۰۱:۳۵ - ۱۴۰۳/۰۱/۰۸

مذهبی

طراح ضریح امام رضا (علیه السلام) چه کسی است؟ | داستان طراحی ضریح

طراح ضریح امام رضا (علیه السلام) در مصاحبه هایی، به ناگفته هایی از طراحی های مذهبی اش اشاره کرده است که قسمتی از آن را خواهید خواند.

طراح ضریح امام رضا (علیه السلام) چه کسی است؟ | داستان طراحی ضریح

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر، ضریح حرم امام رضا توسط یکی از طراح های ایرانی به تصویر کشیده شده است.ضریح امام رضا در مشهد شهری از کشور ایران است. برای مشاهده داستان طراحی ضریح امام رضا اندیشه معاصر را تا انتها دنبال کنید و نظرات خود را با ما در میان بگذارید.

خاطره فرشچیان از طراحی ضریح مطهر امام رضا(ع)

محمود فرشچیان، نقاش معاصر ایرانی، برای هنردوستان نامی شناخته‌شده است؛ هنرمندی که تابلوهایی، چون «عصر عاشورا»، «پنجمین روز آفرینش» و «ضامن آهو» را خلق کرده است، اما درمیان این تابلو‌ها خلق یک اثر متفاوت، فرشچیان را بیشتر میان عامه مردم و هنردوستان محبوب کرده است و آن‌هم طراحی ضریح فعلی حرم مطهر امام‌رضا (ع) (پنجمین ضریح ساخته‌شده برای حرم) است؛ ضریحی که ساختش در سال۱۳۶۰ به‌علت ساییدگی شبکه‌های ضریح چهارم و سست شدن ارکان آن در دستورکار قرار گرفت. به این ترتیب هنرمندان مختلف، طرح‌های گوناگونی را برای ساخت ضریح پنجم پیشنهاد دادند، اما درنهایت طرح محمود فرشچیان از میان آن‌ها برای اجرا برگزیده شد. آن زمان که با فرشچیان برای طراحی ضریح تماس گرفته بودند، او برای عمل دستش به خارج از کشور سفر کرده بود. دست فرشچیان به‌گونه‌ای آسیب دیده بود که پزشکان به او هشدار داده بودند اگر جراحی نشود، ممکن است خشک و ضعیف شود.

در همین زمان از مشهد برای طراحی ضریح با او تماس می‌گیرند و این وظیفه بزرگ را به این هنرمند محول می‌کنند؛ وظیفه‌ای که نه‌تن‌ها به یک اثر هنری شاخص در کارنامه فرشچیان تبدیل شد، بلکه به گفته خودش دست آسیب‌دیده او را هم شفا داد: «وقتی کاغذ‌ها را پهن می‌کردم تا طراحی را شروع کنم، باورتان نمی‌شود کوچک‌ترین دردی نداشتم، به‌طوری‌که همسرم تعجب کرد و گفت عجیب است شما که دست‌تان اصلا تکان نمی‌خورد، چگونه طراحی تمام دوایر را به‌درستی انجام می‌دهید؟ اما دست من شفا پیدا کرده بود. چه چیزی بهتر از این می‌خواستم؟ حتی به من گفته بودند که اگر می‌خواهم دستم را عمل کنم، باید شش ماه تمام آن را ببندم و چند ماه هم برای خوب شدنش صبر کنم؛ به همین دلیل سپاسگزار لطف حضرت امام‌رضا (ع) هستم. هرقدر برای این عزیزان کار کنم، باز کم است.» * به این ترتیب فرشچیان در شصت‌وهشت‌سالگی ضریح امام‌رضا (ع) را طراحی کرد؛ طراحی‌ای که به‌گفته خودش بدون هیچ اتودی و تنها با حسی که به او القا شده بود، صورت گرفت. با پایان طراحی دربین سال‌های۱۳۷۲ تا ۱۳۷۹ ضریح حرم امام‌رضا (ع) به وزن ۱۲تن از فولاد و چوب گردو ساخته شد و درنهایت ۱۶اسفند۱۳۷۹ سنگ سبزرنگ و ضریح پنجم در طبقه همکف حرم مطهر رضوی نصب شد. در این بین، عده بسیاری فکر می‌کردند که فرشچیان دستمزد هنگفتی برای طراحی ضریح از آستان قدس گرفته است، اما این هنرمند نه‌تنها برای این طراحی بلکه برای هیچ‌کدام از کار‌های مذهبی‌اش دستمزد نگرفته است. به‌گفته خودش، روز آخری که کار ساخت ضریح حضرت امام‌رضا (ع) تمام می‌شود، یک هدیه نفیس به او تقدیم می‌کنند، اما او با بیان اینکه چنین کاری را برای گرفتن دستمزد انجام نداده است، آن را به آستان‌قدس‌رضوی تقدیم می‌کند.

