه که نماد مام میهن و مادرانی است که صبورانه و عاشقانه زندگی کرده و به مقام مادر شهید نائل می‌شود؛ از سرهنگ ایادی بهایی با نفوذ تا شاپرک بعنوان دختری که قربانی معادلات قدرت و سیاست اطرافیانش می‌شود؛ از حاج حشمت در قامت یک روحانی مبارز تا قاسم که زیربار فشار شکنجه ساواک همرزمانش را لو می‌دهد. بعبارتی مخاطب با داستان هریک از شخصیت‌های داستان چه کوتاه و چه بلند، شناختی درست از آدم‌های دهه ۳۰ و ۴۰ و ۵۰ پیدا می‌کند. همین رویکرد اصولی و منطقی در طراحی و خلق شخصیت‌ها، باعث می‌شود کاراکترها در چشم مخاطب ملموس و در دسترس به‌نظر آیند و بیننده همذات‌پنداری لازم را با آن‌ها داشته باشد‌.

 

یکی از نکات مهم سریال “سرزمین مادری” تصویری است که از تهران تقدیم مردم می‌کند، فیلمساز با مهارت از فضای شهر سینما برای بازنمایی آن دوره تاریخی به خوبی استفاده کرده است. شلوغی خیابان‌ها، دعوا و مناظره هواداران و مخالفان شخصیت‌های سیاسی و ناامنی آن دوران به ویژه از نگاه رهی با دقت فراوان روایت می‌شود. همچنین سبک و رنگ پوشش و آرایش صورت و مو به گونه‌ای انتخاب شده که تصویر درستی از پوشش زنان و مردان آن دوران را به نمایش می‌گذارد. این ویژگی‌ها همراه شده با روایت جذاب و به دور از شعار درباره معادلات سیاسی و تاریخی  است که با نگارش عالی دیالوگ‌ها به‌ویژه در سکانس‌های بحث و جدل بدون استفاده از واژه‌های پرتکلف، اثرگذاری دراماتیک را دوچندان می‌کند.

 

«سرزمین مادری» یکی از بهترین تولیدات سریالی تلویزیون طی چهاردهه گذشته است که به‌راحتی می‌توان آن را در تراز تجربه‌های شاخص سریال‌سازی سیما قرار داد.” سرزمین مادری” بار دیگر ثابت کرد اگر تلویزیون سریال‌هایش را با این کیفیت بسازد و در برنامه‌سازی به عوامل جذابیت توجه کند، بیننده تلویزیون هیچ‌کجایی را بهتر از جعبه جادو پیدا نخواهد کرد. اکنون بعد از بازپخش چندباره فصل اول و دوم سریال” سرزمین مادری” مخاطبان بی صبرانه منتظرند تا با پخش فصل سوم این مجموعه ببینند تا سرنوشت رهی به کجا خواهد رسید.

 

پایان/*

اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.

 

نویسنده : نفیسه ترابنده

مطالب مرتبط