در ۱۳۷۲ هجری شمسی طراحی ضریح پنجم با مشورت گرفتن از صاحب نظران و هنرمندان، توسط استاد محمود فرشچیان آغاز شد. خاتم‌کاری این را استاد کشتی آرای شیرازی، قلمزنی آن را استاد خدادادزادۀ اصفهانی و خطاطی اش را استاد موحد برعهده داشته‌اند.

ساخت ضریح پنجم، با کیفیت عالی و البته استحکام کامل، هفت سال به طول انجامید. سرانجام در روز ۱۶ اسفند ۱۳۷۹ و همزمان با عید سعید قربان، کار نصب ضریح جدید با حضور مقام معظم رهبری (مدظله العالی) به اتمام رسید.

آثار او در بسیاری از شهر‌های جهان مانند پاریس، نیویورک، شیکاگو و توکیو به نمایش گذاشته شده‌است. در سال ۱۳۹۳، نشان افتخار جهادگر عرصه فرهنگ و هنر به وی اهدا شد.

«تابلوی ظهر عاشورا» نیز اثر جاودانه و ماندگار دیگری است که تداعی‌کننده مظلومیت امام حسین علیه السلام و یادآور وقایع عصر عاشوراست که نه‌تن‌ها مردم مسلمان را به فکر فرو می‌برد، بلکه حرف‌های بسیاری برای غیرمسلمان‌ها داشته و مردم زیادی از کشور‌ها و ادیان دیگر را به‌سوی مکتب حضرت سیدالشهدا علیه السلام جذب کرده است.

 

ضریح

صحبت های استاد

استاد می خواهید در مورد ماجرای دستتان بگویید، چه اتفاقی افتاد؟

برای من معجزه بود. به عنایت خداوند در حال حاضر دست راستم از جوانی ام بسیار قوی تر و بدون لرزش است!

داستان از این قرار بود که بنده می خواستم کتاب سومم را چاپ کنم، ناچار بودم فرم های کتاب را با خودم به آلمان ببرم اگر احیاناً چند صفحه ای گم می شد همه کار من عقب می افتاد، یادم هست که ناچار بودم با دست خودم این صفحات را حمل کنم، قطار راه آهن آلمان که می خواست تغییر جهت دهد، دست من لای در قطار رفت و تمام عضلات دستم پاره شد، انقدر درد شدید بود که بی تاب شدم، مقداری آلمان مداوا کردم، اما افاقه نمی کرد، به آمریکا آمدم و دو تا از دکتری بزرگ آلمان که ورزشکاران را عمل می کردند گفتند اگر دستت را عمل نکنی، عضلات دستت ضعیف تر می شود و از کار می افتد و اگر هم بخواهی عمل کنی باید ۶ ماه در گچ بماند. من خیلی ناراحت شدم.

تصمیم گرفتید دستتان را جراحی کنید؟

خیلی مرتد بودم. دو روز بعد طول نکشید که به من تلفن کردند و طرح ضریح حضرت علی ابن موسی الرضا نصیب من شد، ابعاد را فرستادند و گفتند که حتما این طرح را تو باید انجام دهی.

گفت وگوتان بر سر ضریح تلفنی انجام شد؟

بله تلفنی انجام شد؛ به خوبی من را می شناختند و شاید هم نمونه هایی گرفته بودند.

چه کسی با شما تماس گرفت؟

از دفتر تولیت آستان قدس رضوی مرحوم آقای طبسی تماس گرفتند و به من گفتند که ضریحی برای حضرت علی ابن موسی الرضا طراحی کنم و بسازم، من خیلی خوشحال شدم و در دلم یک نوری یا یک لطفی ساری و جاری شد، آن زمان درد دستم بسیار دردناک و مشقت آور بود البته ناگفته نماند که چند جلسه ای هم فیزیوتراپی رفتم که اگر می رفتم یا نمی رفتم تفاوتی نمی کرد چون درد دستم همچنان ادامه داشت؛ وقتی این طرح و کاغذهای بزرگ و پهناوری که طرح ضریح روی آن هست را روی میز کارم پهن کردم، خدا گواه است که وقتی قلم را به دست گرفتم، کوچک ترین دردی احساس نکردم، طرح های ضریح را انجام دادم و دست راستم شفا پیدا کرد.

بدون هیچ معالجه و جراحی و دارویی؟

ابداً هیچ درمانی نکردم. در حال حاضر هم دست راستم از جوانی قوی تر است.

آن ضعف عضلات و دردی که در دستتان داشتید، باز هم به شما برگشت؟

اصلا برنگشته است.

این اتفاق برای چند سال پیش است؟

حدود ۲۰ سال پیش بود که این اتفاق افتاد. کتاب سومم هم ۲۰ سال پیش در آلمان چاپ شد.

یعنی شما اکنون ۸۸ سالتان هست؟

بله درست است. امید دارم که تا ۱۲۰ سال هم عمر کنم البته دست ما نیست هیچ کدام نمی دانیم که در پس پرده غیب الهی چه می گذرد.

شما در ۶۸ سالگی چنین ماجرایی پیدا می کنید و طراحی ضریح را شروع می کنید؟

بله! من خادم حضرت رضا(ع) نیز هستم و همین الان هم جعبه بزرگی در منزل ماست که در آن جعبه آخرین تابلویی که ساختم به نام «عرش بر زمین» که گودال قتلگاه امام حسین(ع) است، وجود دارد و آن را وقف حرم حضرت رضا(ع) کردم، قرار است از آستان قدس رضوی به منزل ما بیایند و این جعبه را ببرند. این هجدهمین تابلوی من است که به آستان مقدس علی ابن موسی الرضا وقف شده و از این بابت بسیار خوشحال هستم.

خادم بودنتان به این معناست که هر ماه یک بار مشرف می شوید؟

دلم می خواهد هر ۲۴ ساعت به حرم امام رضا(ع) بروم.

اجرای طراحی ضریح چقدر طول کشید؟

من به تناوب کار می کردم.

یعنی از ابتدا طراحی همه اجزای را انجام ندادید؟

طراحی کلی را تحویل دادم و ابعاد را محاسبه کردم و جزئیات که بایستی را اندازه گیری کردم البته ناگفته نماند که ابعاد ضریح جدید امام رضا(ع) مطابق ابعاد ضریح قبلی است که در زمان شاه اسماعیل صفوی نصب شد، این ضریح فولادی و جواهر نشان است.

جواهر، نشانه علاقه و اردات است؟

مینطور است. ضریح قبلی حضرت جواهر نشان و فولاد بود، وقتی می خواستند درهای ضریح را باز و غبار روبی کنند یا هدایایی که تقدیم کرده بودند بردارند این در به هم گیر می کرد، به ناچار آقای طبسی موافقت کردند که کف حرم مطهر حضرت علی ابن موسی الرضا شکافته شود و ضریح شاه اسماعیل را روی قبر اصلی حضرت رضا گذاشتند. وقتی به مشهد مشرف شوید ملاحظه می کنید که حرم دو طبقه است یکی زیر است که قبر اصلی امام رضا آنجاست.

چند متر پایین تر است؟

۲ متر و ۷۰ سانتی متر، البته خودشان در سرداب هستند و قبر اصلی حضرت آنجاست. یک نکته ای را می خواهم بگویم و آن اینکه ضریح، گل و بوته ها، نقره و طلا یا کاشی کاری، همه وسیله است که ما بدین وسیله به درگاه الهی تقرب پیدا کنیم، وقتی زائر در مقابل ضریح قرار می گیرد اسما الله را می بیند، در دلش با خدای خود راز و نیاز می کند. در اروپا هم بزرگان مسیحی و مسلمانان به واسطه ائمه اطهار و بزرگان دین به درگاه الهی تقرب پیدا می کنند. باز تأکید می کنم نقوشی که می بینید وسیله ای است برای هدایت و ارتقای انسان. این اتفاق برای من هم افتاده، مخصوصاً در مورد ضریح حضرت علی ابن موسی الرضا، حضرت امام حسین و شاه عبدالعظیم حسنی که بنده افتخار طراحی آن را داشتم، در حقیقت به منِ کمترین و ناچیزترین منت گذاشتن و اهمیت دادند و ساخت این ضریح ها نصیب من شد و موجب گردید هدایت و ارتقا معنوی پیدا کنم.

شما قبل از اینکه ضریح امام را بسازید، سابقه طراحی هیچ ضریحی را نداشتید؟

خیر! سابقه طراحی ضریحی را نداشتم.

پایان/*

اندیشه معاصر را در ایتا، روبیکا، پیام رسان بله و تلگرام دنبال کنید.

 

مطالب مرتبط

آخرین اخبار